Sadiq yuxu rejimi ilə beyindəki müəyyən neyron qrupları oyanma anını gözləməyə və həyəcan siqnalı çalmazdan əvvəl də bədəni oyadır.
Ucnoqta.az bildirir ki, Avstraliyadakı Günəşli Sahili Universitetinin yuxu mütəxəssisləri bu barədə “The Conversation”a məlumat veriblər.
Bioloji saat kimi fəaliyyət göstərən hipotalamusdakı kompakt neyron qrupu olan supraxiazmatik nüvə bu prosesdə əsas rol oynayır.
Bu struktur sirkadian ritmləri — yuxu və oyaqlığa, bədən istiliyinə, iştaha və hormonal səviyyələrə təsir edən bədənin fəaliyyətindəki gündəlik dəyişiklikləri idarə edir. Sirkadian ritmlər erkən oyanmağı və ya axşam aktiv olmağı üstün tutan insanlar arasındakı fərqləri izah edir.
Sadiq yuxu, oyanma və yemək vaxtları ilə daxili saat gündəlik rejimə dəqiq uyğunlaşmağa başlayır. Bu şəraitdə bədən əvvəlcədən oyanmağa hazırlaşır: bədən istiliyi tədricən yüksəlir, melatonin istehsalı azalır və kortizol səviyyəsi yüksəlir. Kortizol oyanma reaksiyası kimi tanınan bu hormonal proses oyaqlığa keçidi asanlaşdırır.
Mexanizm düzgün işlədikdə, oyanış siqnaldan bir neçə dəqiqə əvvəl baş verə bilər və təravət hissi ilə müşayiət oluna bilər. Bu vəziyyət sirkadian ritminin gündəlik cədvəl və xarici siqnallarla, əsasən səhər işığı ilə uyğun olduğunu göstərir.
Lakin, erkən oyanmaq həmişə keyfiyyətli yuxu ilə əlaqələndirilmir. Əgər siqnaldan əvvəl oyanmaq və yorğunluq və ya narahatlıqla müşayiət olunursa, bu, qeyri-kafi yuxu və ya zəif yuxu keyfiyyətini göstərə bilər.
Qeyri-müntəzəm cədvəl, gec yatmaq vaxtları və daim dəyişən oyanma vaxtları daxili saatı pozur. Nəticədə, bədən siqnal tərəfindən dərin yuxudan çıxmağa məcbur olur və bu da yuxu ətalətinə – yuxu zamanı süstlük və azalmış konsentrasiya vəziyyətinə gətirib çıxarır.