Danimarkada 20 ildən əvvəl qida məhsullarında sənaye mənşəli trans yağların istifadəsinə ciddi məhdudiyyət qoyulub. Sonrakı araşdırmalar bu addımdan sonra ölkədə ürək-damar xəstəliklərindən ölüm göstəricilərində nəzərəçarpacaq fərq yarandığını göstərib.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, bu barədə “Egészség Kalauz” yazıb.
Danimarka 2003-cü ildə dünyada ilk dəfə sənaye trans yağlarının miqdarına sərt limit tətbiq edib. Qaydaya əsasən, məhsulların tərkibində 100 qram yağ üçün trans yağların miqdarı 2 qramdan çox olmamalıdır.
Tədqiqatçılar Danimarkadakı göstəriciləri digər ölkələrin məlumatları əsasında hazırlanmış nəzarət modeli ilə müqayisə ediblər. Nəticələrə görə, məhdudiyyətin tətbiqindən sonrakı ilk üç il ərzində Danimarkada ürək-damar xəstəliklərindən ölüm səviyyəsi hər 100 min nəfərə orta hesabla ildə 14,2 hal daha aşağı olub.
Trans yağlar hansı məhsullarda olur?
Sənaye trans yağları, əsasən, bitki yağlarının qismən hidrogenləşdirilməsi zamanı yaranır. Bu yağlar məhsulun daha uzun müddət saxlanmasına, yağın bərkiməsinə və bişmiş məmulatlarda arzu olunan teksturanın əldə edilməsinə kömək edir.
Trans yağların sağlamlıq üçün əsas problemi onların xolesterin balansına mənfi təsir göstərməsi və ürək-damar xəstəlikləri riskini artırmasıdır.
ÜST-nin məlumatlarına görə, Danimarkada məhdudiyyət tətbiq edilməzdən əvvəl trans yağlar marqarin, şirniyyat və müxtəlif un məmulatları, qəlyanaltılar və digər məhsullarda istifadə olunurdu. Mikrodalğalı sobada hazırlanan popkorn da bu məhsullardan biri idi.
2001-ci ildə Danimarka səhiyyə qurumları ölkədə təxminən 50 min insanın trans yağların qəbulu səbəbindən ürək-damar xəstəlikləri baxımından yüksək risk altında olduğunu qiymətləndirmişdi.
Məhdudiyyətin nəticələri nə oldu?
Alimlər yalnız “əvvəl və sonra” göstəricilərini müqayisə etməyiblər. Onlar digər ölkələrin məlumatlarından istifadə etməklə, məhdudiyyət tətbiq edilməsəydi, Danimarkada ölüm göstəricilərinin necə dəyişə biləcəyini əks etdirən model hazırlayıblar.
Araşdırmanın nəticəsinə görə, məhdudiyyətin qüvvəyə minməsindən sonrakı ilk üç ildə ürək-damar xəstəliklərindən ölüm göstəricisi həmin model üzrə gözlənilən göstəricidən aşağı olub.
Bununla belə, tədqiqatçılar bu nəticənin yalnız trans yağlara qoyulan məhdudiyyətlə bağlı olduğunu iddia etmirlər. Əhalinin sağlamlığına qidalanma, tibbi xidmət, fiziki aktivlik və digər amillər də təsir göstərə bilər. Araşdırma həmçinin infarkt və insult hallarını deyil, məhz ürək-damar xəstəliklərindən ölüm göstəricisini əhatə edib.
Hazırda Avropa İttifaqında da istehlak üçün nəzərdə tutulan qida məhsullarında sənaye mənşəli trans yağların miqdarı 100 qram yağ üçün maksimum 2 qramla məhdudlaşdırılıb.
Bu norma heyvan mənşəli yağlarda təbii şəkildə yaranan trans yağlara şamil edilmir. İstehsalçılar isə sənaye trans yağlarını digər yağlarla, o cümlədən doymamış yağlarla əvəz edə bilərlər.
Danimarka təcrübəsi göstərir ki, gündəlik istifadə olunan qida məhsullarının tərkibindəki dəyişikliklər təkcə ayrı-ayrı insanların deyil, bütövlükdə əhalinin sağlamlığına təsir göstərə bilər.