Bəzən özünüzü qəribə bir vərdişə salırsınız: yeni buraxılışı izləmək əvəzinə, tanış bir filmi təkrar izləyirsiniz. Süjet tanış, sonluq proqnozlaşdırıla bilən, dialoqlar isə sitat gətirilə biləndir.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, psixoloqlar bunu proqnozlaşdırma effekti adlandırırlar və bunun aydın neyrobioloji əsası var.
Proqnozlaşdırma effekti nədir və tanış süjet niyə narahatlığı azaldır?
Beyin daim gələcəyi proqnozlaşdırmağa çalışır. Bu, sözdə proqnozlaşdırma emalının arxasında duran əsas ideyadır – sinir sisteminin "proqnozlaşdırma səhvini" minimuma endirdiyini irəli sürən bir model. Tanış bir film izlədiyiniz zaman demək olar ki, heç bir səhv olmur.
Nəticədə narahatlıq və idrak yükü azalır. Tədqiqatlar göstərir ki, proqnozlaşdırıla bilən stimullar kortizol səviyyəsini azaldır və nəzarət hissi verir. Buna görə də yorğunluq, həddindən artıq yüklənmə və ya qeyri-müəyyənlik dövrlərində eksperimental arthaus filminə deyil, "Harri Potter" və ya Yeni il gecəsi "Evdə Tək" kimi sevimli komediyaya müraciət edirik.
Neyroiqtisadiyyat təcrübələrində, tanış məzmuna təkrar-təkrar məruz qalma, təcrübə müsbət emosiyalarla əlaqəlidirsə, dopamin sistemini demək olar ki, yeni məzmun qədər aktivləşdirir.
Filmlərə təkrar baxmaq niyə stress və narahatlığın öhdəsindən gəlməyə kömək edir?
Təkrar baxmaq darıxmaqla deyil, emosional tənzimləmə ilə bağlıdır. Tanış səhnələr bir növ "təhlükəsizlik lövbəri"nə çevrilir.
Hər şeyin yaxşı bitəcəyini əvvəlcədən bilirsiniz.
Məyusluq qorxusu yoxdur.
Əvvəllər diqqətinizdən yayınan detallara diqqət yetirə bilərsiniz.
Maraqlıdır ki, təkrar baxarkən beyin üz ifadələrinin, intonasiyaların və vizual detalların nüanslarını daha aktiv şəkildə emal edir, çünki resurslar süjeti izləməyə sərf olunmur.