Stratosferik helium şarı enmə modulunun maketini qaldıraraq, təxminən 30 km hündürlükdə Arktika Dairəsi üzərindən yerə ataraq, iki böyük paraşütün öz halqa konteynerlərindən havaya qalxmasına səbəb olub.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin ExoMars-ın giriş, enmə və eniş modulu üzrə sistem mühəndisi Luka Ferracina bildirib.
Yüksək hündürlükdən eniş iyulun 7-də İsveç Kosmik Korporasiyasının İsveçin şimalındakı Kiruna şəhərindəki Esrange Kosmik Mərkəzində baş verib.
Marsın Yerə enməsini necə sınaqdan keçirmək olar
Atmosfer sıxlığı və kapsulun nazik Mars atmosferinə (dəniz səviyyəsində Yer atmosferinin sıxlığının təxminən 1%-i) daxil olarkən yaşayacağı sürət birləşməsini yenidən yaratmaq üçün şar çox yüksəklərə qalxmalı idi.
ExoMars paraşütləri 29 km hündürlükdə yerləşdirilir – kommersiya təyyarələrinin uçuşundan təxminən üç dəfə yüksəkdir. Daha sonra maket kapsul təxminən 20 saniyə sərbəst yerə düşərək, paraşütlər ardıcıl olaraq yerləşdirilməzdən əvvəl demək olar ki, səs sürətinə çatıb.
"Bu sınaqda sürət və aşağı atmosfer sıxlığının birləşməsi paraşütlərin Marsda qarşılaşacağı şərtlərə tam uyğun gəlir. Yerdə sınaq inam yaratmaq və bütün elementlərin gözlənildiyi kimi işlədiyini təsdiqləmək üçün bir üsuldur" deyə mühəndis izah edir.
Yüksək hündürlükdən enişlər uçuş təhlükəsizliyini təmin etmək üçün mürəkkəb logistika və ciddi hava şəraiti tələb edir. Esrange-in unikal infrastrukturu və 1970-ci illərin əvvəllərindən bəri stratosfer balonları ilə bağlı uzun təcrübəsi onu bu cür sınaqlar üçün ideal məkana çevirir.
İkisi birdən yaxşıdır
Marsa eniş yüksək riskli bir işdir. Cəmi altı dəqiqə ərzində enmə modulu qiymətli yükü olan Rosalind Franklin roverini səthin tədqiqinə hazır saxlamaq üçün atmosferin kənarındakı 21.000 km/saatdan (13.500 mil/saat) yumşaq enişə qədər yavaşlamalıdır.
Əyləc bir istilik qoruyucusu, iki əsas paraşüt (hər birinin öz pilot kanalı var) və enişdən 20 saniyə əvvəl atəş açan retroroketlər sistemindən istifadə etməklə həyata keçirilir.
Səsdən yüksək sürətin çoxu kapsulun aerodinamik sürüklənməsi ilə itirilir. Qalan sürət ən yaxşı şəkildə paraşüt və retroroketlərin birləşməsi ilə azaldılır.
Paraşütləri dizayn edən və sınaqları təhlil edən Böyük Britaniyada yerləşən Vorticity şirkətinin aparıcı mühəndisi Con Underwood deyir ki, bir əvəzinə iki paraşütdən istifadənin həlli yalnız etibarlılığı artırmaqdan ibarət deyil.
"Səsdən yüksək sürətlə əyləc etmək üçün orta ölçülü, möhkəm paraşütün var, sonra isə son eniş üçün daha böyük, daha yüngül paraşütün var" deyir.
İlk əsas paraşütün diametri 15 metrdir, 1972-ci ildə Vikinq kosmik gəmisini Marsa endirmək üçün istifadə edilənlərə bənzəyir. ExoMars üçün komandalar uğurlu Cassini-Huygens missiyası üçün hazırlanmış dizaynı Saturnun ən böyük peyki Titanına uyğunlaşdırdılar. Bu üç pilləli paraşüt sistemi hələ də Yerdən ən uzağa enmə rekordunu saxlayır.
İkinci əsas paraşütün diametri 35 metrdir və aralarında boşluqlar olan bir sıra halqalardan ibarətdir. Bu, Marsda və ya Günəş sisteminin Yerdən başqa hər hansı bir yerində indiyə qədər istifadə edilmiş ən böyük paraşüt olacaq. Bunun üçün 800 kvadratmetrdən çox parça və dörd kilometrdən çox xətt tələb olunur. Paraşütün konteynerə yığılması təxminən üç gün çəkir.