Saatların mövsümi dəyişdirilməsindən imtina edilərsə, ilboyu standart vaxtın, yəni qış vaxtının tətbiqi sağlamlıq baxımından daha məqsədəuyğun ola bilər. Kanadalı alimlər belə qənaətə gəliblər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, bu barədə “ScienceAlert” nəşri kanadalı tədqiqatçıların təhlilinə istinadən məlumat yayıb.
Britaniya Kolumbiyası Universitetinin psixiatrı Raymond Lam və həmkarları ilboyu standart və yay vaxtının tətbiqinin mümkün nəticələrini müqayisə ediblər. Onlar bioloji ritmlər, yuxu, əhval-ruhiyyə, öyrənmə və iqtisadi göstəricilərlə bağlı araşdırmaları, eləcə də mövsümi saat dəyişikliyindən imtina etmiş ölkələrin təcrübəsini təhlil ediblər.
Qış vaxtı niyə daha faydalı hesab olunur?
Standart vaxtın əsas üstünlüyü səhərlər günəş işığının daha tez görünməsidir. Bu, yuxu, oyanıqlıq və gündəlik fəaliyyətlərə təsir göstərən bioloji saatın tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.
Daimi yay vaxtının tətbiqi isə qış aylarında günəşin daha gec doğmasına səbəb olur. Məsələn, Torontoda yanvarın əvvəlində standart vaxt tətbiq edildikdə günəş təxminən saat 07:51-də doğur. Daimi yay vaxtında isə bu, saat 08:51-ə təsadüf edərdi.
Beləliklə, səhər tezdən işə və ya dərsə gedən insanlar daha uzun müddət təbii gün işığından məhrum qala bilərlər.
Saymon Freyzer Universitetinin yuxu və sirkadiyalı ritmlər üzrə tədqiqatçısı Ralf Mistlbergerin sözlərinə görə, səhər işığının çatışmazlığı orqanizmin bioloji ritmlərini daha gec vaxta keçirə bilər. İş və dərs saatları isə dəyişmədiyindən insanlar daxili bioloji saatlarının tələb etdiyindən daha tez oyanmağa məcbur qalır və nəticədə yuxusuzluqla üzləşə bilirlər.
Bioloji ritmlərlə gündəlik həyat qrafiki arasındakı bu uyğunsuzluq “sosial jetlaq” adlanır. Bu hal və xroniki yuxu çatışmazlığı fiziki və psixi sağlamlıq üçün mənfi nəticələrlə əlaqələndirilir.
Yeniyetmələr və gənclər daha həssasdır
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, yeniyetmələr və gənclər səhər işığının çatışmazlığından daha çox təsirlənə bilərlər. Bunun səbəbi həmin yaş dövründə bioloji saatın təbii olaraq daha gec vaxta meyilli olmasıdır.
Alimlər qış aylarında daha çox müşahidə edilən mövsümi affektiv pozuntuya, yəni depressiyanın bir formasına da diqqət çəkiblər. Bu vəziyyətin mümkün səbəblərindən biri səhər işığının azlığı və bioloji ritmlərin dəyişməsidir.
Yay vaxtının da üstünlükləri var
Tədqiqatçılar daimi yay vaxtının üstünlüklərini də qeyd ediblər. Axşam saatlarında gün işığının daha uzun müddət qalması insanların açıq havada gəzməsi, idmanla məşğul olması və sosial fəaliyyətlərə daha çox vaxt ayırması üçün imkan yaradır.
Bununla belə, alimlər bioloji ritmlərə təsir baxımından saatların mövsümi dəyişdirilməsindən imtina ediləcəyi təqdirdə ilboyu standart vaxtın saxlanmasını tövsiyə edirlər.
Daimi yay vaxtına keçid qərarı verilərsə, mütəxəssislər qaranlıq səhərlərin təsirini azaltmaq üçün dərs və iş saatlarının gecikdirilməsini, qapalı məkanlarda işıqlandırmanın yaxşılaşdırılmasını, eləcə də yuxu problemləri, qış depressiyası, işə və dərsə davamiyyət, yol-nəqliyyat hadisələri ilə bağlı göstəricilərin izlənilməsini məsləhət görürlər.