{"id":85116,"date":"2019-09-19T11:03:06","date_gmt":"2019-09-19T07:03:06","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=85116","title":{"rendered":"<font color=red><b>&#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221;<\/b><\/font>&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131 qlobal d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evir\u0259n layih\u0259"},"content":{"rendered":"<p><em>Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131laraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 d&ouml;vl\u0259timizin taleyind\u0259 m&uuml;h&uuml;m rol oynayan &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot;nin imzalanmas\u0131ndan 25 il &ouml;t&uuml;r. 1994-c&uuml; il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D&ouml;vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 d&uuml;nyan\u0131n 11 apar\u0131c\u0131 neft \u015firk\u0259ti aras\u0131nda &ldquo;Az\u0259ri&rdquo;,&rdquo; &Ccedil;\u0131raq&rdquo; v\u0259 &rdquo;G&uuml;n\u0259\u015fli&rdquo; yataqlar\u0131n\u0131n birg\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 hasilat pay b&ouml;lg&uuml;s&uuml; il\u0259 ba\u011fl\u0131 &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; imzaland\u0131. Bunun ard\u0131nca sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d&uuml;nyan\u0131n 19 &ouml;lk\u0259sini t\u0259msil ed\u0259n 41 neft \u015firk\u0259ti il\u0259 daha 26 sazi\u015f imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Avrasiyan\u0131n yeni geoiqtisadi x\u0259rit\u0259sini m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n bu hadis\u0259 h\u0259m d\u0259 yenic\u0259 m&uuml;st\u0259qillik \u0259ld\u0259 etmi\u015f Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131n v\u0259 d&uuml;nya birliyi il\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n h\u0259lledici amilin\u0259 &ccedil;evrildi.<\/em><\/p>\n<p>AZ\u018fRTAC&nbsp;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130ctimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi \u018fli H\u0259s\u0259novun &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot; &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131 qlobal d&uuml;nya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 &ccedil;evir\u0259n layih\u0259&rdquo; s\u0259rl&ouml;vh\u0259li m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>&quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot;n\u0259 ged\u0259n yol m&uuml;xt\u0259lif &ccedil;\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n v\u0259 mane\u0259l\u0259rd\u0259n ke&ccedil;mi\u015f, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n &uuml;mummilli lideri, g&ouml;rk\u0259mli siyasi v\u0259 d&ouml;vl\u0259t xadimi Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u0259mir irad\u0259si v\u0259 m&ouml;hk\u0259m d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik \u0259zminin, q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 ard\u0131c\u0131l siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259si olaraq realla\u015fd\u0131. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d&ouml;vl\u0259t m&uuml;st\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda dayanan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri &ouml;lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n hava v\u0259 su kimi t\u0259l\u0259b olunan maliyy\u0259 v\u0259saiti &#8211; ilkin kapital \u0259ld\u0259 etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 d&uuml;nya bazarlar\u0131na &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131, \u0259ld\u0259 edil\u0259n v\u0259saitin &ouml;lk\u0259nin m&ouml;vcud ehtiyaclar\u0131na, g\u0259l\u0259c\u0259k sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na y&ouml;n\u0259ldilm\u0259si o zaman &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0259lk\u0259 d\u0259 yegan\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f yolu hesab olunurdu. Lakin 1991-1993-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r-Qara d\u0259niz h&ouml;vz\u0259si v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz b&ouml;lg\u0259sind\u0259 h&ouml;km s&uuml;r\u0259n regional qar\u015f\u0131durma, qeyri-sabit