İsraildəki arxeoloqlar fitildən istifadəyə dair dünyanın ən qədim sübutlarından birinə – gil yağ lampalarının içərisində mükəmməl şəkildə qorunmuş 4000 illik tekstil fitillərinə rast gəliblər. Nadir tapıntı Yehuda yaxınlığındakı Yeni Efrayim qəbiristanlığında aparılan qazıntılar zamanı tapılıb. Bu, təkcə qədim dəfn üsullarına deyil, həm də Tunc dövründə toxuculuqların təkrar istifadə edilməsinə və təkrar emal edilməsinə də işıq salır.
Ucnoqta.az xəbər verir ki. fitillər İsrail Torpaqları İdarəsinin inkişafı çərçivəsində İsrail Qədim Əsərlər İdarəsi (IAA) tərəfindən aparılan böyük arxeoloji tədqiqat zamanı aşkar edilib. Orta Tunc dövrü (e.ə. 2500-2000-ci illər) ərazisində dulusçuluq, heyvan sümükləri, metal işləri və neft lampaları da daxil olmaqla dəfn qurbanları ilə dolu 1200-dən çox dəfn var.
Fitillərin qorunması diqqətəlayiqdir. Toxuculuq kimi üzvi materiallar rütubətli Aralıq dənizi iqlimində adətən tez xarab olur və bir neçə iz buraxır. IAA tədqiqatçıları Naama Sukenik və Yona Maor qeyd edirlər ki, bu fitillər bu dövrə aid bir neçə məlum nümunədən biridir. Onların neft lampalarında saxlanması, minlərlə illik məruz qalmalarına baxmayaraq, onları bərpa etməyə imkan verən müstəsna şərait yaratdı.
Kişilərin, qadınların və uşaqların qalıqları olan qəbirlərdə tez-tez neft lampalarına rast gəlinirdi. Fitillərin üzərindəki his izləri onların dəfn mərasimləri zamanı yandırıldığını göstərir.
Qazıntı direktorları Gilad İtaç, Yossi Elişa və Yaniv Aqmon izah edirlər ki, işığın həm praktiki, həm də simvolik məqsədi var: o, qaranlıq dəfn şaxtalarını işıqlandırırdı, odun özü isə mənəviyyatı təmsil edirdi. Alov çoxdan insan ruhunun simvolu olmuşdur, bu anlayış hələ də ibranicə “ner neşama” ifadəsində, “ruhun alovu”dur.
Kəşf, yazılı sübutlar olmasa belə, Tunc Dövrü Levantında atəşin ritual, transformasiya və anım mərasimlərində mühüm rolunu vurğulayır.
Bu yaxınlarda “Atiqot” jurnalında (cild 118) dərc olunmuş tapıntıların elmi təhlili nəticəsində məlum olub ki, fitillər kətandan hazırlanmışdır. Mikroskopik müayinə zolaqlı toxunma və bükülmüş kordon konstruksiyasını aşkar etdi ki, bu da fitillərin xam liflərdən deyil, təkrar emal olunmuş parçadan hazırlandığını göstərir.
Yenidən istifadə qədim həyatın mühüm aspektini əks etdirir: toxuculuq qiymətli sərvətlər idi və geyim və ya parça öz məqsədinə çatdıqdan sonra atılmadan əvvəl dəfələrlə təkrar istifadə olunurdu. Bu vəziyyətdə onların son funksiyası lampa fitilləri idi.
Sukenik qeyd edir ki, fitillər istehsalın əsas məhsulu deyildi, əksinə, köhnəlmiş parçaların yenidən təyinatlı olması, resursların səmərəli idarə edilməsini və antik dövrdə təkrar emalın ilkin formasını nümayiş etdirən ustaca üsul idi.
Bu tapıntı ilkin icmaların resurslardan və ritual təcrübələrdən istifadədə ixtiraçılığını vurğulayır. Maor vurğulayır ki, bu fitillər bölgədəki süni işıqlandırmanın ən erkən arxeoloji sübutlarından biridir.