Təxminən 15.000 il əvvəl insanlar itləri əhliləşdiriblər. İllər ərzində insanlar çox sayda müxtəlif növü əhliləşdiriblər.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, IFLScience əhliləşdirilə bilən heyvanları insan yoldaşı edə bilməyənlərdən nə ilə fərqləndirdiyini izah edib. Məlum olub ki, əhliləşdirmə prosesi yalnız bir neçə məməlinin paylaşdığı altı xüsusiyyətdən asılıdır.
Əhliləşdirmə nədir?
Nəşrdə qeyd olunub ki, əhliləşdirmə sadəcə vəhşi heyvanı tutub evdə saxlamaq deyil. Bu, qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıqdır və iki əlaqəsiz növün birlikdə vaxt keçirməkdən qarşılıqlı faydalandığı bir işdir.
Beləliklə, canavarlar itlərə çevriliblər, çünki insanlar qorunma müqabilində qida və istilik mübadiləsi təklif ediblər. Nəşr əlavə edib ki, insan məskunlaşmalarının və cəlb etdikləri gəmiricilərin meydana gəlməsi insanlarla qarşılıqlı əlaqəni yüngül bufetə bənzədəndə vəhşi pişiklər daha az vəhşiləşiblər.
Qədim insanlar sadəcə itlərdən daha çox əhliləşdiriblər
2024-cü ildə aparılan bir araşdırma göstərir ki, Cənubi Amerikadakı qədim ovçu-yığıcılar qitəyə ev itləri gəlməzdən əvvəl tülküləri ev heyvanı kimi saxlayırdılar. Bu gözlənilməz ittifaqın sübutları Argentinanın Pataqoniya şəhərindəki 1500 illik qəbiristanlıqda tapılıb.
Arxeoloqlar ərazini 1991-ci ildə kəşf ediblər. Qəbiristanlıqda ən azı 24 ovçu-yığıcı və onların arasında basdırılmış naməlum bir itin qalıqları olub. Genetik və izotopik analiz heyvanın it ailəsinə aid nəsli kəsilmiş ətyeyən məməli növü olan Dusicyon avus növünə aid olduğunu ortaya qoyub.
Tədqiqatda deyilir ki, kimyəvi analiz bu heyvanın insanlara bənzər bir pəhrizlə qidalandığını və bunun insanlar tərəfindən bəslənildiyini və ehtimal ki, yoldaş və ya ev heyvanı kimi saxlanıldığını göstərir.
Unikal təcrübə
Nəşrdə bildirilir ki, 1959-cu ildə alimlər gümüş tülkülərin ev heyvanlarına çevrilə biləcəyini yoxlamaq üçün bir təcrübəyə başlayıblar. Pişik və itlərin tədricən əhliləşdirilməsindən fərqli olaraq, təcrübə itaətkar şəxsiyyətlərə malik fərdləri fəal şəkildə seçib və 59 il ərzində əlamətdar bir dəyişiklik baş verib.
"Vəhşi tülkülərin populyasiyasından başlayaraq, altı nəsildən çox (bu tülkülər üçün altı il, çünki onlar hər il çoxalırlar), yalnız itaətkarlıq üçün seçim, təcrübə aparanların əllərini yalayan, tutub sığallayan, insanlar gedəndə inildəyən və insanlar yaxınlaşanda quyruqlarını yelləyən bir qrup tülkülərin ortaya çıxmasına səbəb oldu", – deyə alim Li Alan Duqatkin 2018-ci ildə tədqiqat haqqında yazdığı məqalədə yazıb.
Alim qeyd edib ki, 15-ci nəslə qədər təcrübədə iştirak edən heyvanların stress hormonu səviyyələri vəhşi tülkülərinkindən təxminən iki dəfə az idi.
"Hər nəsil ilə onların böyrəküstü vəziləri getdikcə kiçilirdi. Serotonin səviyyələri də artaraq heyvanları "daha xoşbəxt" edirdi. Təcrübə zamanı tədqiqatçılar həmçinin evcilləşdirilmiş tülkülərin xallı, "qarğıdalıya bənzər" tük rənginə, eləcə də daha çox cavan üz cizgilərinə (daha qısa, daha yuvarlaq, daha çox itə bənzər ağızlıqlar) və bədən quruluşuna (zərif deyil, daha dolğun əzalara) malik olduğunu aşkar ediblər", – deyə Li Alan Duqatkin bildirib.
Niyə bütün heyvanlar əhliləşdirilə bilmir?
Nəşrdə qeyd olunur ki, digər itlər kimi tülkülər də əhliləşdirilə bilər. Lakin məməli növlərinin böyük əksəriyyəti heç vaxt əhliləşdirilməyib.