{"id":84966,"date":"2019-09-15T23:37:12","date_gmt":"2019-09-15T19:37:12","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=84966","title":{"rendered":"Nuru pa\u015fa &#8211; Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n q\u0259lbini f\u0259th ed\u0259n m\u00fcz\u0259ff\u0259r komandan"},"content":{"rendered":"<p>101 il &ouml;nc\u0259 bu g&uuml;n- sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131 i\u015f\u011faldan qurtuldu. 1918-ci il sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu yenic\u0259 qurulmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin milli ordu hiss\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131ya daxil oldu, minl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259hidin qan\u0131 bahas\u0131na \u015f\u0259h\u0259ri erm\u0259ni-bol\u015fevik i\u015f\u011fal&ccedil;\u0131lar\u0131ndan azad etdi, Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n paytaxt\u0131na &ccedil;evirilm\u0259sind\u0259 misilsiz tarixi rol oynad\u0131.<br \/>\nO d&ouml;vrd\u0259 milli m&uuml;st\u0259qilliyimiz yenic\u0259 elan olunmu\u015fdu. D&ouml;vl\u0259t institutlar\u0131 h\u0259l\u0259 formala\u015fma\u011fa macal tapmam\u0131\u015f m\u0259ml\u0259k\u0259timiz v\u0259 onun s\u0259rv\u0259tl\u0259ri u\u011frunda ged\u0259n geopolitik sava\u015fda, qanl\u0131 maraqlar toqqu\u015fmas\u0131nda Bak\u0131s\u0131z qalm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan, Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n haql\u0131 olaraq ba\u015fs\u0131z b\u0259d\u0259n\u0259 b\u0259nz\u0259dilirdi. Az\u0259rbaycan fiziki b&uuml;t&ouml;vl&uuml;y&uuml;n\u0259- &ouml;z ba\u015f\u0131na qan v\u0259 inanc qarda\u015flar\u0131 il\u0259 &ccedil;iyin-&ccedil;iyin\u0259 ver\u0259r\u0259k, Bak\u0131dak\u0131 &ouml;zba\u015f\u0131nal\u0131qlara, h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259, talan v\u0259 repressiyalara son qoyaraq qovu\u015fdu. Ba\u015f \u015f\u0259h\u0259r d\u0259 daxil olmaqla, &ouml;lk\u0259mizin d&ouml;rd bir yan\u0131 z\u0259f\u0259r t\u0259nt\u0259n\u0259sin\u0259 b&uuml;r&uuml;nd&uuml;.<br \/>\nNuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131ya daxil olmas\u0131 m&uuml;q\u0259dd\u0259s Qurban bayram\u0131 g&uuml;nl\u0259rin\u0259 t\u0259sad&uuml;f edirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da v\u0259 b&ouml;lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 deyil, qalibiyy\u0259tin sora\u011f\u0131n\u0131 alan b&uuml;t&uuml;n t&uuml;rk-islam d&uuml;nyas\u0131nda bayram-bayrama qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131da t&uuml;rk ordusunun ad\u0131na qurbanlar k\u0259silmi\u015f, \u015f\u0259nin\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259r verilmi\u015f, m\u0259\u015fhur milyon&ccedil;u, &ouml;z xeyriyy\u0259&ccedil;iliyi il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015f Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev indiki D&ouml;vl\u0259t Filarmoniyas\u0131n\u0131n binas\u0131nda t\u0259mt\u0259raql\u0131 s&uuml;fr\u0259 a&ccedil;araq Nuru pa\u015fan\u0131 \u0259hali ad\u0131ndan salamlam\u0131\u015f, ona y&uuml;ks\u0259k ehtiram g&ouml;st\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Nuru pa\u015fan\u0131n xatir\u0259si, Qafqaz \u0130slam Ordusunun r\u0259\u015fad\u0259ti &ouml;t\u0259n \u0259srin sonlar\u0131nda &ouml;z m&uuml;st\u0259qilliyini yenid\u0259n qazanm\u0131\u015f Az\u0259rbaycanda h\u0259m c\u0259miyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 x&uuml;susi ehtiramla yad edilir. Bu ehtiram\u0131n \u0259n bariz t\u0259c\u0259ss&uuml;m&uuml; \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131nda Qafqaz \u0130slam Ordusuna ucald\u0131lan abid\u0259dir. Bu abid\u0259 b&ouml;y&uuml;k Heyd\u0259r \u018fliyevin &ldquo;bir mill\u0259t, iki d&ouml;vl\u0259t&rdquo; f\u0259ls\u0259f\u0259sinin h\u0259m yax\u0131n tariximizd\u0259ki \u0259saslar\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259d\u0259fl\u0259rinin ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan son d\u0259r\u0259c\u0259 ciddi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan f\u0259dakarl\u0131q t\u0259l\u0259bini simvoliz\u0259 ed\u0259n bir \u0259s\u0259rdir.