{"id":99958,"date":"2020-06-29T18:16:58","date_gmt":"2020-06-29T14:16:58","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=99958","title":{"rendered":"\u201cVaxta\u015f\u0131r\u0131 maarifl\u0259ndirici t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>V\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri autizmli u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131nda &ouml;n\u0259mli rol oynay\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>C\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 h\u0259m d\u0259 fiziki, sosial m\u0259hdudiyy\u0259ti&nbsp; olan insanlar\u0131n reabilitasiyas\u0131&nbsp; v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 adaptasiyas\u0131n\u0131n d&uuml;zg&uuml;n t\u0259\u015fkili il\u0259 t\u0259zah&uuml;r olunur. Bu m\u0259nada c\u0259miyy\u0259td\u0259 ictimai, sosial-psixoloji m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r sisteminin d&uuml;zg&uuml;n qurulmas\u0131nda \u0259sas faktor olan v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri institutlar\u0131n\u0131n &uuml;z\u0259rin\u0259 b&ouml;y&uuml;k m\u0259suliyy\u0259t d&uuml;\u015f&uuml;r.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z q&uuml;surlu c\u0259miyy\u0259t m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri&nbsp; q&uuml;sur kimi t\u0259qdim edir. V\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n&nbsp; d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131, h\u0259r bir f\u0259rdin problemin\u0259 d&uuml;zg&uuml;n yana\u015fmas\u0131, insan\u0131 sevib qorumas\u0131 c\u0259miyy\u0259tin &ouml;z&uuml;n&uuml; d\u0259rki, g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131n portretidir. Kosmetik g&ouml;z\u0259ll\u0259\u015f\u0259n, lakin daxili x\u0259st\u0259liyini, q&uuml;surlar\u0131n\u0131 &ouml;rt basd\u0131r ed\u0259n c\u0259miyy\u0259tin sa\u011flam t\u0259bii inki\u015faf\u0131 m&uuml;mk&uuml;n deyil v\u0259 bu &ouml;z&uuml;n&uuml; onun real h\u0259yatdan uzaqla\u015fma, &ouml;z&uuml;n\u0259qapanma v\u0259&nbsp; &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259l\u0259rl\u0259 buxovlanm\u0131\u015f t\u0259zah&uuml;rl\u0259rini biruz\u0259 verir. Bu hal insan\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 azad, sivil, m\u0259d\u0259ni, psixoloji haz\u0131rl\u0131ql\u0131, yard\u0131mla\u015fma\u011fa meylli olan insan faktorunu s\u0131x\u0131\u015fd\u0131raraq s\u0131radan &ccedil;\u0131xar\u0131r. Eyni zamanda &ouml;z h&uuml;quqlar\u0131n\u0131 tan\u0131mayan, &ouml;z&uuml;n&uuml; m&uuml;dafi\u0259 etm\u0259k \u0259zmini itirmi\u015f \u0259lam\u0259tl\u0259ri il\u0259 c\u0259miyy\u0259tin &ldquo;autizm&rdquo;&nbsp; keyfiyy\u0259tl\u0259rini formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015f olur. Bu, autizmli do\u011fulan bir k&ouml;rp\u0259nin ail\u0259d\u0259 daim diqq\u0259td\u0259 saxlanmas\u0131, nizama c\u0259lb olunmas\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259r\u0259k yard\u0131mla\u015fma, h&uuml;manist m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r \u0259sas\u0131nda aktiv h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 b\u0259rpas\u0131na b\u0259nz\u0259yir. C\u0259miyy\u0259t o zaman azad v\u0259 xo\u015fb\u0259xt, sa\u011flam olacaq ki, m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se&ccedil;il\u0259n insanlara qay\u011f\u0131 v\u0259 diqq\u0259tini art\u0131racaq. Ail\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tli do\u011fulan &ouml;vlad\u0131na g&ouml;r\u0259 psixoloji x\u0259st\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k, c\u0259miyy\u0259tin ona olan isti m&uuml;nasib\u0259ti ona &ouml;vlad\u0131n\u0131n ba\u015fqalar\u0131ndan f\u0259rql\u0259ndiyini hiss etdirm\u0259y\u0259c\u0259k<\/p>\n<p>B\u0259s, fiziki, psixoloji v\u0259 sosial m\u0259hdudiyy\u0259ti olan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 d&uuml;zg&uuml;n transferi, qorunmas\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 namin\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri institutlar\u0131n\u0131n g&ouml;rd&uuml;y&uuml; i\u015fl\u0259r n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 nizaml\u0131, d&uuml;zg&uuml;n v\u0259 qaneedicidir?