{"id":85318,"date":"2019-09-24T13:07:00","date_gmt":"2019-09-24T09:07:00","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=85318","title":{"rendered":"\u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n geoiqtisadi maraqlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><em>Strateji bax\u0131mdan m&uuml;h&uuml;m geosiyasi m\u0259kanda &#8211; \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015eimaldan C\u0259nuba uzanan &ccedil;ox m&uuml;h&uuml;m beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259srl\u0259r boyu transmilli d&uuml;nya g&uuml;cl\u0259rinin x&uuml;susi maraq dair\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flveri\u015fli geosiyasi v\u0259 co\u011frafi m&ouml;vqe Az\u0259rbaycana malik oldu\u011fu z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131 q\u0259d\u0259r yeni dividendl\u0259r qazanmaq \u015fans\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev, h\u0259m d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev m&ouml;vcud reall\u0131\u011f\u0131 m&uuml;st\u0259qil Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259ti &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259sas \u015fanslardan biri kimi d&uuml;zg&uuml;n d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259r\u0259k, &ouml;t\u0259n 25 ild\u0259 bundan h\u0259m yeni neft strategiyas\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 transmilli n\u0259qliyyat-kommunikasiya siyas\u0259tinin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sind\u0259 ba\u015fl\u0131ca amil kimi m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. <\/em><\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan\u0131n d&uuml;nya d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri, g&uuml;c m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259m\u0259lind\u0259 m\u0259hz &uuml;st&uuml;n geosiyasi, geoiqtisadi v\u0259 co\u011frafi reall\u0131qlar dayan\u0131r ki, bu da m&uuml;vafiq olaraq &ouml;lk\u0259nin strateji maraqlar\u0131n\u0131n y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259min olunmas\u0131nda apar\u0131c\u0131 rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259r Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi, tarix elml\u0259ri doktoru, professor \u018fli H\u0259s\u0259novun &ldquo;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&rdquo;, &quot;\u015eimal-C\u0259nub&quot; beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n geoiqtisadi maraqlar\u0131&rdquo; s\u0259rl&ouml;vh\u0259li analitik m\u0259qal\u0259sind\u0259 yer al\u0131b.<br \/>\nM\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>Bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l yazd\u0131\u011f\u0131m &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131 qlobal d&uuml;nya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 &ccedil;evir\u0259n layih\u0259&rdquo; adl\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 t\u0259m\u0259li &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n 1994-c&uuml; ild\u0259 qoyulmu\u015f yeni neft strategiyas\u0131 v\u0259 onun u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n geni\u015f dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131m. Bug&uuml;nk&uuml; m\u0259qal\u0259d\u0259 is\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n siyasi strategiyan\u0131n dig\u0259r m&uuml;h&uuml;m istiqam\u0259tind\u0259n &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; minillikd\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya qov\u015fa\u011f\u0131na &ccedil;evrilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 1993-c&uuml; ild\u0259n h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n d&ouml;vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 onun g&ouml;r&uuml;n\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda b\u0259hs etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131na &ccedil;evrilm\u0259si siyas\u0259ti, qeyd etdiyim kimi, d&ouml;vl\u0259tin 1993-c&uuml; ild\u0259n xarici iqtisadi v\u0259 geosiyasi \u0259laq\u0259l\u0259r sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi iki \u0259sas strateji x\u0259td\u0259n biri olmu\u015fdur. M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r bu