<\/p>\n<p>Bu abid\u0259nin layih\u0259si 1918-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f, ADR parlamentinin 15 sentyabr 1919-cu ild\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131n\u0131n 1 ili m&uuml;nasib\u0259ti il\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n x&uuml;susi iclas\u0131ndan sonra h&ouml;kum\u0259t &uuml;zvl\u0259ri, mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri &Ccedil;\u0259mb\u0259r\u0259k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na ged\u0259r\u0259k t&uuml;rk \u0259sg\u0259rinin heyk\u0259linin qoyulmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n &ouml;z&uuml;l in\u015fa etmi\u015fdil\u0259r. Lakin 28 aprel ilhaq\u0131 bu abid\u0259nin ucald\u0131lmas\u0131na imkan verm\u0259di. M&uuml;st\u0259qilliyin b\u0259rpas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 h&ouml;kum\u0259tl\u0259rinin raz\u0131la\u015fmas\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259min layih\u0259 davam etdirildi.<br \/>\nAbid\u0259nin yeni t\u0259m\u0259li 1999-cu ild\u0259 qoyuldu, bir il sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 prezidenti S&uuml;leyman D\u0259mir\u0259lin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 a&ccedil;\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke&ccedil;irildi. Bildiyiniz kimi, &ouml;t\u0259n il Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131n\u0131 azad etm\u0259sinin 100 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir &ccedil;ox r\u0259smi, elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil olundu.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 prezidenti c\u0259nab R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n i\u015ftirak v\u0259 q\u0259bul etdikl\u0259ri \u0259z\u0259m\u0259tli h\u0259rbi paradda xalqlar\u0131m\u0131z v\u0259 d&ouml;vl\u0259tl\u0259rimiz aras\u0131ndak\u0131 ba\u011flar\u0131n q\u0131r\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131, zaman\u0131n qarda\u015fl\u0131q duy\u011fular\u0131m\u0131z\u0131 daha da g&uuml;cl\u0259ndirdiyi, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n yen\u0259 d\u0259 birg\u0259 irad\u0259 ortaya qoyma\u011f\u0131m\u0131z b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyaya n&uuml;mayi\u015f olundu.<\/p>\n<p>B\u0259li, 1918-ci ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si il\u0259 kulminasiya n&ouml;qt\u0259sin\u0259 &ccedil;atan Osmanl\u0131 ordusunun Qafqaz h\u0259r\u0259kat\u0131 d&uuml;n\u0259n d\u0259, bu g&uuml;n d\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259 tay\u0131-b\u0259rab\u0259ri olmayan tarixi &ouml;rn\u0259kdir. Onunla &ouml;rn\u0259kdir ki, Qafqaz \u0130slam Ordusu qurulark\u0259n m\u0259qs\u0259d n\u0259 Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259tinin torpaqlar\u0131n\u0131 m&uuml;dafi\u0259 etm\u0259k, n\u0259 d\u0259 yeni \u0259razil\u0259r z\u0259bt etm\u0259k olmu\u015fdu. Bu, s&ouml;z&uuml;n \u0259sl m\u0259nas\u0131nda qarda\u015f\u0131n qarda\u015fa haraya g\u0259lm\u0259si, he&ccedil; bir maddi v\u0259 siyasi m\u0259nf\u0259\u0259t g&uuml;dm\u0259d\u0259n onu zaman\u0131n q\u0259ddar s\u0259rv\u0259t ov&ccedil;ular\u0131n\u0131n, u\u015faqlara, qad\u0131nlara, qocalara r\u0259hmi g\u0259lm\u0259y\u0259n amans\u0131z qatill\u0259rin cayna\u011f\u0131ndan xilas etm\u0259k m\u0259ram\u0131 idi. Buna r\u0259\u011fm\u0259n, h\u0259r\u0259kat\u0131n u\u011furla ba\u015fa &ccedil;ataca\u011f\u0131 v\u0259 davaml\u0131 olaca\u011f\u0131 halda, h\u0259m qocaman, h\u0259m d\u0259 g\u0259nc qarda\u015f el\u0259 \u0259lveri\u015fli m&ouml;vqe sahibin\u0259 &ccedil;evril\u0259c\u0259kdi ki, 20 \u0259srin tarixi d\u0259, co\u011frafiyas\u0131 da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan tamam f\u0259rqli \u015f\u0259kil alacaqd\u0131.<\/p>\n<p>Qafqaz \u0130slam Ordusu Birinci D&uuml;nya M&uuml;harib\u0259sinin sonlar\u0131na do\u011fru qurulmu\u015fdu. Ordunun qurulmas\u0131 prosesinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda 12 madd\u0259lik bir t\u0259limatnam\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f, birliy\u0259 komandan t\u0259yin olunan Nuru pa\u015fa Killigil\u0259 bu s\u0259n\u0259d &uuml;zr\u0259 Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259tinin Qafqazdak\u0131 ba\u015f t\u0259msil&ccedil;isi v\u0259zif\u0259si h\u0259val\u0259 olunmu\u015fdu. Osmanl\u0131 hakimiyy\u0259tinin son d\u0259r\u0259c\u0259 konspirativ, h\u0259tta &ouml;z m&uuml;tt\u0259fiql\u0259rind\u0259n d\u0259 gizli \u015f\u0259kild\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 bu h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 &ldquo;islam&rdquo; ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si t\u0259rkibinin tamamil\u0259 m&uuml;s\u0259lmanlardan ibar\u0259t olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. S\u0131ravi \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f \u0259sas komandirl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r b&uuml;t&uuml;n \u015f\u0259xsi hey\u0259tind\u0259 birc\u0259 n\u0259f\u0259r d\u0259 olsun qeyri-m&uuml;s\u0259lman olmayan ordunun t\u0259k v\u0259zif\u0259si vard\u0131- Qafqaz m&uuml;s\u0259lmanlar\u0131na, Az\u0259rbaycan t&uuml;rkl\u0259rin\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g&ouml;st\u0259rm\u0259k, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n &uuml;zl\u0259\u015fdiyi t\u0259cav&uuml;zl\u0259ri d\u0259f etm\u0259k!