Sağlam yuxu üçün təkcə neçə saat yatmaq deyil, həm də nə vaxt yuxuya getmək vacibdir. Həkimlər bildirirlər ki, gecə yarısından sonra yatmağı vərdişə çevirmək orqanizmin bioloji ritminə mənfi təsir göstərə bilər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, yuxu mütəxəssislərinin fikrincə, böyüklər üçün hamıya uyğun vahid yatmaq saatı yoxdur. Lakin müntəzəm olaraq gec saatlarda yuxuya getmək orqanizmin təbii sirkadiyalı ritmini poza bilər.
Gecə yarısından sonra yatmaq niyə arzuolunmazdır?
İnsan orqanizmi təxminən 24 saatlıq bioloji saatla fəaliyyət göstərir. Bu ritm yuxululuq və oyanıqlıq dövrlərinə, hormonların ifrazına, maddələr mübadiləsinə, immun sisteminin fəaliyyətinə və hüceyrələrin bərpasına təsir edir.
Bioloji saatın əsas tənzimləyiciləri işıq və qaranlıqdır. Axşam saatlarında uzun müddət oyaq qalmaq, xüsusilə parlaq işıq və elektron cihazlardan istifadə etmək təbii yuxu rejimini gecikdirə bilər.
Bununla belə, gecə saat 00:00 hamı üçün təhlükəli hədd hesab edilmir. İnsanların xronotipləri fərqlidir: bəziləri erkən, digərləri isə gec yatmağa meyillidir. Əsas problem yuxu vaxtının insanın bioloji ritmi və gündəlik rejimi ilə uyğun gəlməməsidir.
Melatonin və kortizolun rolu
Yuxunun tənzimlənməsində iki hormon mühüm rol oynayır: melatonin və kortizol.
Melatonin orqanizmi yuxuya hazırlayır. Onun səviyyəsi axşam saatlarında təbii olaraq yüksəlir, gecə ərzində isə tədricən azalır.
Kortizolun səviyyəsi isə səhərə yaxın artmağa başlayır. Bu hormon orqanizmi oyanmağa və gün ərzində aktiv fəaliyyətə hazırlayır.
Çox gec yatmaq, xüsusilə səhər erkən oyanmaq məcburiyyəti olduqda, yuxunun müddətini azalda və orqanizmin bərpa prosesinə mane ola bilər.
Gec yatmaq yuxunun keyfiyyətinə necə təsir edir?
Yuxu bir neçə mərhələdən ibarətdir. Onlardan biri olan dərin yuxu fiziki bərpa, beyin fəaliyyəti və yaddaşın möhkəmlənməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Dərin yuxunun böyük hissəsi yuxu dövrünün ilk mərhələlərində baş verir. Buna görə də çox gec və qeyri-müntəzəm yatmaq, xüsusilə ümumi yuxu müddətini azaltdıqda, orqanizmin bərpa imkanlarını zəiflədə bilər.
Nəticədə insan səhər yorğun və yuxusunu almamış vəziyyətdə oyanır.
Yuxu rejiminin pozulması hansı riskləri yaradır?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, əsas təhlükə arabir gec yatmaq deyil, bioloji ritmlə uyğunlaşmayan yuxu rejiminin davamlı hal almasıdır.
Araşdırmalarda sirkadiyalı ritmin uzun müddət pozulması aşağıdakı sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir:
Ürək-damar xəstəlikləri;
Piylənmə;
II tip diabet;
Depressiya;
Yuxu pozuntuları, o cümlədən yuxusuzluq.
Bununla belə, gecə saat 00:00-dan sonra yatmaq öz-özlüyündə mütləq xəstəliyə səbəb olmur. Sağlamlığa yuxunun müddəti və keyfiyyəti, həyat tərzi, fiziki aktivlik, qidalanma və insanın fərdi bioloji xüsusiyyətləri də təsir göstərir.