Yeni araşdırma göstərib ki, insanın yerimə sürəti — istər klinik şəraitdə aparılan test zamanı, istərsə də gündəlik həyatda — bütün səbəblərdən ölüm riskini proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər.
Tədqiqatda yerimə sürətini qiymətləndirməyin iki üsulu müqayisə edilib: klinik şəraitdə qısa məsafəyə yerimə testi və biləyə taxılan cihaz vasitəsilə gündəlik həyatda addım tezliyinin ölçülməsi.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri barədə “Healthline” məlumat yayıb.
Məlum olub ki, hər iki göstərici — yerimə sürəti və addım tezliyi — ölüm riski ilə əlaqəlidir və proqnozlaşdırma baxımından oxşar imkanlara malikdir.
Oktyabrın 23-də “JAMA Network Open” jurnalında dərc olunan nəticələr həkimlərə və tədqiqatçılara müxtəlif şəraitlərdə sağlamlıq risklərini qiymətləndirmək üçün daha uyğun üsul seçməyə kömək edə bilər.
Klinik şəraitdə və gündəlik həyatda yerimənin müqayisəsi
Araşdırmada 4067 nəfər iştirak edib. Onların əksəriyyəti kişilər olub, iştirakçıların orta yaşı təxminən 69 təşkil edib. Qadınlar ümumi iştirakçıların təxminən üçdə birini təşkil edib.
Məlumatlar 2012-ci ilin yanvarından 2013-cü ilin dekabrınadək toplanıb. İştirakçıların sonrakı müşahidəsi isə 2024-cü ilin avqustunadək davam edib.
Klinik şəraitdə yerimə sürətini müəyyənləşdirmək üçün iştirakçılar standart testdən keçiblər. Onlardan uzunluğu 2,44 metr olan nişanlanmış məsafəni adi yerimə templəri ilə qət etmək tələb olunub. Test üç dəfə təkrarlanıb və təhlil zamanı orta sürət göstəricisi (saniyədə metr) əsas götürülüb. Adətən əsa ilə hərəkət edən iştirakçılara test zamanı da ondan istifadə etməyə icazə verilib.
Gündəlik şəraitdə yeriməni qiymətləndirmək üçün iştirakçılar doqquz gün ardıcıl olaraq biləklərində GENEActiv akselerometri daşıyıblar. Cihaz hərəkətləri yüksək tezliklə qeydə alıb, xüsusi proqram təminatı isə yerimə intervallarını müəyyənləşdirərək addımların sayını hesablayıb.
Bu məlumatlar əsasında yerimə tempinin iki əsas göstəricisi müəyyən edilib:
• Median addım tempi: yerimə zamanı dəqiqədə atılan addımların orta göstəricisi;
• 95-ci persentil üzrə addım tempi: daha sürətli yeriməni göstərən yüksək göstərici.
Bundan əlavə, iştirakçıların gün ərzində atdıqları orta addım sayı hesablanıb.
Tədqiqatçılar ölüm riskinə təsir edə bilən digər amillər barədə də məlumat toplayıblar. Bunlara yaş, cins, təhsil, irqi və etnik mənsubiyyət, ailə vəziyyəti, siqaret və alkoqol istifadəsi, qidalanma, bədən kütləsi indeksi (BKİ), yüksək qan təzyiqi və xroniki xəstəliklər daxil olub.
Müşahidə müddətində baş verən ölüm hallarını müəyyənləşdirmək üçün milli ölüm reyestrlərindən istifadə edilib.
Daha sonra digər risk amilləri də nəzərə alınmaqla yerimə sürəti və addım tezliyi ilə ölüm riski arasındakı əlaqəni qiymətləndirmək üçün statistik təhlillər aparılıb. Modellərə əvvəlcə heç bir düzəliş edilməyib, daha sonra sosial-demoqrafik göstəricilər, həyat tərzi və sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınıb.
Tədqiqatda kişilər və qadınlar arasındakı fərqlər də araşdırılıb. Nəticələrin etibarlılığını yoxlamaq üçün əlavə təhlillər aparılıb: erkən ölüm halları nəzərə alınmadan hesablamalar təkrarlanıb, müxtəlif yaş və sağlamlıq qrupları müqayisə edilib, həmçinin addım tezliyinin fərqli müəyyənləşdirilmə üsulları yoxlanılıb.
Daha sürətli yerimə ölüm riskini 23 faiz azaldır
Təxminən 12 il davam edən müşahidə müddətində 739 iştirakçı vəfat edib.
Klinik şəraitdə iştirakçıların orta yerimə sürəti saniyədə 1,2 metr olub. Gündəlik həyatda median addım tezliyi dəqiqədə təxminən 75 addım, 95-ci persentil üzrə göstərici isə 112 addım təşkil edib.
Araşdırma klinik şəraitdə ölçülən yerimə sürəti ilə gündəlik həyatda qeydə alınan addım tezliyi arasında zəif korrelyasiya olduğunu üzə çıxarıb. Bu isə həmin iki göstəricinin yerimə davranışının eyni xüsusiyyətlərini tam əks etdirmədiyini göstərir.
Bununla belə, hər iki göstərici ayrı-ayrılıqda ölüm riskinin aşağı olması ilə əlaqələndirilib.
Yaş, cins, həyat tərzi və sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alındıqdan sonra müəyyən edilib ki, klinik şəraitdə yerimə sürətinin hər bir standart artımı ölüm riskinin 23 faiz azalması ilə əlaqəlidir.
Oxşar şəkildə, gündəlik həyatda median addım tezliyinin daha yüksək olması ölüm riskinin 17 faiz, 95-ci persentil üzrə addım tezliyinin artması isə 18 faiz aşağı olması ilə əlaqələndirilib.
Bu göstəricilərin ölüm riskini nə dərəcədə dəqiq proqnozlaşdırdığı qiymətləndirilərkən məlum olub ki, onların hər biri ayrılıqda yalnız orta səviyyədə proqnozlaşdırma imkanına malikdir.
Digər məlum risk amillərinin daxil edildiyi modelə klinik yerimə sürətinin əlavə olunması ölüm riskinin proqnozlaşdırılmasını müəyyən qədər yaxşılaşdırıb. Gündəlik şəraitdə qeydə alınan addım tezliyinin əlavə edilməsi də proqnozlaşdırmanı yaxşılaşdırıb. Lakin bu təsir klinik yerimə sürətinin əlavə edilməsinin nəticəsi ilə eyni səviyyədə olub.