{"id":97449,"date":"2020-05-07T15:39:25","date_gmt":"2020-05-07T11:39:25","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=97449","title":{"rendered":"Yer\u0259 \u0259n yax\u0131n qara d\u0259lik tap\u0131l\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>Astronomlar, g&ouml;y sferinin c\u0259nub yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 adi g&ouml;zl\u0259 g&ouml;r&uuml;n\u0259n, &uuml;&ccedil;qat ulduz sistemin\u0259 daxil olan, qara d\u0259likl\u0259r\u0259 \u0259n real namiz\u0259d tap\u0131blar. Bu bar\u0259d\u0259 &ldquo;Astronomy and Astrophysics&rdquo; jurnal\u0131nda elmi&nbsp;m\u0259qal\u0259&nbsp;d\u0259rc olunub.<\/strong><\/p>\n<p>Son vaxtlara q\u0259d\u0259r Yer\u0259 \u0259n yax\u0131n m\u0259lum olan qara d\u0259lik, T\u0259kbuynuz &nbsp;b&uuml;rc&uuml;nd\u0259, bizd\u0259n &uuml;&ccedil; min i\u015f\u0131q ili m\u0259saf\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, rentgen m\u0259nb\u0259yi olan qo\u015fa A0620-00 ulduz sisteminin komponentl\u0259rind\u0259n biri hesab olunurdu. Lakin Avropa C\u0259nub R\u0259s\u0259dxanas\u0131ndan Tomas Riviniusun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi astronomlar qrupu G&uuml;n\u0259\u015fd\u0259n min i\u015f\u0131q ili m\u0259saf\u0259sind\u0259 olan HR 6819 &uuml;&ccedil;qat ulduz sistemind\u0259 biz\u0259 daha yax\u0131n&nbsp; qara d\u0259lik tap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat veribl\u0259r. Bu ulduz sistemi ayd\u0131n ays\u0131z gec\u0259d\u0259 g&ouml;y&uuml;n c\u0259nub yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Teleskop b&uuml;rc&uuml;nd\u0259 adi g&ouml;zl\u0259 g&ouml;r&uuml;n&uuml;r.<\/p>\n<p>Bu k\u0259\u015ff, &Ccedil;ilid\u0259ki La Silla R\u0259s\u0259dxanas\u0131nda 2,2 metrlik teleskopunda qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f FEROS spektroqraf\u0131 vasit\u0259sil\u0259 HR 6819 ulduz sistemini t\u0259dqiqi zaman\u0131 edilmi\u015fdir. HR 6819 ulduz sistemi B3 III spektral sinfin\u0259 m\u0259nsub ulduzdan v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda dair\u0259vi orbit boyunca h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259n komponentd\u0259n ibar\u0259t s\u0131x qo\u015fa sistemdir. Bu sistem \u0259traf\u0131nda geni\u015f orbit boyunca Be ulduzu h\u0259r\u0259k\u0259t edir. S\u0131x qo\u015fa sistemin periodu 40 g&uuml;nd&uuml;r. \u015e&uuml;a s&uuml;r\u0259ti \u0259yrisinin yar\u0131mamplitudunun 61.3 km\/san oldu\u011funu bil\u0259r\u0259k, g&ouml;r&uuml;n\u0259n komponentin k&uuml;tl\u0259sinin minimal qiym\u0259ti &uuml;&ccedil;&uuml;n 6.3 g&uuml;n\u0259\u015f k&uuml;tl\u0259si, g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259n komponentin k&uuml;tl\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 4.2 g&uuml;n\u0259\u015f k&uuml;tl\u0259si al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. G&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259n komponentin k&uuml;tl\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n al\u0131nm\u0131\u015f 4.2 g&uuml;n\u0259\u015f k&uuml;tl\u0259si qara d\u0259likl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n xarakterik oldu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n bu komponentin qara d\u0259lik oldu\u011fu hesab edilir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, g&uuml;cl&uuml; cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n h\u0259tta fotonun bel\u0259 t\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259diyi m\u0259kan olaraq qara d\u0259likl\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011fu y&uuml;z ild\u0259n &ccedil;ox \u0259vv\u0259l &uuml;mumi nisbilik n\u0259z\u0259riyy\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nUzun m&uuml;dd\u0259tdir ki, astronomlar\u0131n \u0259lind\u0259 qara d\u0259likl\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011funu s&uuml;but ed\u0259n yaln\u0131z dolay\u0131 faktlar var idi: G&uuml;cl&uuml; cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259l\u0259rinin m&ouml;vcudlu\u011fu, uzaq qalaktikalarda relyativist jetl\u0259rin a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 qo\u015fa ulduz sisteml\u0259rind\u0259 parlaq akkresiya diskl\u0259rinin m&uuml;\u015fahid\u0259 olunmas\u0131.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z bu yax\u0131nlarda, astronomik m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlardan al\u0131nan n\u0259tic\u0259l\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259si &uuml;sullar\u0131n\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 astronomlar f\u0259al M87 qalaktikas\u0131n\u0131n n&uuml;v\u0259sind\u0259 qara d\u0259liyin oldu\u011funu birba\u015fa s&uuml;but etdil\u0259r. Bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 qara d\u0259likl\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259si zaman\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n qravitasiya dal\u011falar\u0131 qeyd olundu. H\u0259m&ccedil;inin bizim qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ifrat k&uuml;tl\u0259li qara d\u0259liyin g&uuml;cl&uuml; qravitasiya sah\u0259sind\u0259 ulduzlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tinin nisbilik n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 uy\u011funlu\u011fu m&uuml;\u0259yy\u0259n edildi.<\/p>\n<p><em>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131<br \/>\nN.Tusi ad\u0131na \u015eamax\u0131 Astrofizika R\u0259s\u0259dxanas\u0131<br \/>\n\u0130ctimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r \u015f&ouml;b\u0259sinin m&uuml;diri<br \/>\nOrxan M. Salehli<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar, g&ouml;y sferinin c\u0259nub yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259 adi g&ouml;zl\u0259 g&ouml;r&uuml;n\u0259n, &uuml;&ccedil;qat ulduz sistemin\u0259 daxil olan, qara d\u0259likl\u0259r\u0259 \u0259n real namiz\u0259d tap\u0131blar. Bu bar\u0259d\u0259 &ldquo;Astronomy and Astrophysics&rdquo; jurnal\u0131nda elmi&nbsp;m\u0259qal\u0259&nbsp;d\u0259rc olunub. Son vaxtlara q\u0259d\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-97449","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97449","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97449"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97449\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}