m&uuml;hit, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n respublikan\u0131n daxilind\u0259 ya\u015fanan xaos v\u0259 anarxiya, hakimiyy\u0259td\u0259 olan siyasi q&uuml;vv\u0259l\u0259rin yar\u0131tmaz v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259siz siyas\u0259ti v\u0259 s. s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n d&uuml;nyan\u0131n apar\u0131c\u0131 neft \u015firk\u0259tl\u0259rini Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin enerji resurslar\u0131n\u0131n hasilat\u0131 v\u0259 ixrac\u0131na c\u0259lb etm\u0259k, bu sah\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131ya &ccedil;\u0131xan mane\u0259l\u0259ri d\u0259f etm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyildi. H\u0259tta, b\u0259zi analitikl\u0259r o d&ouml;vrd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycana m\u0259xsus sektorundak\u0131 neft v\u0259 qaz layih\u0259l\u0259rinin beyn\u0259lxalq konsorsiumun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sini \u0259fsan\u0259 say\u0131r v\u0259 qeyri-m&uuml;mk&uuml;n hesab edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>1993-c&uuml; ild\u0259 &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra &ouml;lk\u0259d\u0259 milli-v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131na son qoyulmas\u0131, ictimai-siyasi sabitliyin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131, qon\u015fu &ouml;lk\u0259l\u0259rl\u0259 k\u0259skin m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin qism\u0259n yum\u015fald\u0131lmas\u0131, xarici s\u0259rmay\u0259l\u0259r\u0259 ciddi d&ouml;vl\u0259t t\u0259minat\u0131n\u0131n verilm\u0259si v\u0259 s. Q\u0259rbin \u0259n b&ouml;y&uuml;k neft \u015firk\u0259tl\u0259rinin diqq\u0259tini yenid\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 y&ouml;n\u0259ltdi v\u0259 b\u0259hs olunan transmilli m&uuml;qavil\u0259nin haz\u0131rlanaraq imzalanmas\u0131na \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yaratd\u0131. Prezident Heyd\u0259r \u018fliyev uzaqg&ouml;r\u0259n v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli siyas\u0259t y&uuml;r&uuml;d\u0259r\u0259k b\u0259zi qon\u015fu v\u0259 beyn\u0259lxalq dair\u0259l\u0259rin X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin statusu il\u0259 ba\u011fl\u0131 m&ouml;vcud olan problemi qabartmaq yolu il\u0259 &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo;ni pozmaq planlar\u0131n\u0131 pu&ccedil;a &ccedil;\u0131xartd\u0131. O, m&uuml;drikc\u0259sin\u0259 b&uuml;t&uuml;n naraz\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri inand\u0131raraq s&uuml;but etdi ki, Az\u0259rbaycan bu add\u0131mla he&ccedil; bir &ouml;lk\u0259nin iqtisadi-siyasi maraqlar\u0131n\u0131 pozmur, \u0259ksin\u0259, b&ouml;lg\u0259d\u0259 ham\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0259rab\u0259r \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raiti yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu &Ouml;nd\u0259r h\u0259m d\u0259 xarici neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n imzalayaca\u011f\u0131 b&uuml;t&uuml;n neft-qaz m&uuml;qavil\u0259l\u0259rinin \u015f\u0259rtl\u0259rini bizim milli maraqlara maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131ra bildi. H\u0259min d&ouml;vrd\u0259 c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin ARDN\u015e-in vitse-prezidenti t\u0259yin edilm\u0259si onun m&uuml;drik v\u0259 uzaqg&ouml;r\u0259n add\u0131mlar\u0131ndan biri oldu. Xarici neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlarda birba\u015fa i\u015ftirak ed\u0259n c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev imzalanacaq b&uuml;t&uuml;n neft-qaz m&uuml;qavil\u0259l\u0259rinin xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli maraqlar\u0131na cavab ver\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 y&uuml;ks\u0259k s\u0259ri\u015ft\u0259 v\u0259 bacar\u0131qla t\u0259min etdi.