{"id":96978,"date":"2020-04-28T12:00:01","date_gmt":"2020-04-28T08:00:01","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=96978","title":{"rendered":"ASA-n\u0131n pandemiyan\u0131n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na v\u0259 s\u0131\u011forta sektoruna t\u0259sirin\u0259 dair proqnozlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>&Ouml;t\u0259n ilin dekabr ay\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 &Ccedil;ind\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259r\u0259n v\u0259 COV\u0130D-19 pandemiyas\u0131 ad\u0131n\u0131 alan virus hal &ndash; haz\u0131rda b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Virusun m&ouml;vcudlu\u011fu yaln\u0131z insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259 yaratmad\u0131, eyni zamanda &ouml;lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131na da &ouml;z m\u0259nfi t\u0259sirini g&ouml;st\u0259rdi. <\/strong><\/p>\n<p>Qlobal iqtisadiyyata yaranan v\u0259ziyy\u0259td\u0259n v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin say\u0131ndan daha &ccedil;ox koronavirusdan qorxan insanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdi. Bel\u0259ki, virus qlobal iqtisadiyyatda t\u0259l\u0259b v\u0259 t\u0259klifin dinamikas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Bir &ccedil;ox m\u0259hsullara olan t\u0259l\u0259bd\u0259 art\u0131m m&uuml;\u015fahid\u0259 edildiyi halda, b\u0259zil\u0259rind\u0259 is\u0259 k\u0259skin azalma dinamikas\u0131 &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259rdi. T\u0259klifin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan \u0259sas faktorlardan biri d&uuml;n\u0259n\u0259 kimi istehsal\u0131n 25%- ni qar\u015f\u0131layan v\u0259 t\u0259dar&uuml;k z\u0259ncirinin \u0259n m&uuml;h&uuml;m halqas\u0131 olan &Ccedil;ind\u0259 istehsal\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu.<\/p>\n<p>Pandemiyan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259ziyy\u0259t b&uuml;t&uuml;n &ouml;lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131na x&uuml;susil\u0259 d\u0259 Avropan\u0131n c\u0259nubuna (AB\u015e-dan sonra) daha &ccedil;ox m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdi.<br \/>\nEkspertl\u0259rin fikirl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 Almaniya bu m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 itirdiyi m\u0259bl\u0259\u011fi ma\u015f\u0131n ixracat\u0131n\u0131 v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ri art\u0131rmaqla kompensasiya ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi halda, iqtisadiyat\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k bir hiss\u0259sini turizm t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0130spaniya v\u0259 \u0130taliya &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 h\u0259min m\u0259bl\u0259\u011f geri qaytar\u0131lmayacaq \u015f\u0259kild\u0259 itirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130taliya iqtisadiyyat\u0131nda is\u0259 m&ouml;vcud v\u0259ziyy\u0259t \u0259slind\u0259 ill\u0259rdir ki, davam edirdi. B&ouml;hrandan \u0259vv\u0259l i\u015fsizlik nisb\u0259ti 9,8% idi. D&ouml;vl\u0259t borcunun &ccedil;ox olmas\u0131, &Uuml;DM-in 138% olmas\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti daha da a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131r. \u0130taliya \u0130qtisadiyyat Nazirliyi il \u0259rzind\u0259 &Uuml;DM-in daha 6% azalaca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\nEyni v\u0259ziyy\u0259t i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n hava limanlar\u0131na v\u0259 g&ouml;st\u0259rilm\u0259y\u0259n xidm\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 aiddir (restoran, istirah\u0259t m\u0259kanlar\u0131 v\u0259 s). AB-nin xidm\u0259tl\u0259r sektorunda \u0259halinin 73% -i i\u015fl\u0259yir ki, bu &Uuml;DM-in 62% -ni t\u0259\u015fkil edir. Buna g&ouml;r\u0259, s\u0259rt karantin n\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259rs\u0259, t\u0259n\u0259zz&uuml;l bir o q\u0259d\u0259r d\u0259rin ola bil\u0259r. Bug&uuml;n\u0259 q\u0259d\u0259r Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n proqnozlar\u0131na \u0259sas\u0259n, 2020-ci ild\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n &Uuml;DM-d\u0259 g&ouml;zl\u0259nil\u0259n art\u0131m \u0259v\u0259zin\u0259 1% azalma olacaq, lakin bu bir q\u0259d\u0259r nikbin proqnozdur.<\/p>\n<p>\u0130nki\u015faf etmi\u015f iqtisadiyyata malik olan &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 iqtisadiyyat\u0131n b&ouml;y&uuml;m\u0259 proqnozunun 1.3%-d\u0259n 1%-\u0259, AB\u015e-da 1.7%-d\u0259n 1.5%-\u0259, Yaponyada 0.3%-d\u0259n 0-a, Almaniyada 1%-d\u0259n 0.3%-\u0259, \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 1%-d\u0259n 0.9%-\u0259, Fransa 1.3%-d\u0259n 1.1%-\u0259, \u0130taliyada is\u0259 0.5%-d\u0259n m\u0259nfi 0.5%-\u0259 , Rusiyada 1.5%-d\u0259n 1.3%-\u0259, T&uuml;rkiy\u0259d\u0259 2.5%-\u0259 endiyi bildirilir.