İnsan yatarkən orqanizmdə bərpa prosesləri davam edir, əzələlər yenilənir, yağ ehtiyatlarından istifadə olunur və hormonların ifrazı tənzimlənir. Bu zaman beyin də toxumaların bərpasında mühüm rol oynayan siqnallar göndərir.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, alimlər böyümə hormonunun ifrazını başladan neyronları araşdıraraq yuxu və oyanma arasında gözlənilməz əlaqə aşkar ediblər.
Böyümə hormonu yalnız uşaqlar üçün vacib deyil
Böyümə hormonu adətən uşaqlıq və yeniyetməlik dövrü ilə əlaqələndirilsə də, böyüklər üçün də əhəmiyyətlidir. Bu hormon əzələ və sümüklərin sağlamlığını dəstəkləyir, yağ ehtiyatlarının sərf olunmasına kömək edir və qanda şəkərin səviyyəsinə təsir göstərir.
Böyümə hormonunun ən çox ifraz olunduğu dövrlərdən biri dərin yuxu mərhələsidir. Yuxunun bu bərpaedici mərhələsi əsasən gecənin ilk yarısında müşahidə olunur. Yuxunun davamlı pozulması hormonal tənzimləməyə mənfi təsir göstərə bilər. Xroniki yuxusuzluq isə piylənmə, diabet və ürək xəstəlikləri riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Yuxusuzluğun böyümə hormonunun ifrazına təsiri əvvəllər də məlum idi. Lakin beynin bu prosesi hansı mexanizmlə idarə etdiyi tam aydın deyildi. Yeni araşdırmada alimlər siçanların qanındakı hormon səviyyəsini ölçməklə kifayətlənməyib, onların neyronlarının fəaliyyətini də birbaşa qeydə alıblar.
Hipotalamusda iki əks siqnal
Prosesdə beynin dərinliyində yerləşən və aclıq, bədən temperaturu, hormonların ifrazı, yuxu və oyaqlığı tənzimləyən hipotalamus mühüm rol oynayır.
Bu nahiyədə əks funksiyaları yerinə yetirən iki neyron qrupu fəaliyyət göstərir. Onlardan biri böyümə hormonunun ifrazını stimullaşdırır, digəri isə bu prosesi zəiflədir. Hər iki qrup birlikdə beynin əsasındakı kiçik vəz — hipofiz vasitəsilə qana nə qədər hormon buraxılacağını müəyyənləşdirir.
Yuxunun müxtəlif mərhələlərində bu neyronların fəaliyyəti dəyişir. Sürətli göz hərəkətləri ilə müşayiət olunan yuxu mərhələsində hər iki qrup eyni vaxtda aktivləşir və böyümə hormonunun ifrazı güclənir. Dərin yuxuda isə prosesi ləngidən neyronların fəaliyyəti azalır, stimullaşdırıcı neyronların təsiri artır.
Beləliklə, fərqli mexanizmlərlə də olsa, yuxunun hər iki mərhələsi hormonun ifrazına təkan verə bilir.
Böyümə hormonu oyanmağa da təsir edir
Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri əks əlaqə mexanizmi ilə bağlıdır. Məlum olub ki, böyümə hormonu yalnız beynin göndərdiyi siqnallara cavab vermir, eyni zamanda oyanma prosesinə də təsir göstərə bilər.
Gecə ərzində hormonun miqdarı artdıqca onun beyin kötüyündə yerləşən və oyaqlıq, diqqət, düşünmə qabiliyyəti ilə əlaqəli olan mavi ləkə adlanan nahiyəyə təsir etdiyi müəyyən edilib. Hormonun artması oyanma vaxtının yaxınlaşması ilə əlaqələndirilir.
Beləliklə, yuxu hormonun ifrazını stimullaşdırır, hormon isə öz növbəsində yuxu və oyaqlıq dövrünə təsir göstərir. Alimlər bu cür daxili tarazlığın qorunmasını homeostaz adlandırırlar.
Oyaqlıq mərkəzinin həddindən artıq aktivliyi yuxululuq yarada bilər
Araşdırmada daha bir maraqlı məqam üzə çıxıb. Adətən mavi ləkənin aktivliyi oyaqlıqla əlaqələndirilir. Lakin bu nahiyədəki neyronların həddindən artıq aktivləşməsi əks təsir göstərə və yuxululuq yarada bilər.
Bu, beynin oyaqlıq və yuxuya meyillilik yaradan siqnallar arasında tarazlığı daim qorumağa çalışdığını göstərir.
Mavi ləkə diqqət və düşüncə aydınlığı ilə də əlaqəli olduğundan, böyümə hormonunun oyandıqdan sonra insanın özünü nə dərəcədə gümrah və diqqətli hiss etməsinə təsir göstərməsi mümkündür. Lakin hələlik bu, sübut edilmiş fakt deyil, araşdırılmalı ehtimaldır.
Araşdırma hələlik yalnız siçanlar üzərində aparılıb
Alimlər təcrübələrdə siçanlardan istifadə ediblər. Çünki bu heyvanlar uzun müddət fasiləsiz yatmaq əvəzinə, gün ərzində bir neçə dəqiqəlik qısa yuxu epizodları keçirirlər. Bu xüsusiyyət tədqiqatçılara yuxudan oyaqlığa keçid zamanı beyində baş verən prosesləri dəfələrlə müşahidə etməyə imkan verib.