<\/p>\n<p>2002-ci ild\u0259 &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin davaml\u0131 s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo;nd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan, lakin yen\u0259 d\u0259 b\u0259zil\u0259rinin \u0259fsan\u0259 v\u0259 ya &ldquo;ka\u011f\u0131z &uuml;z\u0259rind\u0259 k\u0259m\u0259r&rdquo; hesab etdiyi \u0259sas ixrac k\u0259m\u0259rinin &#8211; Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan\u0131n t\u0259m\u0259li qoyuldu. M&uuml;asir d&ouml;vrd\u0259 x&uuml;susi qlobal \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bu k\u0259m\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n d&uuml;nya bazarlar\u0131na alternativ enerji ixrac\u0131 siyas\u0259tind\u0259 m&uuml;h&uuml;m amil olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>2005-ci il may\u0131n 25-d\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259rinin a&ccedil;\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke&ccedil;irilmi\u015f, 2006-c\u0131 ild\u0259 T&uuml;rkiy\u0259nin Ceyhan liman\u0131ndan Az\u0259rbaycan neftinin n\u0259qlin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 2007-ci ild\u0259 is\u0259 &quot;\u015eahd\u0259niz&quot; qaz-kondensat yata\u011f\u0131ndan hasil edil\u0259n t\u0259bii qaz Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum mar\u015frutu &uuml;zr\u0259 C\u0259nubi Qafqaz qaz boru k\u0259m\u0259ri il\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq, qarda\u015f &ouml;lk\u0259nin qaz k\u0259m\u0259rl\u0259ri sistemin\u0259 daxil olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan n\u0259inki z\u0259ngin neft v\u0259 qaz yataqlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 enerji resurslar\u0131n\u0131n hasilat\u0131na, h\u0259m&ccedil;inin onlar\u0131n d&uuml;nya bazar\u0131na &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni ixrac mar\u015frutlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131na v\u0259 enerji n\u0259qlinin \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdur.<br \/>\nM&uuml;qavil\u0259nin \u0259sas beyn\u0259lxalq geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi \u0259h\u0259miyy\u0259ti ondan ibar\u0259t idi ki, bu tarixi raz\u0131la\u015fma \u0259sas\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, region d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n alternativ istehsal\u0131 v\u0259 ixrac\u0131n\u0131n, yeni transmilli enerji v\u0259 kommunikasiya layih\u0259l\u0259rinin ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sinin t\u0259m\u0259li qoyuldu.<\/p>\n<p>&ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259tin\u0259, &ouml;lk\u0259nin ictimai-siyasi v\u0259 iqtisadi institutlar\u0131na xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rin maliyy\u0259 v\u0259 texnoloji resurslar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 qazand\u0131rd\u0131. Bu m&uuml;qavil\u0259 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n transmilli layih\u0259l\u0259r C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 X\u0259z\u0259r h&ouml;vz\u0259sinin dig\u0259r d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi d\u0259y\u0259rini art\u0131rd\u0131, xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na v\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 m&uuml;h&uuml;m t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdi.<\/p>\n<p>&ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan &ouml;z g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n laz\u0131m olan maliyy\u0259 v\u0259saiti v\u0259 qabaqc\u0131l texnologiya \u0259ld\u0259 etdi ki, bunun say\u0259sind\u0259 d\u0259 &ouml;lk\u0259miz qlobal d&uuml;nya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 &ccedil;evrildi.<br \/>\n\u0130lkin hesablamalara g&ouml;r\u0259, &ldquo;Az\u0259ri-&Ccedil;\u0131raq-G&uuml;n\u0259\u015fli&rdquo; (A&Ccedil;G) yataqlar\u0131n\u0131n &ccedil;\u0131xar\u0131la bil\u0259n neft ehtiyat\u0131 511 milyon ton olsa da, sonralar yeni qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n bu g&ouml;st\u0259rici 1.072 milyard ton h\u0259cmind\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. 