<br \/>\nHal &ndash; haz\u0131rda b&uuml;t&uuml;n h&ouml;k&uuml;m\u0259tl\u0259rin \u0259sas h\u0259d\u0259fi insanlar\u0131n h\u0259yatlar\u0131n\u0131 xilas etm\u0259kl\u0259 iqtisadiyyatda q\u0259na\u0259t etm\u0259k aras\u0131ndak\u0131 tarazl\u0131\u011f\u0131n tap\u0131lmas\u0131d\u0131r. &Uuml;mumi hesablamalara g&ouml;r\u0259 2020-ci ild\u0259 d&uuml;nya &uuml;zr\u0259 &Uuml;DM &ndash; d\u0259 6% &#8211; 15%&nbsp; aras\u0131nda bir azalma proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Davam ed\u0259n karantin v\u0259ziyy\u0259ti &ouml;lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n d&ouml;rdd\u0259 bir hiss\u0259sinin itkisi dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Epidemiya \u0259n &ccedil;ox turizm sektoru v\u0259 otell\u0259r\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdi, bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 itki dem\u0259k olar ki, 90% h\u0259tta 100% il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p><strong>D&uuml;nya s\u0131\u011forta bazar\u0131nda COV\u0130D-19 epidemiyas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>&Ouml;lk\u0259l\u0259raras\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin ba\u011flanmas\u0131, ticar\u0259t v\u0259 turizm \u0259laq\u0259l\u0259rinin k\u0259silm\u0259si b&ouml;y&uuml;k h\u0259cmd\u0259 pul v\u0259saitinin itirilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. T\u0259bii ki, pandemiya maliyy\u0259 bazar\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan s\u0131\u011forta bazar\u0131na da t\u0259sirsiz &ouml;t&uuml;\u015fm\u0259di. D&uuml;zd&uuml;r, s\u0131\u011forta \u015firk\u0259tl\u0259ri yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 maliyy\u0259 sabitliyini qoruyub saxlamaq v\u0259 bu d&ouml;vr&uuml; minimum z\u0259r\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;xt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irirl\u0259r. Buna baxmayaraq m&uuml;xt\u0259lif n&ouml;v s\u0131\u011forta m\u0259hslullar\u0131 &uuml;zr\u0259 f\u0259rqli h\u0259r\u0259k\u0259t dinamikalar\u0131 m&uuml;\u015fahid\u0259 olundu. S\u0131\u011forta m\u0259hsullar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sinin sat\u0131\u015f\u0131nda s&uuml;r\u0259tli templ\u0259 azalma g&ouml;r&uuml;ld&uuml;y&uuml; halda, b\u0259zi m\u0259hsullarda &ccedil;ox az d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verdi.<\/p>\n<p>Koronavirus infeksiyas\u0131 ekspertl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131\u011forta bazar\u0131 bar\u0259d\u0259 2020-ci il &uuml;zr\u0259 veril\u0259n proqnozlar\u0131n m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu . \u018fg\u0259r ekspertl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 cari il &uuml;&ccedil;&uuml;n d&uuml;nya s\u0131\u011forta bazar\u0131nda 6-7%-lik bir art\u0131m g&ouml;zl\u0259nilirdis\u0259 (h\u0259yat s\u0131\u011fortas\u0131 istisna olmaqla), indiki v\u0259ziyy\u0259td\u0259 n\u0259inki s\u0131\u011forta bazar\u0131nda, h\u0259m&ccedil;inin d&uuml;nya bazar\u0131nda da azalma m&uuml;\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. Bu azalma daha b&ouml;y&uuml;k iqtisadiyyata v\u0259 \u0259haliy\u0259 malik olan &ouml;lkl\u0259rd\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 biruz\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda d&uuml;nya s\u0131\u011forta bazar\u0131na v\u0259 ekspertl\u0259rin analizl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g&ouml;r\u0259rik ki, COV\u0130D-19 epidemiyas\u0131 icbari s\u0131\u011forta m\u0259hsullar\u0131na nisb\u0259t\u0259n daha &ccedil;ox k&ouml;n&uuml;ll&uuml; s\u0131\u011forta m\u0259hsullar\u0131 bazar\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r.&nbsp;<br \/>\nB&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada koronavirus infeksiyas\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 insanlar\u0131n evd\u0259 qalmas\u0131 v\u0259 f\u0259aliy\u0259tl\u0259rin\u0259 evl\u0259rind\u0259 davam etm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;xt\u0259lif add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 s\u0131\u011forta sektorunda &ccedil;al\u0131\u015fan \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n i\u015fl\u0259rin\u0259 evl\u0259rind\u0259n davam etm\u0259si v\u0259 m\u0259rk\u0259zi ofisl\u0259rin ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 s\u0131\u011forta \u015firk\u0259tl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin elektronla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flarla &ldquo;face-to-face&rdquo; \u0259laq\u0259l\u0259rinin nisb\u0259t\u0259n azalmas\u0131na g\u0259tirib &ccedil;\u0131xardacaq. T&uuml;rkiy\u0259 S\u0131\u011forta Birliyinin (TSB) r\u0259hb\u0259ri Atilla Benli verdiyi m&uuml;sahib\u0259d\u0259 bildirib ki, \u015firk\u0259tl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 evl\u0259rind\u0259n davam etm\u0259si korporativ m&uuml;\u015ft\u0259ril\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259qdim edil\u0259n v\u0259 d&uuml;nya &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n Kiber T\u0259hl&uuml;k\u0259sizlik S\u0131\u011fortas\u0131na olan t\u0259labat\u0131n artmas\u0131na g\u0259tirib &ccedil;\u0131xaracaq. Eyni zamanda iqtisadiyyat\u0131n yava\u015flamas\u0131 v\u0259 istehlak x\u0259rcl\u0259rinin azalmas\u0131 kredit s\u0131\u011fortas\u0131na olan t\u0259l\u0259bin d\u0259 artmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 artan t\u0259l\u0259bat\u0131n \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259siri bir o q\u0259d\u0259r b&ouml;y&uuml;k olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Rusiya S\u0131\u011forta&ccedil;\u0131lar Birliyinin prezidenti \u0130qor Yurgensin fikirl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 s\u0131\u011forta bazar\u0131n\u0131n i\u015ftirak&ccedil;\u0131lar\u0131 pandemiyadan birba\u015fa z\u0259r\u0259r g&ouml;rm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r, lakin dolay\u0131 t\u0259sirl\u0259r qa&ccedil;\u0131n\u0131lmazd\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n b\u0259zi \u0259razil\u0259rd\u0259 sat\u0131\u015flar\u0131n d&uuml;\u015fm\u0259si il\u0259 dolay\u0131 itkil\u0259r 50% &#8211; i ke&ccedil;ib.<br \/>\nRus ekspertl\u0259rin fikrinc\u0259 &#8211; Bu ssenarinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 icbari f\u0259rdi q\u0259za v\u0259 x\u0259st\u0259lik hallar\u0131ndan s\u0131\u011forta \u0259n h\u0259ssas seqment olacaq &ndash; bu sah\u0259d\u0259 25% azalma m&uuml;\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. K&ouml;n&uuml;ll&uuml; tibbi s\u0131\u011forta, \u0259mlak s\u0131\u011fortas\u0131 v\u0259 h\u0259yat s\u0131\u011fortas\u0131nda haqlar daha 20% azalacaq. Avtomobill\u0259rin icbari s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;zr\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259 is\u0259 k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 edilm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u0259hlil&ccedil;il\u0259r s\u0131\u011forta haqlar\u0131nda k\u0259skin azalman\u0131 istisna etmirl\u0259r: h\u0259yat s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 40%, icbari f\u0259rdi q\u0259za v\u0259 x\u0259st\u0259lik s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 35%, fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n tibbi s\u0131\u011forta v\u0259 \u0259mlak s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 30% -\u0259 q\u0259d\u0259r azalma m&uuml;\u015fahid\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Kasko s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;zr\u0259 25% azalma &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n avton\u0259qliyyat vasit\u0259si sahibl\u0259rinin m&uuml;lki m\u0259suliyy\u0259tinin icbari s\u0131\u011fortas\u0131 &uuml;zr\u0259 toplanan haqlar\u0131n h\u0259cmi bu n&ouml;v&uuml;n m\u0259cburi olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmayacaq.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, yuxar\u0131da qeyd olunanlar &ldquo;Ekspert-RA&rdquo;-n\u0131n proqnozudur. V\u0259 bir &ccedil;ox \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 bu proqnozlar pessimistdir. &Ouml;lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131nda ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k n&ouml;vb\u0259ti d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 post pandemiya d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar da &ouml;z t\u0259sirini g&ouml;st\u0259r\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ouml;t\u0259n ilin dekabr ay\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 &Ccedil;ind\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259r\u0259n v\u0259 COV\u0130D-19 pandemiyas\u0131 ad\u0131n\u0131 alan virus hal &ndash; haz\u0131rda b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Virusun m&ouml;vcudlu\u011fu yaln\u0131z insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259 yaratmad\u0131, eyni&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-96978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96978"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96978\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}