<\/p>\n<p>Nuru pa\u015fan\u0131n ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q etdiyi ordu may\u0131n 16- da Nax&ccedil;\u0131vana, 25- d\u0259 is\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 daxil oldu. &Uuml;&ccedil; g&uuml;n sonra Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul edildi v\u0259 islam al\u0259mind\u0259ki ilk demokratik respublikan\u0131n paytaxt\u0131 G\u0259nc\u0259 oldu. ADR h&ouml;kum\u0259tinin &uuml;zl\u0259\u015fdiyi &ccedil;ox sayda d\u0259rin probleml\u0259r vard\u0131. \u0130lk n&ouml;vb\u0259d\u0259 &ouml;lk\u0259nin \u0259razi b&uuml;t&ouml;vl&uuml;y&uuml;n&uuml;n t\u0259min olunmas\u0131 lab&uuml;d idi. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n format\u0131n\u0131 tez-tez d\u0259yi\u015f\u0259n, mahiyy\u0259t olaraq is\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak zehniyy\u0259tin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n inqilab&ccedil;\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin h&ouml;kmranl\u0131\u011f\u0131na son qoymaq laz\u0131m idi. Bu z\u0259rur\u0259t\u0259 \u0259saslanaraq 4 iyun 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259ti il\u0259 Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259ti aras\u0131nda Batum anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015fd\u0131. M&uuml;qavil\u0259nin d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; madd\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu ki, Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin ist\u0259yi il\u0259 daxili asayi\u015fin t\u0259min olunmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n Osmanl\u0131 h&ouml;kum\u0259ti &ouml;lk\u0259miz\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g&ouml;st\u0259rm\u0259yi &ouml;z &uuml;z\u0259rin\u0259 g&ouml;t&uuml;r&uuml;r.<br \/>\nBu s\u0259n\u0259d Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131ya y&uuml;r&uuml;\u015f&uuml; &uuml;&ccedil;&uuml;n h&uuml;quqi \u0259sas oldu. Qafqaz \u0130slam Ordusu Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda G&ouml;y&ccedil;ayda, Salyanda v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rimizd\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na &ccedil;\u0131xan d&uuml;\u015fm\u0259n q&uuml;vv\u0259l\u0259ri darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k q\u0131sa m&uuml;dd\u0259td\u0259 Bak\u0131ya yax\u0131nla\u015fd\u0131, 1918-ci ilin avqustun 1-d\u0259n etibar\u0259n burada hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke&ccedil;irmi\u015f da\u015fnak v\u0259 men\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qurulan Sentrokaspi diktaturas\u0131na ultimatum verdi. Ultimatum yerin\u0259 yetirilm\u0259diyind\u0259n 14 sentyabr gec\u0259si Nuru pa\u015fan\u0131n \u0259mri il\u0259 h&uuml;cum t\u0259\u015fkil edildi v\u0259 ert\u0259si g&uuml;n saat 15 rad\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 fi\u015f\u0259ngi at\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Nuru pa\u015fa tarix\u0259 ad\u0131n\u0131 Birinci D&uuml;nya M&uuml;harib\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131n\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil; z\u0259f\u0259rd\u0259n (&Ccedil;anaqqala v\u0259 K&uuml;t&uuml;l Amar\u0259 z\u0259f\u0259rl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131) birinin s\u0259rk\u0259rd\u0259si, eyni zamanda, xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259lbini f\u0259th ed\u0259n milli m\u0259fkur\u0259 sahibi kimi yazd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u018fli H\u0259s\u0259nov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130ctimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>101 il &ouml;nc\u0259 bu g&uuml;n- sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131 i\u015f\u011faldan qurtuldu. 1918-ci il sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu yenic\u0259 qurulmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin milli ordu hiss\u0259l\u0259ri il\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-84966","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84966"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84966\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}