2017-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r bu yataqlardak\u0131 neft v\u0259 qaz ehtiyatlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259sin\u0259 t\u0259xmin\u0259n 33 milyard dollar investisiya qoyulmu\u015f v\u0259 bu g&uuml;n\u0259 q\u0259d\u0259r 3,2 milyard barrel neft hasil edilmi\u015fdir. H\u0259m&ccedil;inin A&Ccedil;G yataqlar blokundan &uuml;mumilikd\u0259 30 milyard kubmetr s\u0259mt qaz\u0131 hasil edil\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan h&ouml;kum\u0259tin\u0259 t\u0259hvil verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>2001-ci ild\u0259n &ouml;t\u0259n d&ouml;vr \u0259rzind\u0259 neft v\u0259 qaz sazi\u015fl\u0259ri &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D&ouml;vl\u0259t Neft Fonduna daxilolmalar b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 148.3 milyard AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bu v\u0259saitin 95.61 milyard dollar\u0131 d&ouml;vl\u0259t b&uuml;dc\u0259sin\u0259 transfert olunmu\u015f, 9.3 milyard dollar\u0131 strateji, infrastruktur v\u0259 sosial layih\u0259l\u0259r\u0259 y&ouml;n\u0259ldilmi\u015fdir. Haz\u0131rda ARDNF-in aktivl\u0259ri 42.5 milyard dollar t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>2006-c\u0131 ild\u0259n ba\u015flayaraq enerji ixrac\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycana daxil olan b&ouml;y&uuml;k maliyy\u0259 resurslar\u0131 s&uuml;r\u0259tli iqtisadi t\u0259r\u0259qqiy\u0259, m&uuml;asir sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni infrastrukturlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na, respublika h\u0259yat\u0131n\u0131n b&uuml;t&uuml;n sah\u0259l\u0259rinin yenil\u0259nm\u0259sin\u0259, iqtisadiyyat\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 qeyri-neft sektorunun dinamik inki\u015faf\u0131na y&ouml;n\u0259ldilmi\u015fdir. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259, son 25 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanda &uuml;mumi daxili m\u0259hsul istehsal\u0131 216 d\u0259f\u0259, adam ba\u015f\u0131na d&uuml;\u015f\u0259n m\u0259hsul 162 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Son 15 ild\u0259 is\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 &uuml;mumi daxili m\u0259hsul istehsal\u0131 3,2 d\u0259f\u0259, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n qeyri-neft sah\u0259sind\u0259 &Uuml;DM 2,8 d\u0259f\u0259, s\u0259naye m\u0259hsulu istehsal\u0131 2,6 d\u0259f\u0259, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n qeyri-neft s\u0259nayesi 2,2 d\u0259f\u0259, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 istehsal\u0131 2 d\u0259f\u0259y\u0259 yax\u0131n &ccedil;oxalm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d&ouml;vrd\u0259 d&ouml;vl\u0259t b&uuml;dc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri 13,5 d\u0259f\u0259, &ouml;lk\u0259nin strateji valyuta ehtiyatlar\u0131 is\u0259 28 d\u0259f\u0259 artaraq 45 milyard AB\u015e dollar\u0131n\u0131 &ouml;tm&uuml;\u015fd&uuml;r. 2003-2018-ci ill\u0259rd\u0259 &ouml;lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na 250 milyard AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n investisiya yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunun da t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131 xarici s\u0259rmay\u0259dir. &Uuml;mumi investisiya qoyulu\u015funun 60 faizd\u0259n &ccedil;oxu qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131na y&ouml;n\u0259ldilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130ndiy\u0259d\u0259k regionlar\u0131n inki\u015faf\u0131na dair 4 d&ouml;vl\u0259t proqram\u0131 q\u0259bul olunmu\u015f v\u0259 onlardan &uuml;&ccedil;&uuml; art\u0131q u\u011furla icra edilmi\u015fdir. D&ouml;vl\u0259t proqramlar\u0131 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 regionlarda b&uuml;t&uuml;n k&ouml;kl&uuml; probleml\u0259r h\u0259ll olunmu\u015f, m&uuml;asir infrastruktur formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0259halinin m\u0259\u015f\u011fulluq s\u0259viyy\u0259si y&uuml;ks\u0259ldilmi\u015fdir. &Uuml;mumilikd\u0259, bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 regionlar\u0131n inki\u015faf\u0131na 67 milyard manatdan &ccedil;ox v\u0259sait y&ouml;n\u0259ldilmi\u015f, yarad\u0131lm\u0131\u015f 2 milyondan &ccedil;ox yeni i\u015f yerinin 75 faizi regionlar\u0131n pay\u0131na d&uuml;\u015fm&uuml;\u015fd&uuml;r.