prosesd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunan bir ne&ccedil;\u0259 m&uuml;h&uuml;m istiqam\u0259ti x&uuml;susi qeyd edirl\u0259r. Bunlar:<\/p>\n<p>&#8211; Avropa, Qara d\u0259niz, Qafqaz, X\u0259z\u0259r v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionlar\u0131 aras\u0131nda iqtisadi, ticari, n\u0259qliyyat v\u0259 logistika \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; &Ccedil;in v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda \u0259n q\u0131sa quru yolu &uuml;z\u0259rind\u0259 qurulan multimodal d\u0259hlizin inki\u015faf\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizinin qurulmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; B&ouml;y&uuml;k \u0130p\u0259k Yolu &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 tranzit y&uuml;kl\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259sind\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; Logistika v\u0259 ticar\u0259t infrastrukturunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 t\u0259nziml\u0259yici stimullar say\u0259sind\u0259 regionda bu sah\u0259 &uuml;zr\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n daha c\u0259lbedici qov\u015faq olmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n R\u0259q\u0259msal Ticar\u0259t Qov\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 TAS\u0130M layih\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 B&ouml;y&uuml;k \u0130p\u0259k Yolunun r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; m&uuml;xt\u0259lif n\u0259qliyyat sah\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin koordinasiya edilm\u0259sind\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; y&uuml;k v\u0259 s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131malar\u0131 &uuml;zr\u0259 beyn\u0259lxalq v\u0259 daxili tarifl\u0259r sah\u0259sind\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f siyas\u0259td\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; &ccedil;oxmodall\u0131 (birl\u0259\u015fmi\u015f) da\u015f\u0131malar\u0131n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 &uuml;zr\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f f\u0259aliyy\u0259t proqram\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131ndan v\u0259 s. ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 &ouml;t\u0259n 16 ild\u0259 neftd\u0259n g\u0259l\u0259n g\u0259lirl\u0259rin d\u0259 bir qismini c\u0259lb etm\u0259kl\u0259, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259, &ouml;lk\u0259ni xarici al\u0259ml\u0259 ba\u011flayan \u0259ks\u0259r avtomobil v\u0259 d\u0259mir yollar\u0131, hava v\u0259 su n\u0259qliyyat\u0131 infrastrukturlar\u0131, quru, hava v\u0259 su n\u0259qliyyat\u0131na aid kommunikasiyalar, rabit\u0259-informasiya texnologiyalar\u0131 modernl\u0259\u015fdirilmi\u015f, yenid\u0259n qurulmu\u015f, yaxud haz\u0131rda qurulur. Az\u0259rbaycan\u0131n &uuml;&ccedil; telekommunikasiya peyki &#8211; &ldquo;Az\u0259rspace-1&rdquo;, &ldquo;Azersky&rdquo; v\u0259 &ldquo;Az\u0259rspace-2&rdquo; orbit\u0259 &ccedil;\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin dibi il\u0259 Avropan\u0131 Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin &ccedil;\u0259kili\u015fin\u0259 start verilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n regional v\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya layih\u0259l\u0259rinin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy&ouml;nl&uuml; siyas\u0259t &ouml;lk\u0259mizi q\u0131sa m&uuml;dd\u0259td\u0259 Avrasiyan\u0131n \u0259sas n\u0259qliyyat-kommunikasiya qov\u015faqlar\u0131ndan birin\u0259 &ccedil;evirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>XX \u0259srin son onilliyind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131, Az\u0259rbaycan, T&uuml;rkiy\u0259 v\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n x&uuml;susi s\u0259yi il\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan &ldquo;\u0130p\u0259k Yolu&rdquo; (TRASEKA) layih\u0259sin\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259st\u0259k olaraq, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml;-liderliyi il\u0259 in\u015fa olunan v\u0259 2017-ci il oktyabr\u0131n 30-da istismara burax\u0131lan Bak\u0131-Tbilisi-Qars (BTQ) d\u0259mir