Həyətdə gördüyümüz adi toyuğun nəsil şəcərəsi milyonlarla il əvvələ gedib çıxır.
Ucnoqta.az bildirir ki, müasir ev toyuqları Asiyanın meşələrində yaşayan vəhşi quşların əhliləşdirilmiş nəslindəndir.
Toyuqlar dinozavrlardan törəyib?
Bəli, müəyyən mənada. Müasir biologiyaya görə, quşlar bu günə qədər gəlib çatmış yeganə dinozavr qoludur. Onlar ikiayaqlı, əsasən yırtıcı dinozavrları birləşdirən teropodlar qrupuna daxildir.
Lakin toyuqların birbaşa əcdadının Tirannozavr olduğunu düşünmək yanlışdır. Tirannozavrlar təxminən 66 milyon il əvvəl yaşayıb. Həmin vaxt ilk quşlar artıq on milyonlarla il ərzində mövcud idi. Yəni T. rex toyuğun birbaşa əcdadı deyil, onunla daha uzaq qohum olan dinozavrdır.
Ev toyuğunun əsl əcdadı
Müasir toyuqların əsas əcdadlarından biri Cənub-Şərqi Asiyada yaşayan qırmızı, yaxud bankiv cəngəllik toyuğudur (Gallus gallus). Erkəyi görünüşcə kənd xoruzuna çox bənzəyir. Lakin vəhşi toyuqlar daha yüngül və çevikdir, ağaclara uça bilir və gecələr orada gizlənirlər.
Toyuqlar necə əhliləşdirildi?
Alimlərin fikrincə, bu proses kənd təsərrüfatının inkişafı ilə əlaqəli olub. Təxminən 3 500 il əvvəl indiki Tayland ərazisində insan məskənləri yaxınlığında ilk etibarlı ev toyuğu qalıqları ortaya çıxır.
Vəhşi toyuqlar əvvəlcə düyü sahələrinə yem axtarmaq üçün gəlir, daha sonra insan yaşayış məntəqələrinin yaxınlığında məskunlaşırdı. İnsanlar onların yumurtalarını toplamağa başlayır, insanlardan daha az qorxan quşların nəsli isə tədricən artırılırdı.
Əvvəlcə toyuqları yemirdilər
Maraqlıdır ki, toyuqların ilkin əhliləşdirilməsinin əsas məqsədi onların ətindən istifadə etmək olmayıb. Arxeoloji qazıntılarda bütöv şəkildə basdırılmış toyuq qalıqlarına rast gəlinir. Bu isə onların müəyyən dövrlərdə ritual heyvanı, prestij simvolu və ya ekzotik ev quşu kimi qəbul edildiyini göstərir.
Sonralar toyuqlar Asiya, Yaxın Şərq və Avropaya yayıldıqca insanlar onlardan ət və yumurta mənbəyi kimi istifadə etməyə başlayıblar.
İnsanlar toyuqların görünüşünü də dəyişdirdi
Min illər ərzində aparılan süni seçmə nəticəsində müasir toyuqlar vəhşi əcdadlarından xeyli fərqlənib. İnsanlardan daha az qorxan quşların seçilməsi təkcə davranışa deyil, onların böyümə sürətinə və maddələr mübadiləsinə də təsir edib.
Beləliklə, süfrəmizdəki toyuq həm dinozavrların bu günə qədər yaşayan nəslinin nümayəndəsidir, həm də minilliklər boyu insanlarla birlikdə dəyişmiş ev quşudur.