<\/p>\n<p>Aqrar sah\u0259d\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilmi\u015f sistemli t\u0259dbirl\u0259r, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n son iki ild\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf etdirilm\u0259si &ouml;lk\u0259mizin \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 &uuml;zr\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml;t\u0259minetm\u0259 s\u0259viyy\u0259sini y&uuml;ks\u0259ltmi\u015f, ixrac potensial\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir.<br \/>\nBu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanda m&uuml;asir n\u0259qliyyat infrastrukturu formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 7 hava liman\u0131 in\u015fa olunmu\u015f, 14 min kilometrd\u0259n &ccedil;ox m&uuml;asir yollar &ccedil;\u0259kilmi\u015f, &ouml;lk\u0259mizin xarici ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131na v\u0259 tranzit imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 m&uuml;h&uuml;m t&ouml;hf\u0259 olan Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131 v\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259tti in\u015fa edil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan &quot;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&rdquo; v\u0259 &quot;\u015eimal-C\u0259nub&rdquo; beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin f\u0259al i\u015ftirak&ccedil;\u0131s\u0131na &ccedil;evrilmi\u015f, h\u0259m&ccedil;inin tranzit da\u015f\u0131malar\u0131 sah\u0259sind\u0259 &ouml;lk\u0259mizin potensial\u0131n\u0131n y&uuml;ks\u0259lm\u0259sind\u0259 &ouml;n\u0259mli rol oynaya bil\u0259c\u0259k &Ccedil;inin &ldquo;Bir k\u0259m\u0259r, bir yol&rdquo; t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml;n\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n enerji resurslar\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyi g\u0259lirl\u0259r h\u0259m d\u0259 \u0259halinin sosial m&uuml;dafi\u0259sinin g&uuml;cl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 xalq\u0131n rifah\u0131n\u0131n y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l d&ouml;vl\u0259t siyas\u0259tinin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si, inqilabi q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulu v\u0259 icras\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir. &Uuml;mumilikd\u0259 son 15 ild\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259m\u0259khaqlar\u0131 7,5 d\u0259f\u0259, pensiyalar is\u0259 10 d\u0259f\u0259d\u0259n &ccedil;ox art\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 2003-2018-ci ill\u0259rd\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 i\u015fsizlik s\u0259viyy\u0259si 49 faizd\u0259n 5,4 faiz\u0259, yoxsulluq s\u0259viyy\u0259si is\u0259 5 faiz\u0259 enmi\u015fdir. &Ouml;lk\u0259 &uuml;zr\u0259 b&uuml;t&uuml;n sosial infrastruktur yenil\u0259nmi\u015f v\u0259 m&uuml;asir t\u0259l\u0259bl\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259 yenid\u0259n qurulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin 2019-cu ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n ba\u015flayaraq t\u0259sdiq etdiyi sosial paketl\u0259r \u0259sl inqilabi xarakter da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. \u018fhalinin b&uuml;t&uuml;n kateqoriyalar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 maa\u015flar\u0131n, pensiyalar\u0131n, t\u0259qa&uuml;dl\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan bu paketl\u0259rin &uuml;mumi d\u0259y\u0259ri 2019-2020-ci ill\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n 5,3 milyard manat \u0259lav\u0259 v\u0259sait c\u0259lb etm\u0259kl\u0259 4,2 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259kdir. N\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycanda minimum pensiya MDB m\u0259kan\u0131nda al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti &uuml;zr\u0259 birinci, minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131 &uuml;zr\u0259 is\u0259 ikinci olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>M&uuml;asir Az\u0259rbaycan\u0131n n&uuml;mun\u0259si \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 bir daha