Apteklərdə vitamin və mineral əlavələrinin çoxluğu insanda elə təəssürat yaradır ki, onlarsız sağlam qalmaq mümkün deyil. Halbuki sağlam yetkin insan üçün əksər vitamin əlavələrinin faydası məhduddur. Buna görə ilk sual “nə vaxt qəbul etməliyəm?” yox, “mənə ümumiyyətlə lazımdırmı?” olmalıdır.
Ucnoqta.az bildirir ki, vitamin əlavələrinin qəbuluna əsas səbəblər təsdiqlənmiş çatışmazlıq, hamiləliyi planlaşdırarkən fol turşusu, qidadan kifayət qədər B12 almayan insanlar üçün B12 və günəş işığının az olduğu payız-qış aylarında D vitamini ola bilər.
Əlavə qəbul etmək zəruridirsə, onun vaxtından çox qida, içkilər və digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirinə diqqət yetirmək lazımdır.
Vitaminlərin artıq dozası da təhlükəlidir
“Vitamin nə qədər çox olsa, bir o qədər yaxşıdır” fikri doğru deyil. Məsələn, B6 vitamininin həddindən artıq qəbulu sinirlərin zədələnməsi ilə əlaqələndirilir.
Yağda həll olan A və D vitaminləri isə orqanizmdə toplana bilər. A vitamininin həddindən artıq miqdarı toksik təsir göstərə, D vitamininin yüksək dozaları isə zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
Bundan başqa, eyni vitamin bir neçə məhsulun tərkibində ola bilər. Multivitaminlər, enerji içkiləri və müxtəlif qida əlavələrini birlikdə qəbul edən insan fərqinə varmadan eyni maddənin ikiqat və ya üçqat dozasını ala bilər. Buna görə yeni əlavə qəbul etməzdən əvvəl evdə istifadə etdiyiniz digər preparatların tərkibini yoxlamaq vacibdir.
Dəmir qəbul edərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?
Dəmir preparatları əsasən dəmir çatışmazlığı anemiyası zamanı istifadə olunur. Lakin daim yorğunluq hiss etmək özbaşına dəmir qəbul etmək üçün səbəb deyil. Çatışmazlığın səbəbi müəyyən edilməlidir.
Dəmirin mənimsənilməsinə qəhvə mane ola bilər. Araşdırmalardan birində dəmir çatışmazlığı olan qadınlarda preparatla birlikdə qəhvə içilməsi dəmirin mənimsənilməsini su ilə müqayisədə 54 faiz azaldıb. Səhər yeməyi ilə birlikdə qəbul edildikdə isə mənimsənilmə daha da aşağı olub.
C vitamini isə dəmirin mənimsənilməsini artıra bilər. Bununla yanaşı, dəmiri C vitamini ilə birlikdə qəbul etməyin sağlamlıq nəticələrini mütləq yaxşılaşdırdığı sübut olunmayıb.
Kalsium da yüksək dozada dəmirin eyni vaxtda mənimsənilməsinə mane ola bilər. Hər ikisi həkim tərəfindən təyin edilibsə, onların qəbul vaxtını ayırmağın lazım olub-olmadığını mütəxəssislə dəqiqləşdirmək yaxşıdır.
Dəmir acqarına daha yaxşı mənimsənilir, lakin ürəkbulanma, qəbizlik və qarın ağrısı yarada bilər. Adətən yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl və ya 2 saat sonra qəbul edilir. Mədə narahatlıq yaradırsa, yeməklə birlikdə qəbul etmək mümkündür. Əsas məsələ preparatı müntəzəm qəbul etməkdir.
D vitaminini yağlı qida ilə qəbul etmək daha yaxşıdır
D vitamini yağda həll olunan vitamindir. Buna görə tərkibində müəyyən miqdarda yağ olan qida ilə birlikdə qəbul edildikdə daha yaxşı mənimsənilir.
Bu səbəbdən D vitaminini əsas yeməklərdən biri ilə qəbul etmək rahat variantdır. Bunun səhər, günorta və ya axşam olması isə əksər hallarda ciddi əhəmiyyət daşımır. Əsas olan qida ilə qəbul və müntəzəmlikdir.
Bəzi dərmanlar D vitamininin mənimsənilməsinə və ya orqanizmdə səviyyəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə konkret dərman qəbul edən şəxslər təlimatla tanış olmalı və həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
B12 vitaminində əsas məsələ qəbul vaxtı deyil
B12 vitamini sinir sisteminin fəaliyyəti və qırmızı qan hüceyrələrinin yaranması üçün vacibdir. Əsas mənbələri heyvani mənşəli və B12 ilə zənginləşdirilmiş qidalardır. Buna görə heyvani məhsullardan istifadə etməyən insanlarda B12 çatışmazlığı riski daha yüksək ola bilər.
B12 çatışmazlığı zamanı əsas məsələ vitamini hansı saatda qəbul etmək deyil, çatışmazlığın səbəbini müəyyənləşdirməkdir. Şəkərli diabet və mədə turşuluğunu azaldan bəzi dərmanlar uzun müddət istifadə edildikdə B12-nin mənimsənilməsini azalda bilər.
Nəticə: Vitaminlər üçün universal “ən yaxşı saat” yoxdur. Dəmir, D vitamini və B12 kimi əlavələrdə qəbul vaxtından daha çox onların nə məqsədlə qəbul edilməsi, qida ilə münasibəti, digər preparatlarla qarşılıqlı təsiri və düzgün dozası önəmlidir. Özbaşına yüksək dozalı vitamin qəbul etməkdənsə, ehtiyac olduqda həkim məsləhəti və analiz nəticələrinə əsaslanmaq daha təhlükəsizdir.