Mərkəzi Bank (MB) bundan sonra hərraclarda banklara nə qədər dollar satdığı barədə məlumat açıqlamayacaq.
“AzPolitika” xəbər verir ki, bu barədə MB-nin yaydığı məlumatda bildirilir.
"Hərraclarda formalaşan məzənnənin sabit qalması və bankların valyuta tələbinin tam qarşılanması səbəbindən bu məlumatların ictimaiyyətə təqdim edilməsi artıq aktual hesab olunmur", – MB-dan verilən açıqlamada deyilir.
Mərkəzi Bank bu qərarının səbəbini tam açıqlamasa da, qeyd olunan məlumatda bəzi ipucları verib. “Hərraclarda formalaşan məzənnənin sabit qalması” ehtiyacı baş bankın ölkənin mövcud iqtisadi göstəriciləri fonunda ehtiyatlı olmaq niyyətindən xəbər verə bilər. Yəni dollara tələbatın hərraclarda yüksək olması cəmiyyətdə ajiotaja səbəb olur və bu da Mərkəzi Bankı manatın məzənnəsini sabit saxlamaq üçün əlavə tədbirlər görməyə vadar edir.
Bankın valyuta ehtiyatlarının azalması da “tədbirlərin” artıq həyata keçirilməsindən xəbər verir. Belə ki, bu ilin martın 1-nə olan məlumata görə, Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları 10 milyard 991,8 milyon dollar təşkil edib. Bu, ötən ayın eyni dövrü ilə müqayisədə 3,3 milyon dollar çox, 2024-cü ilin ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə isə 5,7% və ya 658.5 milyon dollar azdır. Azalmanın həm də manatın məzənnəsinin sabitləşdirilməsinə yönələn xərclərlə bağlı olması istisna deyil. Azərbaycanda ötən ildən yüksəlişdə olan valyuta satışı bu il də artan xətt üzrə davam edir. Belə ki, 2025-ci ilin yanvar ayı ərzində Mərkəzi Bankda keçirilən 8 valyuta hərracında 498.8 milyon ABŞ dolları satılıb. Bu göstərici ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 19.6 faiz çoxdur. Ötən ilin yanvar ayı ərzində keçirilən 7 valyuta hərracında 417.1 milyon ABŞ dolları satılmışdı.
Qeyd edək ki, 2024-cü il ərzində banklara ümumilikdə 7.7 milyard dollardan çox valyuta satılıb. Bu göstərici 2023-cü illə müqayisədə 84.8% çoxdur. Həmin il ərzində keçirilən valyuta hərraclarında 3 milyard 878.53 milyon dollar satılmışdı.
2025-ci ilin iki ayının əsas iqtisadi göstəriciləri də ürəkaçan deyil. Belə ki, yanvar-fevral aylarında ölkədə 19 milyard 072,2 milyon manatlıq və ya əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cəmi 0,2 faiz çox ümumi daxili məhsul istehsal olunub. DSK-nın məlumatına görə, iqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 2,7 faiz azalıb, qeyri neft-qaz sektorunda isə 1,7 faiz artıb. Bu ilin iki ayında ölkənin ticarət dövriyyəsində idxal və ixracın həcmində təxminən bərabərliyin yaranması da ciddi düşünməyə əsas verir. Bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycan xarici ölkələrlə 8 milyard 904,49 milyon dollar dəyərində ticarət əməliyyatı aparıb. Dövlət Gömrük Komitəsi bildirir ki, bu, ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 23,2 faiz çoxdur. Amma xarici ticarət dövriyyəsinin 53,5 faizi və ya 4 milyard 766,47 milyon dolları ixracın, 46,5 faizi və ya 4 milyard 138,02 milyon ABŞ dolları isə idxalın payına düşüb. Beləliklə, iki ayda xarici ticarətdə cəmi 628,45 milyon dollarlıq müsbət saldo yaranıb.
2024-cü ilin rəqəmlərinə baxaq:
2024-cü ilin yanvar-dekabr aylarında Azərbaycanın cəmi xarici ticarət dövriyyəsi 47 milyard 612 milyon dollar təşkil edib. Ticarət dövriyyəsinin 26 milyard 554 milyon dolları ixracın, 21 milyard 58 milyon dolları isə idxalın payına düşüb. İllik müqayisədə ixracda 7 milyard 339 milyon (21,7%) dollar azalma, idxalda isə 3 milyard 773 milyon dollar (21,8%) artım baş verib.
Nəticədə müsbət saldo 5 milyard 496 milyon dollar təşkil edib. Bu da 2023-cü illə müqayisədə 11 milyard 117 milyon dollar (3,1 dəfə) azalıb. Göründüyü kimi, xarici ticarətdə müsbət saldo həndəsi silsilə ilə azalır. Rəqəmlərdən görünür ki, idxalda əks proseslər gedir, ərzaq və gündəlik tələbat malarının xaricdən alışı yüksəlir. Neftin qiymətin düşməsi, hasilatında sürətli azalması il sonunda idxal və ixracda bərabərliyin yaranacağı barədə proqnozlar verməyə əsas yaradır.
Onu da qeyd edək ki, ötən il Azərbaycanın 9 aylıq cari əməliyyatlar balansının profisiti 6,7 milyard dollardan 4 milyard dollara (40,3% azalıb), tədiyyə balansının profisiti (ehtiyat aktivləri) 6,4 milyard dollardan 181,6 milyon dollara düşüb (35 dəfədən çox azalıb). Profisitli tədiyə balansı valyuta bazarında tarazlığı dəstəkləyir. Bu şəraitdə məzənnə sabitliyinə hər hansı bir fundamental risk gözlənilmir. Eyni zamanda, əgər tədiyyə balansı defisitli olarsa, bu, növbəti devalvasiya ehtimalını artırır.
İqtisadçı deputat Vüqar Bayramov “AzPolitika”-ya açıqlamasında bildirib ki, Mərkəzi Bank tərəfindən valyuta hərracları ilə bağlı mütəmadı məlumatların verilməsi vacibdir. “Çünki bu, bütövlükdə valyuta hərracları ilə bağlı, eyni zamanda valyuta bazarında tələbin müəyyənləşməsinə, təklifin qiymətləndirilməsinə xidmət edir. Bu baxımdan məlumatlar nə üçün ictimaiyyətlə bölüşülmür, təbii ki, Mərkəzi Bank bunun səbəbini izah edə bilər”, – o qeyd edib.
Deputat təklif edir ki, əvvəlki dövrlərdə olduğu kimi hərrcalarla bağlı məlumatların mütəmadi açıqlanması məqsədəuyğundur və bu istiqamətdə əvvəlki praktikanın davam etdirilməsi vacibdir.