Uşağın məktəbə qədəm qoyması onun həyatında ən mühüm mərhələlərdən biridir. Bu dövr həm yeni biliklərin mənimsənilməsi, həm də sosial mühitə uyğunlaşma, müstəqillik və ünsiyyət bacarıqlarının formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lakin bir çox hallarda valideynlər məktəbə hazırlığı yalnız uşağın hərfləri tanıması, saymağı və yazmağı bacarması ilə əlaqələndirirlər.
Bəs məktəbə hazırlıq əslində nə deməkdir? Uşağın məktəbə psixoloji və sosial baxımdan hazır olması nə üçün vacibdir? Bu prosesdə valideynlərin, tərbiyəçilərin və təhsil müəssisələrinin üzərinə hansı vəzifələr düşür?
Ucnoqta.az xəbər verir ki, bu mövzular ətrafında “Valideyn-tərbiyəçilərin təhsilə yardımı” İctimai Birliyinin sədri Sədaqət Qurbanovanın mövqeyini əks etdirən müsahibəni təqdim edirik.
– Sədaqət xanım, məktəbə hazırlıq anlayışını necə izah edərdiniz?
– Məktəbə hazırlıq uşağın həyatında yeni mərhələyə keçid üçün zəruri olan bacarıqların formalaşdırılması prosesidir. Burada yalnız akademik biliklərdən danışmaq düzgün olmaz. Uşaq öz fikrini ifadə etməyi, başqalarını dinləməyi, yaşıdları ilə ünsiyyət qurmağı, müəyyən qaydalara əməl etməyi və sadə gündəlik işləri müstəqil yerinə yetirməyi də bacarmalıdır.
Bəzən valideyn düşünür ki, övladı beş yaşında oxuyub-yaza bilirsə, deməli, məktəbə tam hazırdır. Halbuki həmin uşaq yeni mühitdə özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkə, kollektiv fəaliyyətə uyğunlaşmaya və ya emosiyalarını idarə edə bilməyə bilər. Buna görə məktəbə hazırlığa daha geniş yanaşmalıyıq.
– Erkən uşaqlıq dövründə ailənin rolu nə qədər əhəmiyyətlidir?
– Uşağın ilk müəllimi onun ailəsidir. Uşaqlar danışmağı, münasibət qurmağı, davranış qaydalarını və ətraf aləmi tanımağı ilk növbədə ailə mühitində öyrənirlər.
Valideynin övladı ilə gündəlik ünsiyyəti, ona kitab oxuması, birlikdə oyunlar oynaması, suallarını cavablandırması uşağın idrak və nitq inkişafına müsbət təsir göstərir.
Burada xüsusi vurğulamaq istərdim ki, erkən inkişaf üçün hər zaman bahalı oyuncaqlara və xüsusi avadanlıqlara ehtiyac yoxdur. Birlikdə şəkilli kitaba baxmaq, əşyaları müqayisə etmək, gündəlik hadisələr barədə söhbətləşmək və sadə yaradıcı oyunlar oynamaq da çox faydalıdır.
Əsas məsələ valideynin uşağa ayırdığı vaxtın keyfiyyətidir.
– Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində hansı yanaşmaya üstünlük verilməlidir?
– Mənim fikrimcə, məktəbəqədər təhsil müəssisəsi uşağın özünü təhlükəsiz, rahat və dəyərli hiss etdiyi mühit olmalıdır. Uşaqlara yalnız müəyyən bilikləri öyrətmək deyil, onların maraqlarını, yaradıcılığını və fərdi qabiliyyətlərini inkişaf etdirmək lazımdır.
Bu yaş dövründə oyun uşağın əsas öyrənmə vasitələrindən biridir. Uşaq oyun zamanı həm düşünür, həm araşdırır, həm də başqaları ilə əməkdaşlıq etməyi öyrənir.
Tərbiyəçi uşağın fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə almalı, onu başqaları ilə müqayisə etməməlidir. Hər uşağın inkişaf tempi fərqli ola bilər və bu fərqliliklərə hörmətlə yanaşmaq vacibdir.
– Valideynlərlə tərbiyəçilər arasında əməkdaşlıq necə qurulmalıdır?
– Bu əməkdaşlıq formal valideyn iclasları ilə məhdudlaşmamalıdır. Tərbiyəçi uşağın inkişafı barədə valideynə mütəmadi məlumat verməli, valideyn isə evdə müşahidə etdiyi davranış və dəyişiklikləri müəllimlə bölüşməlidir.
Məsələn, uşaq bağçada digər uşaqlarla ünsiyyətdə çətinlik çəkirsə, bunun səbəblərini ailə ilə birlikdə araşdırmaq daha məqsədəuyğundur. Eyni şəkildə, uşağın müəyyən sahədə xüsusi marağı və ya qabiliyyəti varsa, bu potensialın inkişafında tərəflər bir-birini dəstəkləməlidir.
Əməkdaşlığın əsasında qarşılıqlı hörmət və etimad dayanmalıdır.
– İctimai birliklər erkən təhsilin inkişafına hansı töhfələri verə bilərlər?
– “Valideyn-tərbiyəçilərin təhsilə yardımı” İctimai Birliyinin əsas yanaşması ondan ibarətdir ki, uşağın keyfiyyətli təhsil alması yalnız bir müəssisənin deyil, ailənin, təhsil işçilərinin və bütövlükdə cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir.
Birliyin Nizamnaməsində də valideynlərlə tərbiyəçilər arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, uşaqların intellektual inkişafının dəstəklənməsi və maarifləndirmə fəaliyyəti mühüm istiqamətlər kimi müəyyən olunub.
Biz hesab edirik ki, valideynlərin erkən uşaqlıq inkişafı barədə məlumatlılığının artırılması, tərbiyəçilərin peşəkar biliklərinin gücləndirilməsi və müsbət təcrübələrin paylaşılması bu sahədə nəticələrin yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər.
– Sonda valideynlərə hansı tövsiyəni vermək istərdiniz?
– Valideynlərə əsas tövsiyəm budur ki, övladlarının uşaqlıq dövrünü tələsdirməsinlər. Beş yaşlı uşağın əsas vəzifəsi mümkün qədər çox akademik məlumat toplamaq deyil, sağlam inkişaf etmək, öyrənməyə maraq göstərmək və ətraf aləmi kəşf etməkdir.
Uşağı daim başqaları ilə müqayisə etmək, ona həddindən artıq tapşırıq vermək və məktəbə hazırlığı yarışa çevirmək düzgün yanaşma deyil.
Unutmamalıyıq ki, məktəbə hazırlığın əsas məqsədi uşağı sadəcə birinci sinfə deyil, öyrənməyə və yeni həyata hazırlamaqdır.