Meduzalar və dəniz anemonları beyni olmayan, lakin sinir sisteminə sahib ən qədim canlılar arasındadır.
Ucnoqta.az bildirir ki, yeni araşdırma onların yalnız yatmadığını, hətta günün təxminən üçdə birini yuxuda keçirdiyini göstərib. Bu göstərici insanlardakı yuxu müddətinə yaxındır.
Tədqiqat meduzaların gündüz də yatmağı sevdiyini ortaya çıxarıb. Alimlərin fikrincə, əldə edilən nəticələr yuxunun beynin yaranmasından xeyli əvvəl, yüz milyonlarla il əvvəl təkamül etdiyini göstərir. Yuxu hüceyrələrin stresdən sonra bərpa olunmasına və vacib hüceyrə proseslərinin həyata keçirilməsinə kömək edə bilər.
Beyinsiz yuxu mümkündürmü?
Beyinləri olmasa da, meduzalar və dəniz anemonları həqiqətən yatır. Bunu İsrailin Bar-İlan Universitetinin neyrobioloqu Lior Appelbaum bildirib.
Onun sözlərinə görə, yuxu beyni olmayan orqanizmlər üçün də əhəmiyyətlidir. Yuxu hüceyrələrin stresdən sonra bərpasına və lazımi “xidmət” proseslərinin həyata keçirilməsinə imkan yaradır.
Heyvanların nə üçün yatması uzun müddətdir alimləri düşündürən suallardan biridir. Yuxuya heyvanlar aləminin müxtəlif nümayəndələrində rast gəlinsə də, onun dəqiq funksiyası hələ də müzakirə olunur. Çünki yuxu zamanı canlıların ayıqlığı azalır və onlar yırtıcılar qarşısında daha həssas vəziyyətə düşürlər.
Yuxu nə vaxt yaranıb?
Yuxunun təkamülünü araşdırmaq üçün alimlər çevrilmiş meduzaları (Cassiopea andromeda) və ulduzşəkilli dəniz anemonlarını (Nematostella vectensis) müşahidə ediblər.
Tədqiqatçılar infraqırmızı kameralar və hərəkətləri izləyən proqram təminatından istifadə edərək bu canlıların aktivlik və istirahət dövrlərini araşdırıblar. Təcrübələr 12 saat işıq və 12 saat qaranlıqdan ibarət 24 saatlıq təbii sutkalıq dövr əsasında aparılıb.
Məlum olub ki, fotosintez edən yosunlarla birlikdə yaşayan meduzalar əsasən gündüz aktiv olur, gecələr yatır və hətta gün ərzində qısa müddətli yuxuya gedirlər. Dəniz anemonları isə əksinə, gecələr daha aktiv olur və səhər saatlarında daha çox yatır.
Alimlər canlıların sadəcə hərəkətsiz qalmadığını, həqiqətən yatdığını müəyyənləşdirmək üçün onların işıq və qida kimi stimullara reaksiyasını da ölçüblər.
Nəticələr göstərib ki, yuxu anlayışı beynin meydana gəlməsindən yüz milyonlarla il əvvəl mövcud olub. Bu isə yuxunun əsas funksiyalarının yalnız beyinlə əlaqəli olmadığını və onun canlıların hüceyrə səviyyəsində bərpa prosesləri ilə bağlı daha qədim bioloji mexanizm ola biləcəyini göstərir.