<\/p>\n<p>Bu v\u0259 ya dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 &ldquo;&Uuml;&ccedil; n&ouml;qt\u0259&rdquo;y\u0259 m&uuml;sahib\u0259 ver\u0259n Autizm Defektoloji v\u0259 Psixoloji Yard\u0131m \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri &Ccedil;i&ccedil;\u0259k M\u0259mm\u0259dli &ccedil;ox maraql\u0131 n&uuml;anslara diqq\u0259t &ccedil;\u0259kib. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, d&ouml;vl\u0259t bu sah\u0259d\u0259 x&uuml;susi proqram i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlay\u0131b. Autizmli u\u015faqlar\u0131n r\u0259smi statistikas\u0131 apar\u0131l\u0131r. Onlar &uuml;&ccedil;&uuml;n x&uuml;susi m\u0259kt\u0259b, reabilitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, Qayna\u015f\u0131m okulu-inkl&uuml;ziv m\u0259kt\u0259bl\u0259ri&nbsp; m&ouml;vcuddur. Bu u\u015faqlar\u0131 reabilitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 apar\u0131b g\u0259tirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 &ouml;d\u0259ni\u015fsiz n\u0259qliyyat ayr\u0131l\u0131b. D&uuml;zd&uuml;r, sertifikatla\u015fm\u0131\u015f d&ouml;vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti olan &ouml;z\u0259l M\u0259rk\u0259zl\u0259r d\u0259 m&ouml;vcuddur.&nbsp; Bu m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 d\u0259 bu u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 diqq\u0259t yetirilir. Autizmli u\u015fa\u011fa baxan daimi onunla m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa m\u0259cbur olan ya ana, ya ata x&uuml;susi m&uuml;avin\u0259t al\u0131r.<\/p>\n<p>Autizm haqq\u0131nda d&ouml;vl\u0259t yeni proqramlar t\u0259rtib edilm\u0259lidir.&nbsp; Bu sah\u0259ni g\u0259lir m\u0259nb\u0259yin\u0259 &ccedil;evirm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ciddi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n autuzmli &ouml;vlad\u0131 yoxdur ona g&ouml;r\u0259 bu problemin dig\u0259r daha m&uuml;t\u0259r\u0259qqi t\u0259r\u0259fini g&ouml;r\u0259 bilmirl\u0259r. Amma c\u0259miyy\u0259t bu c&uuml;r zehniyy\u0259tsiz yana\u015fma il\u0259 inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259z. Bax,&nbsp; m\u0259nim qar\u015f\u0131mdak\u0131 \u0259n b&ouml;y&uuml;k baryer budur. B\u0259zi m\u0259murlar t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131m\u0131za qoyulan m\u0259qs\u0259d\u0259 &ccedil;atmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n g&ouml;r\u0259c\u0259yimiz i\u015fl\u0259r\u0259 mane olmaq ist\u0259y\u0259n m\u0259murlar olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2008 &#8211; ci ild\u0259 balaca m\u0259rk\u0259zin tikilm\u0259sin\u0259 torpaq sah\u0259sinin ayr\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259ri \u0130cra Hakimiyy\u0259tin\u0259 500 valideynin imzas\u0131 il\u0259 m&uuml;raci\u0259tl\u0259r edirik. H\u0259r d\u0259f\u0259 m\u0259nfi cavab al\u0131r\u0131q. Niy\u0259, \u0130cra hakimiyy\u0259ti &ouml;z v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131na bu c&uuml;r bigan\u0259 qal\u0131r. Deyim ki, h\u0259min 500 imza imkans\u0131z valideynl\u0259r\u0259 aiddir. Bilirsiniz, autizmli u\u015faq imkans\u0131z ail\u0259y\u0259 d\u0259 qism\u0259t ola bilir, m\u0259mur ail\u0259sin\u0259 d\u0259. M\u0259murun s\u0259si &ccedil;\u0131xm\u0131r, &ccedil;&uuml;nki bahal\u0131 t\u0259liml\u0259r ona &ccedil;\u0259tin deyil. M\u0259n burdan Mehriban xan\u0131m \u018fliyevaya m&uuml;raci\u0259t etm\u0259k ist\u0259rdim. Bilirik ki, Mehriban xan\u0131m autizmli u\u015fa\u011flar\u0131n reablitasiya ke&ccedil;diyi bir &ccedil;ox M\u0259rk\u0259zl\u0259r\u0259 b&ouml;y&uuml;k maddi-m\u0259n\u0259vi yard\u0131mlar edir. Amma h\u0259min M\u0259rk\u0259zl\u0259ri hans\u0131sa m\u0259mur yarad\u0131b v\u0259 orda m\u0259murun &ouml;z u\u015fa\u011f\u0131 da var. O M\u0259rk\u0259z\u0259 bir u\u015fa\u011f\u0131n giri\u015finin ayl\u0131\u011f\u0131 1500 AZN-dir. Kas\u0131b o qap\u0131n\u0131 d&ouml;y\u0259 bilmir. Orda ancaq m\u0259murun s\u0259si e\u015fidilir v\u0259&nbsp; \u0259li &ccedil;at\u0131r&#8230;Bunlar faktlard\u0131r&#8230;.<\/p>\n<p>M\u0259n Mehriban xan\u0131ma kas\u0131b ail\u0259l\u0259rin s\u0259sini &ccedil;atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m. B&uuml;t&uuml;n kateqoriyalardan olan ail\u0259l\u0259rd\u0259 do\u011fulan autist u\u015faqlar\u0131n reabilitasiya olunmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n M\u0259rk\u0259zl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131na k&ouml;m\u0259klik edin. El\u0259 bir M\u0259rk\u0259zl\u0259r olsun ki, ora aya 1500 manat &ouml;d\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259n imkans\u0131zlar da daxil ola bilsinl\u0259r. Hans\u0131 ki, burada b&uuml;t&uuml;n autist u\u015faqlar\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 adaptasiyas\u0131 m&uuml;mk&uuml;n olsun.<\/p>\n<p>M\u0259n h\u0259r zaman imkans\u0131z autizmli &ouml;vlad\u0131 olan ail\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m etmi\u015f\u0259m. &Ouml;z evimi t\u0259m\u0259nnas\u0131z olaraq M\u0259rk\u0259z etmi\u015f\u0259m. Son zamanlar evim q\u0259zal\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;b. \u0130ki &ouml;vlad\u0131m autizmd\u0259n \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kir. Yolda\u015f\u0131m ruhi x\u0259st\u0259dir. Dar\u0131sqall\u0131q ev \u015f\u0259raiti bu i\u015f &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli deyil. Ona g&ouml;r\u0259 evimin yan\u0131nda olan bo\u015f torpaq sah\u0259sind\u0259 bel\u0259 bir M\u0259rk\u0259zin qurulmas\u0131 layih\u0259sini haz\u0131rlam\u0131\u015f\u0131q. Layih\u0259 &ccedil;\u0259kil\u0259n zaman m&uuml;t\u0259x\u0259ssis r\u0259yl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b. Sad\u0259c\u0259 tikm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n maddi imkan\u0131m\u0131z &ccedil;atm\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Haz\u0131rda v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tin\u0259, insanlara t&ouml;hv\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259k hans\u0131 layih\u0259l\u0259rin &uuml;z\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yirsiniz v\u0259 bu layih\u0259l\u0259rl\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz t&ouml;hv\u0259l\u0259r n\u0259 ola bil\u0259r?<\/strong><br \/>\n&#8211; Haz\u0131rda &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k bir layih\u0259 &uuml;z\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yir\u0259m. Qism\u0259n reabilitasiya olunmu\u015f autizmli u\u015faqlar &uuml;&ccedil;&uuml;n i\u015f m\u0259rk\u0259zi yaratmaq ist\u0259yir\u0259m. Layih\u0259nin eskizi d\u0259 &ccedil;\u0259kilib v\u0259 yerli \u0130cra hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edilib. Sad\u0259c\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259ri \u0130cra hakimiyy\u0259tind\u0259 ili\u015fib qal\u0131b. Bir s\u0131ra tikinti \u015firk\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259 m&uuml;raci\u0259t etmi\u015f\u0259m. D&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r\u0259m ki, bu yetkinlik ya\u015f\u0131na &ccedil;atm\u0131\u015f autizmli u\u015faqlara ail\u0259l\u0259r\u0259&nbsp; &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k d\u0259st\u0259k olacaq. Bu model bir sira xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m&ouml;vcuddur.