Az yemək həmişə düzgün qidalanmaq demək deyil. Çəki artımının ən çox yayılmış səbəblərindən biri pəhriz saxlayarkən kalorilərin səhv hesablanmasıdır.
Bir insan az yediyini düşünə bilər, amma əslində ehtiyac duyduğundan daha çox enerji istehlak edə bilər. Digər bir problem isə təcili pəhrizlərdir. Qısa müddətdə sürətli çəki itkisinə səbəb olan bu üsullar maddələr mübadiləsini yavaşlada və əzələ itkisinə səbəb ola bilər ki, bu da sonradan çəki almağı asanlaşdırır.
Keyfiyyətli yuxu çəki nəzarətinin ən vacib hissələrindən biridir.
Ucnoqta.az Türkiyə mətbuatına istinadən xəbər verir ki, dosent Adnan Batmanın sözlərinə görə, piylənmə riski, xüsusən də 5 saatdan az yatan insanlarda xeyli artır.
Gec yatmaq melatonin və kortizol balansını pozur. Bu, insulinə həssaslığı azaldır və bədənin yağ yığılmasına daha çox meylli olmasına səbəb olur. Gecə gec yatmaq vərdişi qarın ətrafında yağ yığılmasını da artıra bilər.
Daimi stress altında olmaq təkcə əhval-ruhiyyəyə deyil, həm də bədənə birbaşa təsir göstərir. Uzun müddət yüksək səviyyədə kortizol maddələr mübadiləsini yavaşlada bilər. Bu, həmçinin qan şəkərini və insulin səviyyəsini artıra bilər və yağ yığılmasını asanlaşdırır. Buna görə də, xroniki stress yaşayan insanlar, həddindən artıq yeməsələr belə, xüsusilə qarın nahiyəsində çəki almağa daha çox meyllidirlər. Yaş artdıqca əzələ kütləsi tədricən azalır.
Bu itki, xüsusən də 35 yaşından sonra daha çox özünü göstərir. Əzələ toxuması metabolik cəhətdən aktiv olduğundan, əzələ kütləsi azaldıqca bədənin gün ərzində sərf etdiyi enerji də azalır. Bu o deməkdir ki, eyni miqdarda qida qəbul edilsə belə, çəki artımı başlaya bilər. Buna görə də, yalnız çəki deyil, həm də əzələ kütləsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Çəki nəzarəti yalnız idman zalına getməklə bağlı deyil. Gün ərzində ümumi hərəkət miqdarı da enerji sərfiyyatını müəyyən edir. Masa arxasında işləmək, uzun müddət oturmaq və gündəlik addım sayının az olması maddələr mübadiləsini ləngidə bilər.
İnsan həddindən artıq yeməsə belə, daha az enerji sərf etdiyi üçün zamanla çəki ala bilər. Qadınlarda perimenopoz və menopoz zamanı hormon səviyyəsindəki dəyişikliklər maddələr mübadiləsinə təsir göstərə bilər. Xüsusilə, estrogen səviyyəsinin azalması bədənin daha yavaş işləməsinə səbəb ola bilər.
Bu dövrdə az yeməyə baxmayaraq çəki artımı şikayətləri arta bilər. Yağ yığılması, xüsusən də qarın nahiyəsində daha çox özünü göstərir. Tiroid hormonları metabolik sürəti təyin edən ən vacib sistemlərdən biridir. Tiroid çatışmazlığı və ya hipotiroidizm hallarında bazal enerji sərfi azalır. Bu, mayenin tutulması ilə birlikdə çəki artımına səbəb ola bilər.
Bu vəziyyət adətən zəiflik, üşütmə, qəbizlik və yorğunluq kimi şikayətlərlə müşayiət olunur. Uzun müddət yüksək səviyyədə kortizol qəbulundan inkişaf edən Kuşinq sindromu, çəki artımına səbəb ola biləcək əhəmiyyətli xəstəliklərdən biridir.
Xüsusilə qarın nahiyəsində, boyunda və üzdə yağ yığılması kimi özünü göstərə bilər. Üzün yuvarlaqlaşması, dərisinin incəlməsi və asanlıqla göyərmə kimi simptomlar da vəziyyətə müşayiət oluna bilər. Sürətli və lokal çəki artımı hallarında bu ehtimal nəzərə alınmamalıdır. İnsulin müqaviməti olan şəxslərdə bədən qan şəkərini tənzimləmək üçün daha çox insulin ifraz edir. Lakin yüksək insulin səviyyəsi artıq enerjini yağ kimi saxlamağı asanlaşdırır.
Buna görə də, insan az yesə belə, yağ yandırmaq çətinləşir və xüsusilə bel ətrafında çəki artımı baş verə bilər. Qadınlarda geniş yayılmış polikistik yumurtalıq sindromu çəki artımının əhəmiyyətli bir səbəbi ola bilər. Bu vəziyyət tez-tez androgen səviyyələrinin artması və insulin müqavimətinin birləşməsini əhatə edir. Nəticədə, insan az yesə belə, çəki almağa başlaya bilər. Qeyri-müntəzəm menstruasiya, saçların böyüməsinin artması və sızanaq kimi simptomlar da buna yoldaşlıq edə bilər. Bir sözlə, az yemək həmişə çəki itirmək demək deyil. Bəzən tərəzidəki artımın səbəbi nə yediyiniz deyil, hormonlar, yuxu, stress və ya həyat tərzidir.