Təyyarələr adətən 10 kilometrdən çox yüksəklikdə uçur və sərnişin salonunda normal nəfəs almaq üçün kabin hermetik şəkildə bağlanaraq içəridə təzyiq saxlanılır.
Ucnoqta.az bildirir ki, nəticədə təyyarənin daxilindəki təzyiq çöldəkindən xeyli yüksək olur.
Bu fərq gövdəyə böyük yük yaradır. Təyyarə hər dəfə qalxdıqda onun metal gövdəsi cüzi şəkildə genişlənir, enərkən isə əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Bu proses minlərlə uçuş zamanı təkrarlanır və metalda yorulma yarada bilər.
Kvadrat pəncərələrin problemi nə idi?
Dairəvi və ya kənarları hamar şəkildə yuvarlaqlaşdırılmış dəliklərdə mexaniki gərginlik daha bərabər paylanır. Kvadrat pəncərələrin iti künclərində isə gərginlik toplanır.
Nəticədə minlərlə uçuş və eniş dövrü ərzində həmin künclərdə mikroskopik çatlar yarana və tədricən böyüyə bilər. Bu da təyyarənin gövdəsinin möhkəmliyini zəiflədə bilər.
“Comet” hadisəsi nəyi dəyişdi?
1950-ci illərin əvvəllərində Böyük Britaniyanın de Havilland şirkətinin Comet modeli ilk reaktiv sərnişin təyyarələrindən biri kimi istismara verildi. Təyyarənin hermetik kabinəsi və böyük, demək olar ki, düzbucaqlı formalı pəncərələri var idi.
1954-cü ildə iki “Comet” təyyarəsinin havada qəzaya uğramasından sonra mühəndislər səbəbi araşdırmağa başladılar. Təcrübələr zamanı təyyarənin gövdəsi minlərlə dəfə təzyiq dəyişməsinə məruz qoyuldu və nəticədə gövdədə çat əmələ gəldi.
Araşdırma göstərdi ki, metal yorğunluğu ilə bağlı çatlar pəncərələrin və digər dəliklərin künclərindən başlaya bilər. Bu hadisələr aviasiya sənayesində konstruksiya standartlarının dəyişməsinə səbəb oldu.
Bəs pəncərənin altındakı kiçik dəlik nə üçündür?
Təyyarə illüminatoruna diqqətlə baxdıqda daxili şüşənin aşağı hissəsində kiçik bir dəlik görmək mümkündür. Bu dəlik:
şüşə təbəqələri arasındakı hava boşluğunda təzyiqin tənzimlənməsinə kömək edir;
təzyiq yükünün əsasən xarici, daha möhkəm təbəqəyə düşməsini təmin edir;
şüşələr arasında havanın hərəkətinə kömək edərək buğulanmanın və buzlanmanın qarşısını alır.
Yəni təyyarə pəncərələrinin dairəvi və ya kənarları yumru forması sadəcə dizayn məsələsi deyil — konstruksiyanın təhlükəsizliyi ilə bağlı mühüm mühəndislik həllidir.