t\u0259sdiq etdi ki, &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin m&uuml;\u0259llifi oldu\u011fu v\u0259 25 il bundan \u0259vv\u0259l imzalanan &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; il\u0259 Az\u0259rbaycanda yeni neft strategiyas\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015f v\u0259 ke&ccedil;\u0259n m&uuml;dd\u0259td\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke&ccedil;irilmi\u015fdir. Bu strategiya &ouml;lk\u0259mizin m&uuml;st\u0259qil g\u0259l\u0259c\u0259yini, d&uuml;nya d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rini, beyn\u0259lxalq v\u0259 regional al\u0259md\u0259ki apar\u0131c\u0131 rolunu t\u0259min etmi\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d&uuml;nyan\u0131n qabaqc\u0131l &ouml;lk\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131na &ccedil;\u0131xmas\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>&ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi v\u0259 iqtisadi q&uuml;dr\u0259tini art\u0131raraq, sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 onun t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; v\u0259 liderliyi il\u0259 regionun v\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259c\u0259k ne&ccedil;\u0259-ne&ccedil;\u0259 yeni transmilli enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259rinin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd edilm\u0259lidir ki, 2010-cu ild\u0259 &ldquo;&Uuml;mid&rdquo; v\u0259 &ldquo;Bab\u0259k&ldquo;, 2011-ci ild\u0259 is\u0259 &ldquo;Ab\u015feron&rdquo; yata\u011f\u0131nda b&ouml;y&uuml;k qaz ehtiyatlar\u0131 a\u015fkar edildikd\u0259n sonra, n\u0259h\u0259ng &ldquo;\u015eahd\u0259niz&rdquo; qaz yata\u011f\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259sdiq olunmu\u015f t\u0259bii qaz ehtiyat\u0131 2,6 trilyon kubmetr\u0259 kimi artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu is\u0259 o dem\u0259k idi ki, Az\u0259rbaycan t\u0259kc\u0259 neft deyil, h\u0259m d\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d&uuml;nyan\u0131n b&ouml;y&uuml;k h\u0259cmd\u0259 \u0259sas qaz ixrac ed\u0259n &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 &ccedil;evrilm\u0259k potensial\u0131na malikdir.<\/p>\n<p>Bir fakt\u0131 xat\u0131rlamaq yerin\u0259 d&uuml;\u015f\u0259r ki, C\u0259nub Qaz d\u0259hlizi istiqam\u0259tind\u0259 2000-ci ilin ortalar\u0131ndan Avropan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif strukturlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s&uuml;r&uuml;l\u0259n bir ne&ccedil;\u0259 layih\u0259, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n NABUCCO layih\u0259si \u0259traf\u0131nda apar\u0131lan m&uuml;zakir\u0259l\u0259r he&ccedil; bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin ir\u0259li s&uuml;rd&uuml;y&uuml; v\u0259 b&uuml;t&uuml;n t\u0259r\u0259fda\u015flar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n &ldquo;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&rdquo; layih\u0259si h\u0259yata v\u0259siq\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. 2011-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti v\u0259 Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri t\u0259r\u0259find\u0259n &ldquo;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&rdquo; layih\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 birg\u0259 b\u0259yannam\u0259, 2012-ci ilin iyununda Az\u0259rbaycanla T&uuml;rkiy\u0259 aras\u0131nda TANAP layih\u0259sin\u0259 dair Sazi\u015f, 2013-c&uuml; ilin fevral\u0131nda TAP layih\u0259si &uuml;zr\u0259 Albaniya, \u0130taliya v\u0259 Yunan\u0131stan aras\u0131nda D&ouml;vl\u0259tl\u0259raras\u0131 Sazi\u015f, 2013-c&uuml; ilin dekabr\u0131nda is\u0259 Bak\u0131da &ldquo;XXI \u0259srin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo; kimi tarix\u0259 d&uuml;\u015f\u0259n &ldquo;\u015eahd\u0259niz-2&rdquo; &uuml;zr\u0259 yekun investisiya q\u0259rar\u0131 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. &Ouml;t\u0259n d&ouml;vr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n liderliyi il\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n &ldquo;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&rdquo; layih\u0259sinin &uuml;&ccedil; seqmenti &#8211; &ldquo;\u015eahd\u0259niz &#8211; 2&rdquo;, C\u0259nubi Qafqaz Qaz Boru K\u0259m\u0259ri v\u0259 TANAP &uuml;zr\u0259 b&uuml;t&uuml;n i\u015fl\u0259r tamamlanm\u0131\u015f, d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; seqment olan TAP is\u0259 art\u0131q yekunla\u015fmaq m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir.