Maliyyə çətinlikləri təkcə insanın psixoloji vəziyyətinə deyil, beynin fəaliyyətinə də mənfi təsir göstərə bilər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, alimlərin apardıqları araşdırma göstərir ki, uzun illər davam edən maliyyə qeyri-sabitliyi yaddaşın zəifləməsi, düşünmə qabiliyyətinin pisləşməsi və hətta MRT müayinəsində görünən beyin dəyişiklikləri ilə əlaqəli ola bilər.
Maliyyə stressi beyni necə dəyişdirir?
İnsan pul kisəsini evdə unuda bilər, lakin maliyyə ilə bağlı narahatlıqlar onu hər yerdə müşayiət edir. Maaşın nə vaxta çatacağı, kirayə haqqının necə ödəniləcəyi və ya borcların necə bağlanacağı barədə düşüncələr beyin tərəfindən davamlı təhlükə siqnalı kimi qəbul olunur.
Mütəxəssislərin fikrincə, uzunmüddətli maliyyə stressinin yaratdığı yük bəzən borcların özündən də ağır nəticələrə səbəb ola bilər.
Araşdırmada nə müəyyən edilib?
Tədqiqat 1946-cı il təvəllüdlü 2 759 nəfərin məlumatları əsasında aparılıb. İştirakçıların həyatı onilliklər ərzində izlənilib, onların gəlir səviyyəsi 26, 43 və 53 yaşlarında qiymətləndirilib. Eyni zamanda, gündəlik xərclərini qarşılamaq və hesablarını ödəməkdə çətinlik çəkib-çəkmədikləri araşdırılıb.
Maliyyə çətinlikləri iki və ya daha çox dövrdə təkrarlandıqda, bu vəziyyət davamlı maliyyə qeyri-sabitliyi kimi qiymətləndirilib.
Nəticələr göstərib ki, 53 yaşına çatdıqda uzun müddət maliyyə problemləri yaşayan iştirakçılar yaddaş və düşünmə sürətini ölçən testlərdə daha zəif nəticələr göstəriblər. Bu dəyişikliklər yalnız yaşlılıq dövründə deyil, orta yaşlarda da özünü göstərib.
MRT müayinələri hansı dəyişiklikləri göstərib?
Araşdırma çərçivəsində bir neçə yüz iştirakçı 69–71 yaşlarında MRT müayinəsindən keçirilib.
Müəyyən edilib ki, uzun illər aşağı gəlirə malik olan şəxslərdə beynin mədəcikləri – yəni maye ilə dolu boşluqlar – orta hesabla 4,7 millilitr daha böyük olub. Alimlərin sözlərinə görə, bu cür böyümə çox vaxt ətraf beyin toxumasının azalması ilə müşayiət olunur.
Bu əlaqə xüsusilə kişilərdə, sosial-iqtisadi baxımdan əlverişsiz şəraitdə böyüyən insanlarda və Alzheimer xəstəliyinə genetik meyli olan iştirakçılarda daha güclü müşahidə edilib.
Pul haqqında davamlı düşünmək niyə zərərlidir?
Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, maliyyə narahatlıqları beynin “iş yaddaşı” adlanan məhdud resursunu daim məşğul saxlayır.
Bunu arxa planda fasiləsiz işləyən ağır kompüter proqramına bənzətmək olar. İnsan başqa işlə məşğul olsa belə, pul, kreditlər, kirayə, ödəniş tarixləri və gündəlik xərclərlə bağlı düşüncələr diqqətin bir hissəsini daim özünə yönəldir. Nəticədə konsentrasiya, qərarvermə və yeni məlumatları yadda saxlamaq qabiliyyəti zəifləyə bilər.
Xroniki stress qocalmanı sürətləndirə bilər
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, uzunmüddətli maliyyə stressi orqanizmi davamlı gərginlik vəziyyətində saxlayır. Bu isə yuxu keyfiyyətinin pisləşməsinə, yorğunluğun artmasına, əsəbilik hissinin güclənməsinə və bərpa prosesinin ləngiməsinə səbəb ola bilər.
Alimlər ehtimal edirlər ki, xroniki stress zaman keçdikcə beyinə təsir göstərə bilən iltihabi prosesləri də gücləndirə bilər. Bununla belə, onlar vurğulayırlar ki, sözügedən araşdırmada iltihab birbaşa ölçülməyib və bu, yalnız mümkün izahlardan biri hesab olunur.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, təhlükə təkcə qısamüddətli maliyyə çətinliklərində deyil, illərlə davam edən iqtisadi qeyri-sabitlikdədir. Belə vəziyyət həm psixoloji rifaha, həm də beyin sağlamlığına uzunmüddətli təsir göstərə bilər.