Quşlar gecə budaqlarda yatır və səhər heç bir yerə düşmədən oyanırlar. Uzun müddət bunun səbəbinin ayaqlarındakı “avtomatik kilid mexanizmi” olduğu düşünülüb. Lakin alimlərin araşdırmaları göstərib ki, proses daha mürəkkəbdir və burada həm anatomik quruluş, həm də beynin fəaliyyəti mühüm rol oynayır.
Ucnoqta.az xəbər evrir ki, meşə quşlarının əksəriyyətinin ayaqları ağac budaqlarını möhkəm qavramağa uyğunlaşıb. Adətən üç barmaq önə, biri isə arxaya yönəlir. Bu quruluş budağın barmaqlar arasında sıxılmasına, caynaqların isə ağac qabığındakı nahamarlıqlara ilişməsinə imkan verir.
Quş ayaqlarını bükdükdə uzun vətərlər gərilir və barmaqların budağı əhatə etməsinə kömək edir. Bədənin quruluşu da tarazlığın qorunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Kiçik quşlarda bədən ağırlıq mərkəzi dayaq nöqtəsinin üzərində yerləşir, qısa ayaqlar isə müvazinətin itirilməsi riskini azaldır.
Əvvəllər hesab olunurdu ki, quş rahatlaşan kimi vətərlər avtomatik şəkildə “kilidlənir” və ayaq budağı möhkəm tutur. Lakin alimlər bunun tam belə olmadığını müəyyən ediblər.
Piter Gəlton və Ceffri Şepherd avropa sığırçınları üzərində apardıqları təcrübələr zamanı quşların yuxuda budağı bütün gücləri ilə sıxmadığını müəyyən ediblər. Barmaqların əksəriyyəti hətta nisbətən açıq vəziyyətdə qalır. Ayaq budağın ətrafında tərs çevrilmiş “U” formasına bənzər quruluş yaradır və quşun bədəni bu “oturacaq” üzərində tarazlanır.
“Kilid mexanizmi” nəzəriyyəsini yoxlamaq üçün tədqiqatçılar quşları anesteziya altında da müşahidə ediblər. Quşlar tamamilə huşsuz vəziyyətə gətirildikdə budaqlardan düşüblər. Bu da ayaqların tam avtomatik şəkildə “kilidlənmədiyini” göstərib.
Vətərlərdə tutuşu gücləndirməyə kömək edən mikroskopik strukturlar həqiqətən mövcuddur. Lakin bu mexanizm əzələləri tamamilə söndürən bir “kilid” deyil. Daha çox ayaqlara düşən yükü azaltmağa kömək edir. Quşun vəziyyətini qoruması üçün müəyyən əzələ gərginliyi yenə də tələb olunur.
Quşların yuxusu da bu prosesdə mühüm rol oynayır. Onların yuxusunu insan yuxusu ilə tam müqayisə etmək düzgün deyil. Quşlarda sürətli yuxu mərhələsi daha qısa davam edir və bu zaman sinir sistemi müəyyən əzələ tonusunu qoruyur.
Beyin istirahət etsə də, tarazlığa cavabdeh sistemlər bədənin vəziyyətini izləməyə və əzələlərdə kiçik düzəlişlər etməyə davam edir.
Bəzi quş növləri isə bir gözünü açıq saxlayaraq beynin yalnız bir yarımkürəsi ilə yatmaq qabiliyyətinə malikdir. Məsələn, dəstənin kənarında gecələyən ördəklər beynin bir yarımkürəsini dincəldir, digərini isə ayıq saxlayırlar. Bu, onlara həm istirahət etməyə, həm də yırtıcı təhlükəsinə qarşı vaxtında reaksiya verməyə imkan verir.