Uşaqların nitq inkişafı fərqli sürətlə gedir. Bəzi uşaqlar ilk sözləri daha tez, digərləri isə nisbətən gec deməyə başlayırlar. Bununla belə, müəyyən yaş mərhələlərində gözlənilən ünsiyyət və nitq bacarıqlarının formalaşmaması mütəxəssis qiymətləndirməsinə ehtiyac olduğunu göstərə bilər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, nitqin gec inkişaf etməsinin müxtəlif səbəbləri ola bilər. Buna görə də uşağın yalnız neçə söz deməsinə deyil, deyilənləri nə dərəcədə anlamasına, ünsiyyət qurmasına və eşitmə qabiliyyətinə də diqqət yetirmək vacibdir.
Nitq inkişafında diqqət tələb edən 5 əlamət
1 yaşında: Uşaq hecaları az səsləndirir, “ma-ma”, “ba-ba” kimi səsləri təkrarlamır, adına və ya sadə müraciətlərə gözlənilən reaksiyanı vermir.
1,5 yaşında: Tanış əşyaların adlarını anlamaqda və sadə tapşırıqları yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir. Adı çağırıldıqda müntəzəm reaksiya verməməsi də diqqət tələb edən əlamət ola bilər.
2 yaşında: İşlətdiyi sözlərin sayı məhduddur, yeni sözlər öyrənməkdə çətinlik çəkir və ya sözləri birləşdirərək sadə ifadələr qurmağa başlamayıb.
2,5 yaşında: İki sözdən ibarət sadə ifadələr işlətmir, əşyaların adlarını deməkdə çətinlik çəkir və fikirlərini sözlə ifadə etməkdə yaşıdlarından nəzərəçarpacaq dərəcədə geri qalır.
3 yaşında: Sadə cümlələr qurmaqda çətinlik çəkir və danışığı yaxınları tərəfindən belə çox vaxt anlaşılmır.
Bu göstəricilər ümumi istiqamətverici meyarlardır, diaqnoz deyil. Uşağın inkişafını qiymətləndirərkən onun fərdi xüsusiyyətləri və digər ünsiyyət bacarıqları da nəzərə alınmalıdır.
Uşaq deyilənləri anlayır, amma az danışırsa…
Bəzi uşaqlar deyilənləri yaxşı anlasalar da, fikirlərini sözlə ifadə etməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Lakin bu xüsusiyyətin təkbaşına nitq geriliyinin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün kifayət etmədiyini nəzərə almaq lazımdır.
Valideynlər uşağın ünsiyyətə marağını, sadə tapşırıqları anlayıb-yerinə yetirməsini, jestlərdən istifadə etməsini və səslərə reaksiyasını müşahidə edə bilərlər. Eşitmə ilə bağlı çətinliklər də nitq inkişafına təsir göstərə bildiyindən, şübhə yarandıqda eşitmə müayinəsi əhəmiyyət daşıyır.
Nitqin gec inkişaf etməsi müxtəlif amillərlə əlaqəli ola bilər. Bunlara eşitmə problemləri, inkişaf xüsusiyyətləri və bəzi nevroloji vəziyyətlər daxildir. Konkret səbəbi yalnız əlamətlərə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Nitqin inkişafını qiymətləndirmək niyə vacibdir?
Nitq və dil bacarıqlarının inkişafında davamlı çətinliklər uşağın sonrakı mərhələlərdə fikirlərini ifadə etməsinə, ünsiyyət qurmasına, eləcə də oxumaq və yazmaq kimi bacarıqları mənimsəməsinə təsir göstərə bilər. Bununla belə, hər uşağın inkişafı fərqlidir və gələcək nəticələri əvvəlcədən dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Valideynlər uşağın nitq inkişafı ilə bağlı narahatlıq keçirirlərsə, mütəxəssisə müraciət etmək üçün müəyyən yaşa çatmasını gözləməməlidirlər. İlkin qiymətləndirmə üçün pediatra, zərurət olduqda isə loqopedə, uşaq nevroloquna və eşitmə üzrə mütəxəssisə müraciət etmək olar.
Əsas məqam: Nitqin gecikməsi mütləq xəstəlik demək deyil. Lakin uşağın nitq və ünsiyyət bacarıqları yaşına uyğun inkişaf etmirsə, səbəbi vaxtında araşdırmaq və ehtiyac olduqda dəstəyə başlamaq vacibdir.