<\/p>\n<p>\u018fminlikl\u0259 dem\u0259k olar ki, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 &ldquo;C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi&rdquo; Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m&uuml;h&uuml;m amil\u0259 &ccedil;evril\u0259r\u0259k, &ouml;lk\u0259mizin regionda v\u0259 Avropada geoiqtisadi \u0259h\u0259miyy\u0259tini bir q\u0259d\u0259r d\u0259 art\u0131racaq, Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 v\u0259 enerji t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda ciddi faktora &ccedil;evril\u0259c\u0259k. Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin s&ouml;yl\u0259diyi kimi, Az\u0259rbaycan f\u0259al v\u0259 m\u0259qs\u0259dy&ouml;nl&uuml; enerji diplomatiyas\u0131 y&uuml;r&uuml;d\u0259r\u0259k, &ouml;z t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 n\u0259inki regionun, Avrasiyan\u0131n enerji x\u0259rit\u0259sini yenid\u0259n t\u0259rtib etm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>2017-ci il dekabr\u0131n 23-d\u0259 SOCAR-la BP-nin \u0259m\u0259liyyat&ccedil;\u0131s\u0131 oldu\u011fu Az\u0259rbaycan Beyn\u0259lxalq \u018fm\u0259liyyat \u015eirk\u0259ti (AB\u018f\u015e) aras\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda yerl\u0259\u015f\u0259n A&Ccedil;G yata\u011f\u0131ndak\u0131 i\u015fl\u0259rin davam etdirilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n niyy\u0259t protokolu imzaland\u0131 v\u0259 bununla da &ldquo;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&rdquo;nin m&uuml;dd\u0259ti 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131ld\u0131. Yeni m&uuml;qavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n SOCAR-\u0131n A&Ccedil;G-d\u0259ki i\u015ftirak pay\u0131 11,65 faizd\u0259n 25 faiz\u0259 qald\u0131r\u0131ld\u0131. H\u0259m&ccedil;inin, beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015f \u015firk\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan D&ouml;vl\u0259t Neft Fonduna 3.6 milyard dollar bonus &ouml;d\u0259m\u0259k bar\u0259d\u0259 &ouml;hd\u0259lik g&ouml;t&uuml;rd&uuml;l\u0259r.<\/p>\n<p>M&uuml;asir d&ouml;vrd\u0259 d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf perspektivl\u0259rini yaln\u0131z onlar\u0131n malik oldu\u011fu z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r deyil, h\u0259m d\u0259 &ouml;lk\u0259nin elmi-m\u0259d\u0259ni, intellektual potensial\u0131 v\u0259 h\u0259m d\u0259 b&uuml;t&uuml;n bunlardan y&uuml;ks\u0259kd\u0259 dayanan insan kapital\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan &ouml;z&uuml;n&uuml;n inki\u015faf\u0131nda yaln\u0131z t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rin g\u0259tirdiyi g\u0259lirl\u0259r\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 neft kapital\u0131n\u0131n insan kapital\u0131na &ccedil;evrilm\u0259sin\u0259 b&ouml;y&uuml;k \u0259h\u0259miyy\u0259t verir, bu istiqam\u0259td\u0259 m\u0259qs\u0259dy&ouml;nl&uuml; d&ouml;vl\u0259t siyas\u0259ti apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u018fli H\u0259s\u0259nov<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin<br \/>\n\u0130ctimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131laraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 d&ouml;vl\u0259timizin taleyind\u0259 m&uuml;h&uuml;m rol oynayan &quot;\u018fsrin m&uuml;qavil\u0259si&quot;nin imzalanmas\u0131ndan 25 il &ouml;t&uuml;r. 1994-c&uuml; il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D&ouml;vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 d&uuml;nyan\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-85116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85116"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85116\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}