yolu Trans-Avropa-Asiya d\u0259mir yollar\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdirmi\u015f, bununla da q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolunun polad magistrallar &uuml;z\u0259rind\u0259 b\u0259rpas\u0131 i\u015fi ba\u015fa &ccedil;atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, TRASEKA layih\u0259sinin d\u0259 \u0259sas t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;skarlar\u0131ndan biri &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev olmu\u015fdur. M\u0259hz onun t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; il\u0259 1998-ci il sentyabr\u0131n 7-8-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 9 &ouml;lk\u0259nin (Az\u0259rbaycan, T&uuml;rkiy\u0259, G&uuml;rc&uuml;stan, Ukrayna, Moldova, Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan, &Ouml;zb\u0259kistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan) d&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n, 13 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n v\u0259 32 d&ouml;vl\u0259tin n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 tarixi \u0130p\u0259k Yolunun b\u0259rpas\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f beyn\u0259lxalq konfrans ke&ccedil;irilmi\u015f v\u0259 yekunda Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n TRASEKA proqram\u0131 \u0259sas\u0131nda &ldquo;Avropa-Qafqaz-Asiya d\u0259hlizinin inki\u015faf\u0131 &uuml;zr\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat haqq\u0131nda Bak\u0131 B\u0259yannam\u0259si v\u0259 &Ccedil;oxt\u0259r\u0259fli Sazi\u015f&rdquo; imzalanm\u0131\u015f, TRASEKA-n\u0131n Daimi Katibliyinin Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min d&ouml;vrd\u0259 b\u0259zi regional v\u0259 beyn\u0259lxalq dair\u0259l\u0259rin \u0259sass\u0131z q\u0131sqancl\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, TRASEKA layih\u0259sinin q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolu &uuml;z\u0259rind\u0259 yenid\u0259n qurularaq \u0259ks\u0259r region &ouml;lk\u0259l\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259si s&uuml;buta yetirilmi\u015fdir.<br \/>\nBu layih\u0259nin c\u0259lbediciliyi, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 onunla &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;rd&uuml; ki, o, eyni zamanda, Rusiyan\u0131n, M\u0259rk\u0259zi Asiya &ouml;lk\u0259l\u0259rinin &#8211; T&uuml;rkm\u0259nistan, Qazax\u0131stan, &Ouml;zb\u0259kistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 Tacikistan\u0131n, h\u0259m&ccedil;inin \u018ffqan\u0131stan\u0131n daha \u0259lveri\u015fli d\u0259hliz vasit\u0259sil\u0259 Avropa v\u0259 d&uuml;nya bazarlar\u0131na, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n geriy\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131, onlar\u0131n ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin, iqtisadiyyatlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na, d&uuml;nya iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 inteqrasiyas\u0131na m&uuml;h&uuml;m \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>TRASEKA layih\u0259si i\u015f\u0259 d&uuml;\u015f\u0259nd\u0259n, x&uuml;sus\u0259n BTQ istifad\u0259y\u0259 veril\u0259nd\u0259n sonra &Ccedil;ind\u0259n ba\u015flayaraq Orta Asiyaya, C\u0259nubi Qafqaza, sonra da T&uuml;rkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Avropaya, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n geriy\u0259 da\u015f\u0131nan y&uuml;kl\u0259rin &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131 m&uuml;dd\u0259ti d\u0259niz da\u015f\u0131malar\u0131na nisb\u0259t\u0259n iki d\u0259f\u0259d\u0259n &ccedil;ox q\u0131salm\u0131\u015fd\u0131r. M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrin\u0259 g&ouml;r\u0259, bu d\u0259hliz haz\u0131rda Avropan\u0131 Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259n \u0259lveri\u015fli, q\u0131sa v\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259siz n\u0259qliyyat d\u0259hlizi hesab olunur. Onun vasit\u0259sil\u0259 son ill\u0259rd\u0259 da\u015f\u0131nan mallar\u0131n h\u0259cmi bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015f v\u0259 BTQ qit\u0259l\u0259ri ba\u011flayan \u0259n \u0259lveri\u015fli n\u0259qliyyat