<\/p>\n<p>Yax\u0131n zamanlarda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda QHT-l\u0259r\u0259 D\u0259st\u0259k \u015euras\u0131n\u0131n maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 autizmli &ouml;vlad\u0131 olan valideynl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox d\u0259y\u0259rli v\u0259sait olan &quot;Autizm\u0259 ne&ccedil;\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k olar? adl\u0131 v\u0259sait &ccedil;ap edilib yay\u0131mlanacaq.<br \/>\nT\u0259\u015fkilat\u0131m\u0131z indiy\u0259 q\u0259d\u0259r bir sira autizm maarifl\u0259nd\u0131rilm\u0259s\u0131 haqq\u0131nda v\u0259saitl\u0259r &ccedil;ap ed\u0259r\u0259k yay\u0131mlay\u0131b. \u0130ctimai Birliyimizin x&uuml;susi orqan\u0131 olan &quot;Autizm&quot; q\u0259zetinin yeni say\u0131 da &ccedil;apa haz\u0131rlan\u0131r. Q\u0259zet bir ne&ccedil;\u0259 regionlara v\u0259 Bak\u0131da pulsuz olaraq yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Autizmli insanlar\u0131n Sivil V\u0259t\u0259nda\u015f C\u0259miyy\u0259tinin qurulmas\u0131 prosesind\u0259 &ldquo;x\u0259st\u0259lik&rdquo; kimi qar\u015f\u0131da mane\u0259 olmamas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n d&ouml;vl\u0259t, ictimai t\u0259\u015fkilatlar, insanlar n\u0259 etm\u0259lidir, hans\u0131 add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><br \/>\n&#8211; Autizmli x\u0259st\u0259l\u0259rin sosialla\u015fmas\u0131 c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya etm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259r bir c\u0259miyy\u0259t &uuml;zv&uuml; \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259lidir. \u0130ctimai t\u0259\u015fkilatlar t\u0259limd\u0259n k\u0259narda qalan autizmli u\u015faqlara yard\u0131m etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 yeni proyektl\u0259r haz\u0131rlay\u0131b h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259lidir. Yerli B\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259r bu sah\u0259d\u0259 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259lidir. \u018fn h\u0259y\u0259can do\u011furan fakt autizmin art\u0131m s&uuml;r\u0259tidir. 2013 c&uuml; ild\u0259 &ouml;lk\u0259miz art\u0131m s&uuml;r\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 3-c&uuml; yerd\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131r. Ona g&ouml;r\u0259d\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 maarifl\u0259ndirici t\u0259dbirl\u0259r&nbsp; t\u0259\u015fkil etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. G\u0259nc valideynl\u0259rin m\u0259lumatl\u0131 olmas\u0131 v\u0259 erk\u0259n m&uuml;daxil\u0259y\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k verm\u0259s\u0131 &ccedil;ox vacibdir.<\/p>\n<p><strong>Tahir\u0259 Qafarl\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri autizmli u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131nda &ouml;n\u0259mli rol oynay\u0131r C\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 h\u0259m d\u0259 fiziki, sosial m\u0259hdudiyy\u0259ti&nbsp; olan insanlar\u0131n reabilitasiyas\u0131&nbsp; v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 adaptasiyas\u0131n\u0131n d&uuml;zg&uuml;n t\u0259\u015fkili il\u0259 t\u0259zah&uuml;r olunur. Bu m\u0259nada c\u0259miyy\u0259td\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-99958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99958"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99958\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}