Dəmir yolu relslərinin altında görünən xırda daşlar ilk baxışda adi çınqıl təsiri bağışlasa da, əslində onlar yolun ən vacib elementlərindən biridir.
Ucnoqta.az bildirir ki, bu daş qatı olmadan ağır qatarların təhlükəsiz hərəkəti mümkün olmazdı.
Relslərin altındakı daşlar nə üçün lazımdır?
Qatar hərəkətdə olarkən təkərlərin relslərlə təmas nöqtəsinə çox böyük yük düşür. Əgər bu yük birbaşa torpağa ötürülsəydi, relslər və şpallar qısa müddətdə torpağa batardı.
Məhz buna görə relslərin altında ballast qatı yerləşdirilir. Bu qatın əsas vəzifəsi qatarın ağırlığını geniş sahəyə bərabər şəkildə yaymaqdır.
Bu, qar ayaqqabısının iş prinsipinə bənzəyir: adi ayaqqabı ilə insan qara batdığı halda, geniş qar ayaqqabısı ağırlığı daha böyük sahəyə yaydığı üçün batmır. Ballast da eyni prinsiplə relslərə düşən yükü torpağa bərabər paylayır və yolun formasını qoruyur.
Niyə məhz iti kənarlı çınqıldan istifadə olunur?
Dəmir yollarında çay daşlarından deyil, sərt qayaların qırılması nəticəsində əldə edilən iti kənarlı çınqıldan istifadə edilir.
Bunun səbəbi sadədir:
hamar çay daşları vibrasiya zamanı bir-birinin üzərində sürüşərək yerindən tərpənə bilər;
iti kənarlı çınqıllar isə bir-birinə möhkəm ilişir və sabit qat əmələ gətirir.
Bu xüsusiyyət xüsusilə uzun, qaynaq edilmiş relslər üçün vacibdir. Yay istisində relslər genişləndikdə ballast şpalların yerindən tərpənməsinin qarşısını alır və relslərin əyilməsinə imkan vermir.
Ballast suyun və deformasiyanın qarşısını alır
Su dəmir yolunun əsas düşmənlərindən biridir. Güclü yağış zamanı torpaq palçığa çevrilə bilər. Ballast qatı isə suyu daşların arasından keçirərək drenaj sisteminə yönəldir.
Bundan əlavə, daşlar:
relslərə düşən vibrasiyanı zəiflədir;
zərbələrin təsirini azaldır;
relslərin və bərkidicilərin xidmət müddətini uzadır.
Daşlar götürülsə nə baş verər?
Ballast qatı olmasa, dəmir yolu qısa müddətdə yararsız hala düşər.
Bu zaman:
şpallar bərabər dayağını itirər;
relslər müxtəlif istiqamətlərdə çökməyə başlayar;
relslərin arasındakı məsafə və düzülüşü pozular;
yağış suları relslərin altında toplanaraq torpağı yumşaldar;
qışda donmuş torpaq relsləri qeyri-bərabər qaldırar.
Nəticədə yolun istismarı təhlükəli olar, qatarların sürəti minimuma endirilər və həmin hissə əsaslı təmir üçün bağlanmalı olar.
Beləliklə, relslərin altında yerləşən milyonlarla çınqıl daşı sadəcə doldurucu material deyil. Onlar yükün paylanmasını təmin edir, suyun axıdılmasına kömək edir, vibrasiyanı azaldır və dəmir yolunun təhlükəsizliyində həlledici rol oynayır.