k&ouml;rp&uuml;s&uuml; rolunu oynama\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fsas qay\u0259si regionda v\u0259 d&uuml;nyada iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259, rifaha, s&uuml;lh\u0259, sabitlik v\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliy\u0259 xidm\u0259t etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olan BTQ vasit\u0259sil\u0259 birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 5 milyon ton, ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 17 milyon ton, ondan sonra is\u0259 daha b&ouml;y&uuml;k h\u0259cmd\u0259 y&uuml;kl\u0259rin da\u015f\u0131nmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Prezident \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na uy\u011fun olaraq, Bak\u0131n\u0131n Qarada\u011f rayonunun \u018fl\u0259t q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 in\u015fa olunan Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131, bu \u0259razid\u0259 yarad\u0131lan Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131 v\u0259 s. m&uuml;h&uuml;m infrastruktur layih\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131na &ccedil;evrilm\u0259sind\u0259 x&uuml;susi rolu oynam\u0131\u015fd\u0131r. Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 beyn\u0259lxalq y&uuml;kda\u015f\u0131ma v\u0259 Avropa-Asiya logistika z\u0259ncirl\u0259rind\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynamaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 yerli istehsal\u0131n t\u0259\u015fviqi, &ldquo;Made in Azerbaijan&rdquo; brendinin d&uuml;nya &uuml;zr\u0259 tan\u0131nmas\u0131na m&uuml;st\u0259sna xidm\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131n\u0131n regional miqyasda C\u0259nubi Qafqaz, M\u0259rk\u0259zi Asiya, \u0130ran, Rusiya v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259nin bir hiss\u0259sinin daxil oldu\u011fu v\u0259 130 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir bazara xidm\u0259t g&ouml;st\u0259rm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan &Ccedil;inin t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; il\u0259 ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015f\u0259n &ldquo;\u0130p\u0259k Yolu \u0130qtisadi K\u0259m\u0259ri&rdquo; layih\u0259sinin i\u015ftirak&ccedil;\u0131s\u0131d\u0131r. 2015-ci ilin dekabr\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyevin &Ccedil;in\u0259 d&ouml;vl\u0259t s\u0259f\u0259ri &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 &ldquo;\u0130p\u0259k Yolu \u0130qtisadi K\u0259m\u0259ri&rdquo;nin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n birg\u0259 t\u0259\u015fviq edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 H&ouml;kum\u0259ti il\u0259 &Ccedil;in Xalq Respublikas\u0131 H&ouml;kum\u0259ti aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma memorandumu imzalan\u0131b.<\/p>\n<p>BTQ layih\u0259sinin &ouml;lk\u0259miz &uuml;&ccedil;&uuml;n dig\u0259r geosiyasi &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan G&uuml;rc&uuml;stan \u0259razisind\u0259n ke&ccedil;m\u0259kl\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 il\u0259 birba\u015fa d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259sin\u0259 sahib olur, bu da m&uuml;vafiq sur\u0259td\u0259 qarda\u015f d&ouml;vl\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin daha da m&ouml;hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. Dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 bu layih\u0259nin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Nax&ccedil;\u0131van Muxtar Respublikas\u0131na q\u0259d\u0259r uzad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Layih\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 Qarsdan Nax&ccedil;\u0131vana ayr\u0131ca d\u0259mir yolu x\u0259ttinin &ccedil;\u0259kilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, bu da muxtar respublikan\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n blokadas\u0131ndan &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131na v\u0259 onun n\u0259qliyyat m&uuml;st\u0259qilliyinin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; minilliyin \u0259vv\u0259lind\u0259n x&uuml;susi maraq g&ouml;st\u0259rdiyi, son ill\u0259rd\u0259 