AQC qiymətləndirmə bazarının gələcəyi ilə bağlı dövlətə islahat paketi təqdim edəcək
2023-cü ildə qüvvəyə minən “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Qanun sahədə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilsə də, sonrakı proseslər peşəkar ictimaiyyətdə müxtəlif müzakirələrə səbəb olub. Mövcud vəziyyət, qanunun tətbiqi və sektorda gözlənilən dəyişikliklərlə bağlı Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin İdarə Heyəti sədrinin müavini Nail Həşimovun fikirlərini öyrəndik.
– Nail müəllim, Azərbaycanda qiymətləndirmə sektorunun keçdiyi inkişaf yolunu necə qiymətləndirirsiniz?
– Azərbaycanda peşəkar qiymətləndirmə fəaliyyəti bazar iqtisadiyyatının inkişafı ilə paralel formalaşıb. Özəlləşdirmə, daşınmaz əmlak bazarının inkişafı, bank kreditləşməsinin genişlənməsi və investisiya layihələrinin artması bu peşəyə ciddi ehtiyac yaratdı. Bu müddətdə peşəkar kadr bazası formalaşdı, beynəlxalq qiymətləndirmə standartları mənimsənildi və Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyəti tərəfindən peşənin inkişafı istiqamətində sistemli iş aparıldı. Yəni yeni qanun qəbul edilənədək ölkədə kifayət qədər güclü peşəkar potensial və rəqabətli bazar artıq mövcud idi.
– 2023-cü ildə qəbul edilən “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Qanun sektora nə verdi?
– Qanunun qəbulunu prinsip etibarilə düzgün addım hesab edirəm. Çünki uzun illər bu sahənin ayrıca qanunla tənzimlənməsinə ehtiyac vardı. Gözlənti ondan ibarət idi ki, qanun peşənin nüfuzunu artıracaq, bazarda rəqabəti genişləndirəcək, qiymətləndiricilər üçün bərabər imkanlar yaradacaq və xidmət keyfiyyətini yüksəldəcək.
Ancaq təəssüf ki, praktik tətbiq göstərdi ki, bu gözləntilərin əhəmiyyətli hissəsi özünü doğrultmadı. Hüquqi baza formalaşsa da, onun tətbiq mexanizmləri bazarın inkişafını gözlənilən səviyyədə stimullaşdıra bilmədi. Əksinə, peşəkar ictimaiyyətdə qanunun bəzi müddəalarının və tətbiq mexanizmlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsinin vacibliyi ilə bağlı fikirlər getdikcə daha geniş səslənir.
– Hazırda əsas problemlər nədən ibarətdir?
– Hazırda ən ciddi müzakirə mövzularından biri bazarda rəqabət mühitidir. Bir çox peşəkar qiymətləndiricilər hesab edir ki, bazarın müəyyən seqmentlərində rəqabət imkanları əvvəlki illərlə müqayisədə daralıb, bütün iştirakçılar üçün bərabər fəaliyyət şəraiti tam təmin olunmur. Bu da bazarda müəyyən üstünlüklərin formalaşdığı və inhisarçılıq meyillərinin gücləndiyi barədə narahatlıqları artırır.
Qiymətləndirmə fəaliyyəti müstəqillik, obyektivlik və peşə etikası üzərində qurulmalıdır. Bazar iştirakçıları arasında bərabər imkanların zəifləməsi həm xidmətlərin keyfiyyətinə, həm də peşəyə ictimai etimada mənfi təsir göstərə bilər. Hesab edirəm ki, bu məsələlər açıq şəkildə müzakirə edilməli, bütün maraqlı tərəflərin iştirakı ilə obyektiv qiymətləndirilməlidir.
– Qiymətləndiricilər Palatasının fəaliyyəti ilə bağlı fikirləriniz necədir?
– Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində peşəkar özünüidarəetmə institutları uğurla fəaliyyət göstərir. Ona görə də Palatanın yaradılması ideyası mahiyyət etibarilə düzgün qərar idi. Lakin hər bir institutun uğuru onun yaradılmasından deyil, fəaliyyət prinsiplərindən asılıdır.
Mən hesab edirəm ki, Palata bazarın bütün iştirakçılarını birləşdirən, şəffaf, hesabatlı və bərabər imkanlar yaradan peşəkar platformaya çevrilməlidir. Təəssüf ki, hazırkı mərhələdə peşəkar ictimaiyyətin müəyyən hissəsində qərarların qəbulunda iştirak imkanlarının məhdud olduğu, şəffaflıq və hesabatlılıq səviyyəsinin gözləntiləri tam qarşılamadığı barədə fikirlər mövcuddur.
