Dənizdə üzən nəhəng gəmilər quru doka çıxarılanda diqqət çəkən bir detal dərhal gözə dəyir – onların alt hissəsi adətən qırmızı rəngdə olur. İlk baxışda bu, dizayn seçimi və ya dənizçilik ənənəsi kimi görünə bilər. Əslində isə bu rəng gəmini dəniz mühitinin yaratdığı ciddi təhlükələrdən qorumaq üçün seçilir.
Ucnoqta.az xəbər verir ki, gəminin su altında qalan hissəsi daim duzlu su, bakteriyalar, yosunlar və müxtəlif dəniz canlılarının təsirinə məruz qalır. Bu səbəbdən gövdənin həmin hissəsi xüsusi antifoulinq (çirklənməyə qarşı) örtüklə boyanır.
Gəmini “canlı təbəqə”dən qoruyur
Su altında qalan istənilən səth zaman keçdikcə bakteriyalar, yosunlar, molyusklar və barnacles adlanan kiçik xərçəngkimilər tərəfindən örtülür. Nəticədə hamar gövdə qalın bioloji təbəqə ilə örtülərək gəminin hərəkətinə mane olur.
Bu proses biofoulinq adlanır. O, təkcə gəminin dibinə deyil, həm də pərvanə, sükan və digər su altında qalan hissələrə təsir edir. Bu isə yanacaq sərfiyyatını artırır, sürəti azaldır və texniki xidmət xərclərini yüksəldir.
Qırmızı boya əslində xüsusi qoruyucu örtükdür
Gəminin alt hissəsindəki qırmızı qat sadə boya deyil. O, bir neçə təbəqədən ibarət xüsusi qoruyucu sistemin son qatıdır.
Alt təbəqələr poladı korroziyadan və oksigenin təsirindən qoruyur, üst qat isə dəniz orqanizmlərinin gövdəyə yapışmasının qarşısını alır. Bəzi örtüklər az miqdarda biosid ifraz edir, digərləri isə son dərəcə hamar və sürüşkən səth yaradaraq canlıların yapışmasını çətinləşdirir.
Qırmızı rəng haradan gəlir?
Ənənəvi qırmızı rəngin səbəbi estetik deyil. Uzun illər antifoulinq boyalarının əsas tərkib hissələrindən biri mis(I) oksidi (Cu₂O) olub. Bu maddə təbii olaraq qırmızı-qəhvəyi rəngə malikdir.
Mis oksidi dəniz suyunda tədricən təsir göstərərək yosunların, molyuskların və digər dəniz canlılarının gövdəyə yapışmasını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Məhz buna görə qırmızı rəng uzun illər gəmiçilikdə standart hesab edilib.
Misdən istifadə isə yeni deyil. Keçmişdə taxta gəmilərin gövdəsi mis lövhələrlə örtülürdü. Bu üsul ağacı içəridən məhv edən “gəmi qurdları” kimi tanınan molyusklardan qorunmaq üçün tətbiq edilirdi.
Müasir gəmilərin dibi həmişə qırmızı olmur
Bu gün qırmızı rəng ən geniş yayılmış seçim olsa da, artıq məcburi deyil. Müasir antifoulinq örtükləri qara, mavi, yaşıl, boz və hətta ağ rənglərdə də istehsal olunur. Rəng boya tərkibindən və gəmi sahibinin seçimindən asılıdır.
Bundan əlavə, yeni nəsil texnologiyalar da tətbiq edilir. Özünü cilalayan örtüklər hərəkət zamanı tədricən yenilənərək səthi daim hamar saxlayır. Silikon və floropolimer əsaslı örtüklər isə dəniz canlılarının gövdəyə möhkəm yapışmasına imkan vermir.
Hazırda alimlər mis tərkibli maddələrdən istifadə etməyən, hidrogel və xüsusi mikrorelyef texnologiyalarına əsaslanan, ekoloji cəhətdən daha təhlükəsiz antifoulinq örtüklərinin hazırlanması üzərində də çalışırlar.