Alimlər hesab edirlər ki, Aydakı nəhəng zərbə kraterində Ay mantiyasının ilkin fraqmentləri və qədim maqma okeanının qalıqları ola bilər.
Ucnoqta.az xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, gələcək Artemida missiyalarının iştirakçıları oradan qaya nümunələrini geri gətirsələr, fərziyyələrini təsdiqləməyə kömək edəcəklər.
Təxminən 4,3 milyard il əvvəl böyük bir cisim peykimizin səthinə düşüb, yer qabığını yarıb və Cənub Qütbü-Aitken Hövzəsini (SPA) əmələ gətirib. Bu kataklizmin dağıntıları Ayın səthi boyunca səpələnmiş olaraq qalır və mantiyadan əvvəlki kimi nümunələr verir.
"Biz təklif edirik ki, Cənub Qütbü-Aitken hövzəsini yaradan zərbə endiricisi öz mövcudluğunun sonlarında nazik maqma okeanı qatını atıb. Artemis atılan SPA materialının və ehtimal ki, maqma okean materialının nümunələrini toplayacaq"-Arizona Universitetinin planetoloqu Jeff Andryus-Hanna mart ayında Texas ştatının Vudlend şəhərində keçirilən 56-cı Ay və Planet Elmi Konfransında bildirib.
SPA-nın forması bir qədər uzadılıb, baş-başa toqquşmadan daha çox əyri təsir göstərir. Şimal kənarında bir çox material var – həcmi hövzədə itkin qabığın miqdarına təxminən uyğun gələn qabığın qalınlaşmış sahəsi.
Andryus Hanna və onun həmkarları hövzəni Aydakı digər gözyaşardıcı kraterlərlə müqayisə etdilər və onu əmələ gətirən meteoritin cənuba doğru hərəkət etdiyini başa düşdülər – çünki bütün uzunsov çökəkliklər zərbənin hərəkəti istiqamətində daralır. "Hövzənin formasını ölçmək üçün lazım olan məlumatları çoxdan əldə etmişik" Andryus-Hanna deyir.
Yer qabığının və mantiyanın ayrılması
Günəş sistemi gənc olanda Mars böyüklüyündə bir cisim formalaşan Yerə çırpıldı. Dəhşətli bir zərbə protoplaneti parçalayaraq onu bir müddət maye vəziyyətinə saldı. O, bərkidikcə bir hissəsi Yerə, digəri isə Aya çevrildi.
Bu proses zamanı müxtəlif sıxlıqdakı Ay maddəsi hərəkət etdi: daha boş plagioklaz səthə qalxaraq qabığa çevrildi, daha ağır süxurlar isə daha dərinə batdı. Andryus-Hanna bunu Ayın əmələ gəlməsi zamanı maqma okeanının mövcudluğunun "təkzibedilməz sübutu" adlandırıb.