Bundan əlavə, peşəkar ictimaiyyətdə vaxtilə Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sıralarından kənarlaşdırılmış bəzi şəxslərin sonradan Palatanın idarəetməsində təmsil olunması ilə bağlı da müxtəlif suallar və müzakirələr aparılır. Hesab edirəm ki, bu kimi məsələlərin açıq izah olunması və şəffaflığın daha da artırılması Palataya ictimai etimadı gücləndirə bilər.
– Sizin fikrinizcə, sektorda vəziyyətin yaxşılaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır?
– İlk növbədə qanunun tətbiqindən irəli gələn praktiki problemlər hərtərəfli təhlil edilməli və zərurət yaranarsa qanunvericiliyə dəyişikliklər edilməlidir. Qanun bazarın inkişafına maneə yaradan deyil, onu stimullaşdıran mexanizm olmalıdır.
İkinci vacib məsələ bazarda real rəqabət mühitinin təmin edilməsidir. Qiymətləndirmə fəaliyyətində bütün peşəkar subyektlər üçün bərabər imkanlar yaradılmalı, rəqabəti məhdudlaşdıra biləcək mexanizmlər aradan qaldırılmalıdır. Sağlam rəqabət olmadan nə xidmət keyfiyyətini yüksəltmək, nə də peşənin inkişafını təmin etmək mümkündür.
Mən hesab edirəm ki, bu istiqamətdə institusional alternativlər də müzakirə olunmalıdır. Məsələn, bazarda rəqabətin və plüralizmin gücləndirilməsi məqsədilə alternativ peşəkar palataların və ya özünüidarəetmə institutlarının fəaliyyətinə hüquqi imkan yaradılması nəzərdən keçirilə bilər. Bu, beynəlxalq təcrübədə də tətbiq olunan yanaşmalardan biridir.
Bununla yanaşı, Türkiyə modelinin öyrənilməsi də faydalı ola bilər. Türkiyədə qiymətləndirmə sektorunun inkişafında dövlətin tənzimləyici funksiyası ilə peşəkar institutların fəaliyyəti arasında balans yaradılıb. Bu baxımdan, sektoru koordinasiya edən və inkişaf strategiyasını formalaşdıran, bütün bazar iştirakçılarına bərabər yanaşan ayrıca dövlət qurumunun və ya Türkiyədəki TDUB modelinə bənzər institusional mexanizmin yaradılması da müzakirə oluna bilər.
– Sonda bu sahənin peşəkar birliyi kimi Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyəti hansı addımları atmağı planlaşdırır?
– Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyəti bundan sonra da qiymətləndirmə peşəsinin inkişafı, sağlam rəqabət mühitinin qorunması və beynəlxalq standartların tətbiqinin genişləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirəcək. Biz hesab edirik ki, peşəkar ictimaiyyətin səsi eşidilməli, sektorda yaranan problemlər açıq müzakirə olunmalı və onların həlli üçün bütün maraqlı tərəflərin iştirakı ilə davamlı dialoq qurulmalıdır.
Bu məqsədlə AQC yaxın dövrdə qiymətləndirmə sektorunun mövcud vəziyyəti ilə bağlı geniş ictimai müzakirələrin, dəyirmi masaların və peşəkar forumların keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edəcək. Eyni zamanda qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, rəqabət mühitinin gücləndirilməsi və institusional islahatlarla bağlı hazırlanan təkliflər aidiyyəti dövlət qurumlarına təqdim olunacaq.
Hesab edirik ki, qiymətləndirmə peşəsi hər hansı qapalı sistemin deyil, bütün peşəkarların ümumi dəyəridir. Ona görə də Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyəti bundan sonra da sektorun inkişafı naminə bütün peşəkarlarla, dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığa açıq olacaq. Bizim məqsədimiz qarşıdurma yaratmaq deyil, Azərbaycan qiymətləndirmə bazarında etimadı, sağlam rəqabəti və peşəkarlığı daha yüksək səviyyəyə qaldırmaqdır. İnanırıq ki, bu məqsədə yalnız birlikdə, açıq dialoq və ardıcıl islahatlar yolu ilə nail olmaq mümkündür.