Yeni tədqiqatlar "sol analitik" və "sağ yaradıcı" yarımkürələr haqqında mifləri təkzib edir.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, MIT nevroloqlarının yeni araşdırması, beynin qavrayışı optimallaşdırmaq üçün vizual emalları yarımkürələr arasında necə böldüyünü və dünyanın vahid mənzərəsini yaratmaq üçün bu məlumatı necə birləşdirdiyini ortaya qoyur. Neuropsychologia jurnalında dərc edilən bir araşdırma göstərir ki, sağ yarımkürə görmə sahəsinin sol tərəfini, sol yarımkürə isə hətta yüksək səviyyəli koqnitiv emalda da sağı emal edir. Bu əmək bölgüsü təkcə hər iki tərəfdən təhlükələri görməyə kömək etmir, həm də yaddaşı və diqqəti yaxşılaşdırır.
Beyin görmə qabiliyyətini necə bölür?
Beyin kontralateral emaldan istifadə edir: sol yarımkürə görmə sahəsinin sağ yarısına cavabdehdir, sağ yarımkürə isə sola cavabdehdir. Bu bölmə hətta prefrontal korteksdə, diqqət və iş yaddaşı ilə əlaqəli bir sahədə davam edir.
Tədqiqatın həmmüəllifi, MIT professoru Earl K. Miller izah edir: "Qavrama qabiliyyəti məhduddur – siz yalnız müəyyən miqdarda məlumatı bir anda qəbul edə bilərsiniz. Resursları yarımkürələr arasında bölmək, itkin təhlükə riskini azaldır – məsələn, bütün diqqət sağa yönəldikdə sola təhlükə".
Tədqiqatlar, o cümlədən 1971-ci il təcrübəsi göstərir ki, insanlar yarımkürələr arasında paylanmış obyektləri daha yaxşı xatırlayırlar. Məsələn, hər tərəfdən bir olan iki obyekti xatırlamaq, eyni tərəfdə olan iki obyekti xatırlamaqdan daha asandır.
Bununla belə, bu üstünlük mükəmməl deyil: birdən çox obyekti izləmək hələ də birini izləməkdən daha çətindir. Yarımkürələr yalnız məkan məlumatının (obyektin yerləşdiyi yerdə) işlənməsini bölüşür. Rəng və ya forma hər iki yarımkürə tərəfindən işlənir və bu xüsusiyyətlərin qavranılmasını asanlaşdırır.
Quş kimi bir obyekt görmə sahəsinin orta xəttini keçdikdə, beyin yarımkürələr arasında məlumat ötürmə yarışı kimi keçir.
Müəlliflər yazır: "İzlənən hədəf vizual orta xəttə yaxınlaşdıqca, hədəfi qəbul etməyə hazırlaşan yarımkürə kəsişmədən xeyli əvvəl aktivliyin artdığını göstərir". Hər iki yarımkürə hamar keçidi təmin edərək, siqnalı müvəqqəti saxlayır.
Obyektləri qavramaq qabiliyyəti dəyişir: bəzi insanlarda sol görmə sahəsi daha yaxşıdır, digərlərində isə sağda. Yeni tədqiqat vizual emalda real əmək bölgüsünü vurğulayaraq "sol analitik" və "sağ yaradıcı" yarımkürələrin miflərini təkzib edir.
Vizual məkanın bölünməsi idrak gücünü artırır, yaddaşı və diqqəti yaxşılaşdırır. Bu, görmə sahəmizdə hərəkət edən cisimləri niyə itirmədiyimizi izah edir. Təəccüblüdür ki, beyin bölündükdə belə, hüceyrə qüllələri arasındakı siqnala bənzər interhemisferik “ötürmə” sayəsində dünyanın vahid mənzərəsini yaradır.
Alimlər qeyd edirlər ki, onların kəşfinin tibbi əhəmiyyəti var: yarımkürələr arasında əlaqənin pozulması Alzheimer xəstəliyi, depressiya, şizofreniya və autizmlə əlaqələndirilir. Bu prosesləri başa düşmək neyron şəbəkələri hədəf alan yeni müalicələrə səbəb ola bilər. Məsələn, terapiya koqnitiv pozğunluğu olan xəstələrdə hemisferik sinxronizasiyanı gücləndirə bilər.