Dünyada su ehtiyatları ilə bağlı vəziyyət getdikcə daha ciddi xarakter alır. Problem Yer kürəsində suyun tamamilə yox olması deyil. Əsas təhlükə insanların istifadə edə bildiyi şirin su ehtiyatlarının azalmasıdır.
Ucnoqta.az bildirir ki, okeanlardakı suyun böyük hissəsi duzlu olduğundan birbaşa içməli su kimi istifadə edilə bilmir. Şirin suyun da əhəmiyyətli hissəsi buzlaqlarda və yeraltı ehtiyatlarda toplanıb. Çaylar, göllər və əlçatan yeraltı sular isə məhdud resurslardır.
BMT Universitetinin 2026-cı ilin yanvarında yayımladığı hesabatda dünyanın bir sıra su hövzələri və yeraltı su sistemlərinin özünü əvvəlki səviyyədə bərpa etmək qabiliyyətini itirdiyi bildirilir. Hesabatda bu vəziyyət “qlobal su müflisliyi” adlandırılıb.
Su qıtlığı artıq harada hiss olunur?
Su çatışmazlığı müxtəlif ölkələrdə fərqli formada özünü göstərir. Bəzi ərazilərdə su anbarları və çaylar quruyur, bəzilərində yeraltı sular həddindən artıq istifadə olunur, digər bölgələrdə isə quraqlıq və temperatur artımı su ehtiyatlarını azaldır.
BMT Universitetinin məlumatına görə, dünya əhalisinin təxminən 4 milyardı ildə ən azı bir ay ciddi su qıtlığı ilə üzləşir.
Avropada da vəziyyət narahatlıq doğurur. Avropa Komissiyası bildirir ki, 2030-cu ilədək qlobal su tələbatının mövcud resursları təxminən 40 faiz üstələməsi mümkündür.
Niyə su qıtlığı yaranır?
Dünyada şirin sudan ən çox kənd təsərrüfatında istifadə olunur. UNESCO-nun məlumatına görə, qlobal şirin su götürmələrinin təxminən 70 faizi kənd təsərrüfatının payına düşür. Sənaye təxminən 20 faiz, məişət və kommunal sektor isə 12 faiz təşkil edir.
1980-ci illərdən etibarən dünyada şirin suya tələbat hər il təxminən 1 faiz artır. Əhalinin artması, kənd təsərrüfatında suvarmaya tələbatın yüksəlməsi, sənayenin inkişafı və şəhərləşmə bu təzyiqi daha da artırır.
İqlim dəyişikliyi isə vəziyyəti ağırlaşdırır. Temperatur yüksəldikcə torpaq daha sürətlə quruyur, kənd təsərrüfatının suya ehtiyacı artır, quraqlıqlar uzanır və çaylarla su anbarlarının bərpası çətinləşir.
Yer kürəsi nə qədər şirin su itirir?
Dünya Bankının 2025-ci ildə açıqladığı hesabata əsasən, son iki onillikdə quruda yerləşən qlobal şirin su ehtiyatları hər il orta hesabla 324 milyard kubmetr azalıb. Bu həcm təxminən 280 milyon insanın illik su tələbatını ödəyə bilərdi.
Ekspertlər bu azalmanın əsas səbəbləri arasında artan quraqlıqları, temperaturun yüksəlməsini, yeraltı suların həddindən artıq çıxarılmasını, torpaq və su ehtiyatlarının düzgün idarə olunmamasını və səmərəsiz suvarmanı göstərirlər.
Bizi gələcəkdə nə gözləyir?
Su qıtlığının daha da genişlənməsi kənd təsərrüfatına, ərzaq istehsalına, enerji sektoruna və şəhərlərin su təminatına təsir göstərə bilər. Bəzi bölgələrdə suvarmaya məhdudiyyətlər tətbiq oluna, içməli su ehtiyatlarının bölüşdürülməsi ilə bağlı daha ciddi qərarlar qəbul edilə bilər.
Lakin “Yer kürəsində su qurtaracaq” demək düzgün deyil. Su planetdə dövr edir və ümumi su miqdarı yox olmur. Əsas məsələ insanların ehtiyac duyduğu təmiz və əlçatan şirin suyun getdikcə daha məhdud resursa çevrilməsidir.
Bu səbəbdən mütəxəssislər su ehtiyatlarından daha səmərəli istifadəni, kənd təsərrüfatında su itkilərinin azaldılmasını, yeraltı suların qorunmasını və çay, göl və bataqlıq ekosistemlərinin bərpasını əsas prioritetlərdən hesab edirlər.