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fuldu\u011fu v\u0259 bundan sonra funksionall\u0131\u011f\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 y&uuml;ks\u0259l\u0259n ba\u015fqa bir transmilli n\u0259qliyyat layih\u0259si &quot;\u015eimal-C\u0259nub&quot; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizi hesab olunur. Qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, TRASEKA layih\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; d\u0259 &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 m\u0259xsusdur. M\u0259hz onun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0131nda 2001-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259r Rusiya v\u0259 \u0130ran\u0131n m&uuml;vafiq qurumlar\u0131 il\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m&uuml;zakir\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulmu\u015flar.<br \/>\n2004-c&uuml; il may\u0131n 19-21 Prezident \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Moskva \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n Rusiya v\u0259 \u0130ran d\u0259mir yolu r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin m&uuml;\u015favir\u0259sin\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 &uuml;&ccedil;t\u0259r\u0259fli raz\u0131l\u0131\u011fa m&uuml;vafiq olaraq &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi &uuml;zr\u0259 Beyn\u0259lxalq Konsorsiumun yarad\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. Sonrak\u0131 d&ouml;vrd\u0259 h\u0259r &uuml;&ccedil; &ouml;lk\u0259nin d\u0259mir yollar\u0131na tranzit y&uuml;k ax\u0131n\u0131n\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si, birg\u0259 layih\u0259-axtar\u0131\u015f i\u015fl\u0259rinin g&ouml;r&uuml;lm\u0259si, &uuml;mumi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin v\u0259 birg\u0259 i\u015fl\u0259rin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259min olunmu\u015fdur. 2005-ci il iyulun 24-27-d\u0259 Tehran \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259 2005-ci il fevral\u0131n 9-da Bak\u0131da &quot;\u015eimal-C\u0259nub&quot; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin tikintisi, g\u0259l\u0259c\u0259k istismar\u0131, beyn\u0259lxalq konsorsiumun yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si &uuml;sullar\u0131, h\u0259r bir t\u0259r\u0259fin tikintid\u0259 pay\u0131, qoyulacaq \u0259sasl\u0131 v\u0259saitin qaytar\u0131lmas\u0131 yollar\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m&uuml;zakir\u0259 edilmi\u015f v\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259linmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Hindistan, Pakistan, \u0130ran, Az\u0259rbaycan, Rusiya v\u0259 \u015eimali Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k &quot;\u015eimal-C\u0259nub&quot; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi haqq\u0131nda ilk raz\u0131la\u015fma akt\u0131 Rusiya Federasiyas\u0131, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 v\u0259 Hindistan aras\u0131nda 2000-ci il sentyabr\u0131n 12-d\u0259 Sankt-Peterburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan, qeyd edildiyi kimi, bu sazi\u015f\u0259 be\u015f il sonra &#8211; 2005-ci ild\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259, &uuml;mumilikd\u0259, 13 d&ouml;vl\u0259t bu sazi\u015f\u0259 imza atm\u0131\u015f v\u0259 m&uuml;vafiq olaraq ratifikasiya etmi\u015fdir. Bunlar Az\u0259rbaycan, Belarus, Bolqar\u0131stan, Erm\u0259nistan, Hindistan, \u0130ran, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Oman, Rusiya, Tacikistan, T&uuml;rkiy\u0259 v\u0259 Ukraynad\u0131r.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrin\u0259 g&ouml;r\u0259, &quot;\u015eimal-C\u0259nub&quot; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259, c\u0259nubdan &#8211; Hindistandan ba\u015flayaraq Rusiyaya, \u015eimali v\u0259 Q\u0259rbi Avropaya, el\u0259c\u0259 d\u0259 K&ouml;rf\u0259z &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 da\u015f\u0131nan y&uuml;kl\u0259rin &ccedil;atd\u0131r\u0131lma m&uuml;dd\u0259tini azaltmaq, da\u015f\u0131ma qiym\u0259tl\u0259rini ucuzla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 d\u0259hlizin funksionall\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaqdan ibar\u0259tdir. D\u0259hliz bir ne&ccedil;\u0259 \u0259sas istiqam\u0259t: Hindistan-Rusiya-Qafqaz-K&ouml;rf\u0259z &ouml;lk\u0259l\u0259ri; M\u0259rk\u0259zi Asiya-K&ouml;rf\u0259z &ouml;lk\u0259l\u0259ri; X\u0259z\u0259r d\u0259nizi-\u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131-K&ouml;rf\u0259z &ouml;lk\u0259l\u0259ri v\u0259 s. &uuml;zr\u0259 y&uuml;kda\u015f\u0131ma f\u0259aliyy\u0259tini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu istiqam\u0259tl\u0259r i&ccedil;\u0259risind\u0259 Az\u0259rbaycan &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259n maraql\u0131 istiqam\u0259t y&uuml;kl\u0259rin g\u0259mil\u0259rl\u0259 Hindistan\u0131n Mumbay liman\u0131ndan \u0130ran\u0131n B\u0259nd\u0259r-Abbas liman\u0131na g\u0259tirilm\u0259si, sonra qatar v\u0259 avtomobill\u0259rl\u0259 \u0130ran\u0131n m&ouml;vcud d\u0259mir v\u0259 avtomobil yolu il\u0259 Q\u0259zvin-R\u0259\u015ft-Astara (\u0130ran) &#8211; Astara (Az\u0259rbaycan) d\u0259mir v\u0259 avtomobil yoluna &ouml;t&uuml;r&uuml;lm\u0259si v\u0259 burdan da Az\u0259rbaycan vasit\u0259sil\u0259 Rusiyaya, \u015eimali Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 s. &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Haz\u0131rk\u0131 mar\u015frut &uuml;zr\u0259 (S&uuml;vey\u015f kanal\u0131) mallar\u0131n &ccedil;atd\u0131r\u0131lma vaxt\u0131 45-60 g&uuml;nd&uuml;r, &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi vasit\u0259sil\u0259 is\u0259 bu m&uuml;dd\u0259tin 14-20 g&uuml;n olmas\u0131 g&ouml;zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan H&ouml;kum\u0259ti &ldquo;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda logistika v\u0259 ticar\u0259tin inki\u015faf\u0131na dair Strateji Yol X\u0259rit\u0259si&rdquo;n\u0259 uy\u011fun olaraq, sonrak\u0131 m&uuml;dd\u0259td\u0259 &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin yarad\u0131lmas\u0131 prosesind\u0259 f\u0259al rol oynam\u0131\u015f, &ouml;lk\u0259nin h\u0259r iki transkontinental d\u0259hlizin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259, Avrasiya co\u011frafiyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 m&uuml;h&uuml;m n\u0259qliyyat-logistika qov\u015fa\u011f\u0131na &ccedil;evrilm\u0259sin\u0259 nail ola bilmi\u015fdir. D\u0259hlizin Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n ke&ccedil;\u0259n hiss\u0259sind\u0259 yax\u0131n m&uuml;dd\u0259td\u0259 g&ouml;zl\u0259nil\u0259n y&uuml;k da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n h\u0259cmi t\u0259xmin\u0259n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 3 milyon ton, ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 5-8 milyon ton v\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 15 milyon ton n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, buna nail olmaq istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 ciddi add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Haz\u0131rda m&ouml;vcud n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin realla\u015fmas\u0131 &uuml;zr\u0259 i\u015fl\u0259r &ccedil;ox intensiv \u015f\u0259kild\u0259 gedir v\u0259 Az\u0259rbaycan hiss\u0259sind\u0259 proses art\u0131q son m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdur. Astara (AR) &#8211; Astara (\u0130\u0130R) d\u0259mir yolu x\u0259ttinin Astara&ccedil;ay &uuml;z\u0259rind\u0259ki k&ouml;rp&uuml;y\u0259 q\u0259d\u0259r olan 8,3 kilometr yeni yolun, Astara&ccedil;ay &uuml;z\u0259rind\u0259ki k&ouml;rp&uuml; v\u0259 \u0130ran \u0259razisind\u0259ki 1,4 kilometr yolun tikintisi tamamlanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u0259hlizin Q\u0259zvin-R\u0259\u015ft (175 km) hiss\u0259sinin tikintisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0130ran t\u0259r\u0259fi il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131l\u0131r v\u0259 i\u015fl\u0259r ba\u015flanmaq &uuml;zr\u0259dir. Az\u0259rbaycan bu d\u0259mir yolunun tikintisinin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 d\u0259 i\u015ftirak edir. R\u0259smi Bak\u0131 \u0130ran t\u0259r\u0259fin\u0259 b\u0259hs olunan d\u0259mir yolunun tikintisi v\u0259 avadanl\u0131qla t\u0259chiz olunmas\u0131 layih\u0259si &uuml;zr\u0259 500 milyon dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 