Payız aylarında səmaya baxanda tez-tez V hərfinə bənzəyən quş dəstələrini görmək mümkündür. Xüsusilə qazlar, durnalar və digər iri köçəri quşlar uzun məsafələri məhz bu formada qət edirlər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, ilk baxışdan elə görünür ki, quşlar sadəcə liderin arxasınca düzülür. Əslində isə bu düzülüş onların uçuş zamanı daha az enerji sərf etməsinə imkan verir.
V formasının əsas üstünlüyü nədir?
Qanadlarını çırpan quşun arxasında hava axınları yaranır. Qanadların uclarından bir qədər kənarda isə yüksələn hava cərəyanları formalaşır. Arxadakı quş həmin cərəyanın içərisinə daxil olaraq əlavə qaldırıcı qüvvə əldə edir.
Beləliklə, hər bir quş qarşısındakı quşun yaratdığı hava axınından faydalanır. Araşdırmalara görə, dəstənin arxasında uçan iri quşlar fərdi uçuşla müqayisədə təxminən 10–14 faiz daha az enerji sərf edə bilirlər. Dəqiq göstərici quşun növündən, küləkdən və quşlar arasındakı məsafədən asılıdır.
Niyə quş birbaşa arxada uçmur?
Maraqlıdır ki, ən əlverişli mövqe birbaşa qarşıdakı quşun arxası deyil. Qanadların yaratdığı hava axını həmin istiqamətdə aşağı yönəlir.
Buna görə quşlar bir-birinin arxasında deyil, bir qədər aralı və yan tərəfdə uçurlar. Məhz bu mövqelərin ardıcıl düzülməsi nəticəsində məşhur V forması yaranır.
Lider həmişə eyni quş olmur
V formasının önündə uçan quş ən çox hava müqaviməti ilə qarşılaşır və daha çox enerji sərf edir. Buna görə də lider bütün yol boyu eyni quş olmur.
Öndə uçan quş yorulduqda yerini başqa quşa verir və özü dəstənin arxasına keçərək hava axınlarından faydalanır. Beləliklə, yük bütün dəstə arasında bölüşdürülür.
Quşlar uçuş zamanı qanadlarını da uyğunlaşdırırlar
V formasında uçmaq sadəcə düzgün mövqe tutmaqdan ibarət deyil. Quşlar qonşularının yaratdığı hava axınlarına uyğun olaraq qanad çırpma ritmlərini də dəyişirlər.
Müşahidələr göstərir ki, bəzi köçəri quşlar yüksələn hava axınlarından maksimum yararlanmaq və aşağı istiqamətli axınlardan uzaq durmaq üçün uçuşlarını daim tənzimləyirlər.
Bu səbəbdən quşların yaratdığı V forması sabit fiqur deyil. Dəstə uçuş zamanı uzanır, daralır, əyilir və yenidən formalaşır.
Bəs qazların səsi nə deməkdir?
Qazların uçuş zamanı tez-tez səslənməsi də diqqət çəkir. Onların bu səslərlə lideri “ruhlandırdığı” barədə məşhur fikir olsa da, bunu təsdiqləyən elmi sübut yoxdur.
Qazların səsləri əsasən dəstə daxilində əlaqəni qorumağa və quşların bir-birini itirməməsinə kömək edir. Xüsusilə gecə və ya görmə məsafəsinin zəif olduğu şəraitdə bu əlaqə əhəmiyyətlidir.
V formasının tam düz olmaması normaldır
Göydə gördüyümüz qaz dəstəsi heç vaxt xətkeşlə çəkilmiş mükəmməl V formasında olmur. Bəzən bir tərəf uzun, digər tərəf qısa görünür, bəzən isə forma tamamilə pozulur.
Bu, quşların səhv etdiyini göstərmir. Onlar əsasən bütün dəstənin simmetriyasına deyil, yaxınlıqdakı quşla optimal məsafəni qorumağa çalışırlar.
Külək, sürət dəyişiklikləri və liderin növbələşməsi nəticəsində dəstənin forması daim dəyişir. Yəni səmada parçalanıb yenidən birləşən qaz dəstəsi əslində uçuş zamanı ən əlverişli hava axınını tapmağa çalışır.