Uşaqlıqda valideynlərin bəzi davranışları bizə qəribə görünürdü. Boş bankaları və qutuları saxlamaq, dünəndən qalan yeməyi atmayıb yenidən istifadə etmək, otaqdan çıxarkən işığı söndürmək və ya yaxşı qab-qacağı yalnız bayram günlərində işlətmək kimi vərdişlərin səbəbini çox vaxt anlamırdıq.
Lakin illər keçdikcə bir çox insan özünü eyni davranışları təkrarlayarkən görür.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, psixoloqlar bunu sosial öyrənmə mexanizmi ilə izah edirlər. Uşaq uzun illər valideynlərinin gündəlik davranışlarını müşahidə edir və təkrarlanan hərəkətlər zamanla şüuraltında adi davranış modelinə çevrilir.
İnsan müstəqil həyata başladıqda isə uşaqlıqda mənasız görünən bəzi vərdişlər praktik məna qazanır.
“Paket içində paket”
Mətbəxdəki böyük paketdə başqa paketləri saxlamaq bir çox ailədə adi haldır. Əvvəllər bu davranış qənaət zərurətindən yaranırdısa, bu gün əşyaların təkrar istifadəsi və tullantıların azaldılması baxımından ekoloji məna daşıyır.
Boş bankalar və qutular
Qəhvə bankaları, plastik qablar və möhkəm karton qutuların “bir gün lazım olar” düşüncəsi ilə saxlanılması da geniş yayılmış vərdişdir. Əvvəllər məhsulların çətin tapıldığı dövrlərdə əşyaları atmaq əvəzinə sonradan istifadə etmək üçün qorumaq vacib sayılırdı. Bu düşüncə sonrakı nəsillərə də keçib.
İşığı söndürmək
Uşaqlıqda valideynlərin hər otaqdan çıxarkən işığı söndürməyi tələb etməsi bəzən həddindən artıq qənaət kimi görünürdü. Lakin ilk kommunal ödənişlərdən sonra bunun səbəbi daha aydın olur. Müasir LED lampalar az enerji sərf etsə də, istifadə olunmayan işığı söndürmək hələ də qənaətin sadə üsullarından biridir.
Mətbəxdə ərzaq ehtiyatı yaratmaq
Dolabda bir neçə paket makaron, düyü, şəkər və konservin saxlanılması da ailədən gələn vərdişlərdəndir. Ərzaq çatışmazlığının yaşandığı dövrlərdə formalaşan bu davranış sonrakı nəsillərdə də “evdə ehtiyat olmalıdır” düşüncəsini gücləndirib.
Dünənki yeməyi atmayıb yenidən istifadə etmək
Dünəndən qalan yeməyi başqa formada süfrəyə təqdim etmək də qənaət vərdişinin nümunəsidir. Məsələn, qalan kartof və ya toyuqdan yeni yemək hazırlamaq həm israfın qarşısını alır, həm də məhsuldan maksimum istifadə etməyə imkan verir. Bununla belə, insanı istəmədiyi yeməyi zorla yeməyə məcbur etmək sağlam vərdiş hesab edilmir.
Köhnə paltarları ev geyiminə çevirmək
Köynək və şalvarların əvvəl gündəlik, sonra ev geyimi, daha sonra isə təmizlik üçün istifadə olunması bir çox ailədə davam edən ənənədir. Əvvəllər bu, yeni geyim almağın çətinliyi ilə bağlı idisə, bu gün əşyaların ömrünü uzatmaq və daha az tullantı yaratmaq baxımından qiymətləndirilir.
Gözəl qab-qacağı “xüsusi gün” üçün saxlamaq
Kristal stəkanlar, bahalı qab dəstləri, gözəl dəsmallar və hətta bəzi geyimlərin yalnız bayram və xüsusi günlərdə istifadə edilməsi də nəsildən-nəslə ötürülən davranışlardandır.
Əslində isə bəzi hallarda bu vərdiş insanın gündəlik həyatdan zövq almasına mane ola bilər. Gözəl əşyaları illərlə istifadə etmədən saxlamaq əvəzinə, onları gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək daha xoş seçim ola bilər.
Beləliklə, uşaqlıqda bizə qəribə görünən bir çox valideyn vərdişinin arxasında qənaət, ehtiyatlılıq və əşyalara dəyər vermək kimi prinsiplər dayanır. Zaman dəyişsə də, uşaqlıqda gördüyümüz davranışların bir çoxu fərqinə varmadan bizim gündəlik həyatımıza da daxil olur.