kredit ay\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub. Dig\u0259r bir istiqam\u0259t &#8211; \u015eimal istiqam\u0259ti &uuml;zr\u0259, Samur &ccedil;ay\u0131 &uuml;z\u0259rind\u0259n Samur (Az\u0259rbaycan) &ndash; Yaraq Qazmalar (Rusiya) avtomobil k&ouml;rp&uuml;s&uuml;n&uuml;n in\u015fas\u0131 v\u0259 d\u0259mir yolu x\u0259tl\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si \u0259traf\u0131nda i\u015f gedir. D\u0259hlizin &ouml;n\u0259mli hiss\u0259si olan Az\u0259rbaycan-Rusiya s\u0259rh\u0259dind\u0259n Az\u0259rbaycan-\u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259mir yolu istismara tam haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizi layih\u0259sin\u0259 qo\u015fulmaqla, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259, &ouml;z&uuml;n&uuml;n h\u0259m Rusiya, h\u0259m d\u0259 \u0130ranla quru s\u0259rh\u0259dinin \u0259lveri\u015fli co\u011frafi xarakteristikas\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k &uuml;&ccedil;t\u0259r\u0259fli regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 m&ouml;vcud \u015f\u0259raitd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k yeni-yeni dividendl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k ist\u0259yir. Bundan ba\u015fqa, Az\u0259rbaycan g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 qon\u015fu G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n \u0259razisini v\u0259 kommunikasiyalar\u0131n\u0131 da i\u015f\u0259 salmaqla &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; v\u0259 &ldquo;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin inteqrasiyas\u0131n\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu sah\u0259d\u0259 \u0259n &ouml;n\u0259mli rolu, ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259, BTQ, Bak\u0131dan G&uuml;rc&uuml;standan ke&ccedil;m\u0259kl\u0259 T&uuml;rkiy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan avtomobil yollar\u0131, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 v\u0259 Qara d\u0259nizd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n in\u015fa etdiyi limanlar, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n T&uuml;rkiy\u0259 v\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan \u0259razisind\u0259ki d\u0259niz v\u0259 d\u0259mir yolu limanlar\u0131 oynayacaqd\u0131r. D\u0259hlizin yaradaca\u011f\u0131 imkanlardan Az\u0259rbaycanla yana\u015f\u0131, Rusiya, \u0130ran, G&uuml;rc&uuml;stan, T&uuml;rkiy\u0259, Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259ri, &Ccedil;in, Qazax\u0131stan v\u0259 dig\u0259r Orta Asiya respublikalar\u0131 da istifad\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, x&uuml;susi qeyd edilm\u0259lidir ki, &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; d\u0259hlizi layih\u0259si Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 v\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259l\u0259rinin, h\u0259m&ccedil;inin bu &ouml;lk\u0259l\u0259rin tranzit v\u0259 iqtisadi potensial\u0131n\u0131n g&uuml;cl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k, beyn\u0259lxalq y&uuml;kl\u0259rin bu istiqam\u0259t\u0259 daha &ccedil;ox miqdarda ax\u0131n\u0131na t\u0259kan ver\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n bu d\u0259hlizd\u0259n g&ouml;zl\u0259ntil\u0259ri x&uuml;sus\u0259n &ccedil;oxdur. &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi \u015eimali Avropan\u0131 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdirir. Proqnozlar g&ouml;st\u0259rir ki, tam g&uuml;c&uuml; il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 bu d\u0259hliz Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259rinin, Rusiyan\u0131n, Orta Asiya v\u0259 Qafqaz regionlar\u0131n\u0131n K&ouml;rf\u0259z &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 Hindistana &ccedil;\u0131x\u0131\u015f\u0131na, X\u0259z\u0259ryan\u0131 &ouml;lk\u0259l\u0259rin Qara d\u0259niz limanlar\u0131 il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r. H\u0259min d\u0259hliz Avropa-C\u0259nubi Asiya v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq aras\u0131nda d\u0259mir yolu da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131, m&uuml;vafiq olaraq d\u0259mir yolunun ist\u0259r yerli, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 tranzit da\u015f\u0131malar\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyi g\u0259lirl\u0259ri art\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Son d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi layih\u0259sinin ke&ccedil;\u0259c\u0259yi regiondak\u0131 f\u0259rqli q&uuml;tbl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 geosiyasi r\u0259qab\u0259tin daha da k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si fonunda, Az\u0259rbaycan h\u0259m &ouml;z&uuml;n&uuml;n multikultural v\u0259 sabit ictimai-siyasi c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131 il\u0259, h\u0259m d\u0259 y&uuml;r&uuml;td&uuml;y&uuml; balansl\u0131 xarici siyas\u0259t v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q kursu il\u0259 x&uuml;susi iqtisadi-siyasi dividendl\u0259r qazanma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yir. Bu h\u0259d\u0259fl\u0259rin \u0259n m&uuml;h&uuml;m&uuml;, iqtisadi sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si, post neft d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 &ouml;lk\u0259miz &uuml;&ccedil;&uuml;n qeyri-neft sah\u0259sind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259td\u0259n \u0259lav\u0259 g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi \u0259ld\u0259 etm\u0259kdirs\u0259, siyasi v\u0259 geosiyasi sah\u0259d\u0259 regionda m&uuml;st\u0259qil siyas\u0259t y&uuml;r&uuml;d\u0259n d&ouml;vl\u0259t imicini qorumaq, regionda v\u0259 d&uuml;nyada bir-birinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmamaq prinsipin\u0259, t\u0259hl&uuml;k\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 ham\u0131l\u0131qla beyn\u0259lxalq h&uuml;quq normalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259k v\u0259 s. ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin x&uuml;susi \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, son d&ouml;vrd\u0259 \u0130ran v\u0259 Rusiya istiqam\u0259tind\u0259 yeni kommunikasiyalar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na xeyli investisiya yat\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da &ouml;lk\u0259nin beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259ki etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015f imicini g&uuml;cl\u0259ndirmi\u015fdir. Bundan \u0259vv\u0259l, &ouml;lk\u0259mizin liderliyi il\u0259 BTQ-nin v\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131n\u0131n tikilib istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si, bu m\u0259kanda azad iqtisadi zonan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131 Q\u0259rbl\u0259 (T&uuml;rkiy\u0259 v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131), dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n C\u0259nubi Asiyan\u0131 (\u0130ran v\u0259 Hindistan) \u015eimalla birl\u0259\u015fdir\u0259n n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 &ccedil;evirmi\u015fdir. Haz\u0131rda beyn\u0259lxalq siyasi arenada ba\u015f ver\u0259n g\u0259rginlikl\u0259r &ldquo;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; layih\u0259sinin realla\u015fmas\u0131 i\u015fini bir q\u0259d\u0259r gecikdirs\u0259 d\u0259, bu problemin Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 &ouml;z &ouml;hd\u0259sin\u0259 d&uuml;\u015f\u0259n b&uuml;t&uuml;n infrastruktur layih\u0259l\u0259rini u\u011furla h\u0259yata ke&ccedil;irmi\u015f v\u0259 istismara q\u0259bul etmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>\u018fli H\u0259s\u0259nov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi,<br \/>\ntarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Strateji bax\u0131mdan m&uuml;h&uuml;m geosiyasi m\u0259kanda &#8211; \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015eimaldan C\u0259nuba uzanan &ccedil;ox m&uuml;h&uuml;m beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259srl\u0259r boyu transmilli d&uuml;nya g&uuml;cl\u0259rinin x&uuml;susi maraq dair\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flveri\u015fli&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-85318","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85318\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}