{"id":84359,"date":"2019-09-02T11:13:59","date_gmt":"2019-09-02T07:13:59","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=84359","title":{"rendered":"U\u015faqlar\u0131n ziyanl\u0131 informasiyalardan qorunmas\u0131"},"content":{"rendered":"

Leyla B\u0259d\u0259lova:<\/strong> “Telekommunikasiya haqq\u0131nda” qanunun q\u0259bulu u\u015faqlar\u0131n sosial, m\u0259n\u0259vi v\u0259 psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n müsb\u0259t yönd\u0259 inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 mühüm rol oynayacaqd\u0131r”<\/em>
\nDil\u015fad Musa: <\/strong>“U\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131 üçün onlar\u0131 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r ruhda böyütm\u0259k, onlara v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259rini a\u015f\u0131lamaq laz\u0131md\u0131r” <\/em>
\nKamran \u018fs\u0259dov:<\/strong> “U\u015faqlar aras\u0131nda xo\u015fag\u0259lm\u0259z hadis\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n fiziki inki\u015faf\u0131 üçün onlar\u0131 kütl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 idmana c\u0259lb edilm\u0259si vacibdir”<\/em><\/p>\n

H\u0259r bir dövl\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yini u\u015faqlar v\u0259 g\u0259ncl\u0259r mü\u0259yy\u0259n edir. Buna gör\u0259 d\u0259 onlar\u0131n düzgün t\u0259rbiy\u0259 olunmas\u0131, fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n düzgün inki\u015faf etm\u0259si, c\u0259miyy\u0259td\u0259 bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131 vacib amill\u0259rd\u0259n biridir.  Onlar\u0131 qorumaq, hüquqlar\u0131n\u0131 müdafi\u0259 etm\u0259k is\u0259 h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n \u0259n ümd\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n

T\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov deyir ki, ölk\u0259mizd\u0259 u\u015faq, yeniyetm\u0259 v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin fiziki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, sa\u011flam dü\u015fünc\u0259 t\u0259rzi, t\u0259hsili prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir: \"\"“Buna gör\u0259 h\u0259tta “U\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 haqq\u0131nda” qanun q\u0259bul olunub. Amma buna baxmayaraq u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri yet\u0259rinc\u0259 deyil. Dem\u0259k olar ki. u\u015faqlar h\u0259r add\u0131m ba\u015f\u0131 z\u0259r\u0259rli, ya\u015f h\u0259dl\u0259rin\u0259 v\u0259 psixologiyalar\u0131na uy\u011fun olmayan informasiyalar il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar.<\/p>\n

Son ill\u0259rd\u0259 informasiyan\u0131n, o cüml\u0259d\u0259n informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131m\u0131za nüfuz etm\u0259si v\u0259 onun günd\u0259lik ya\u015fam\u0131m\u0131za ciddi t\u0259sirl\u0259ri inkaredilm\u0259zdir. \u018flb\u0259tt\u0259, bunun bir çox müsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, mü\u0259yy\u0259n ç\u0259tinlikl\u0259ri d\u0259 ortaya ç\u0131x\u0131r. R\u0259smi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 istinad\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, ölk\u0259mizd\u0259 internet istifad\u0259çil\u0259ri ölk\u0259 \u0259halisinin 80 faizini t\u0259\u015fkil edir. Bel\u0259 oldu\u011fu halda, informasiya resurslar\u0131n\u0131n imkanlar\u0131ndan do\u011fru istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r”. <\/p>\n

T\u0259hsil eksperti hesab edir ki, u\u015faqlar aras\u0131nda xo\u015fag\u0259lm\u0259z hadis\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n fiziki inki\u015faf\u0131 üçün onlar\u0131 kütl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 idmana c\u0259lb edilm\u0259si vacibdir: “Haz\u0131rda regionlarda müasir standartlara uy\u011fun, h\u0259r cür avadanl\u0131qlarla t\u0259chiz edilmi\u015f milli olimpiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, idman m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, sa\u011flaml\u0131q ocaqlar\u0131 in\u015fa olunmu\u015fdur. Bundan düzgün \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r”.   <\/p>\n

K.\u018fs\u0259dovun sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, bu gün u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiya almas\u0131nda t\u0259kc\u0259 televiziya v\u0259 internet rol oynam\u0131r, eyni zamanda kitablar, \u0259d\u0259biyyat\u0131n da rolu dan\u0131lmazd\u0131r: “Hesab edir\u0259m ki, ist\u0259r sat\u0131\u015f üçün, ist\u0259r kütl\u0259vi kitabxanalarda \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259rl\u0259rin ya\u015fa gör\u0259 uy\u011funlu\u011funa ciddi fikir verm\u0259k v\u0259 riay\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. T\u0259\u0259ssüf ki, bir çox hallarda azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar böyükl\u0259r\u0259 aid \u0259d\u0259biyyat\u0131 oxuyur, istifad\u0259 edir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 mü\u0259lliml\u0259r, evd\u0259 valideynl\u0259r ciddi \u015f\u0259kild\u0259 u\u015faqlara n\u0259zar\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n

Düzdür, onsuz da kitab sat\u0131\u015f\u0131 yerl\u0259rinin say\u0131, kitab oxuyanlar\u0131n say\u0131 azd\u0131r, amma imkan verm\u0259k olmaz ki, psixoloji, ideoloji, m\u0259n\u0259vi z\u0259r\u0259rli olan \u0259d\u0259biyyat istifad\u0259 olunsun. H\u0259tta b\u0259zi televiziyalarda s\u0259h\u0259r saatlar\u0131nda \u0259xlaqa zidd olan filml\u0259r nümayi\u015f etdirilir, u\u015faq cizgi filml\u0259rind\u0259 u\u015faqlar\u0131n ya\u015f h\u0259ddin\u0259 uy\u011fun olmayan ifad\u0259l\u0259r v\u0259 görüntül\u0259r verilir. Dü\u015fünür\u0259m ki, u\u015faqlar üçün b\u0259zi filml\u0259rd\u0259 v\u0259 proqramlarda oldu\u011fu kimi mü\u0259yy\u0259n qada\u011falar t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u018fg\u0259r valideynl\u0259r övladlar\u0131na mobil telefonlar, plan\u015fetl\u0259r al\u0131b verirl\u0259rs\u0259, onlara qada\u011fan edici v\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 proqramlar yükl\u0259m\u0259lidirl\u0259r. Çünki azya\u015fl\u0131 \u015fagirdl\u0259r mobil telefon v\u0259 plan\u015fetl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k pornoqrafik saytlara daxil olurlar ki, bu da sonradan t\u0259hlük\u0259li f\u0259sadlar\u0131n tör\u0259nm\u0259sin\u0259 z\u0259min yarad\u0131r v\u0259 u\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131na z\u0259rb\u0259 vurur”.<\/p>\n

Ekspertin fikrinc\u0259, 15 il \u0259vv\u0259lki u\u015faqlarla müqayis\u0259d\u0259 indiki u\u015faqlar daha çox \u015fey bilirl\u0259r. U\u015faqlar az qala dil açan kimi art\u0131q telefonla r\u0259ftar etm\u0259yi, internet s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 daxil olma\u011f\u0131 bacar\u0131rlar: “Ona gör\u0259 onlara qada\u011fa qoymaq da mümkün deyil. Çap kitablar\u0131nda onlara qada\u011fa qoymaq olar, ancaq elektron oxu zaman\u0131 onlara qada\u011fa qoymaq mümkün deyil. Bunu ancaq valideynl\u0259r özl\u0259ri ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Bunlarla yana\u015f\u0131, t\u0259klif edir\u0259m ki, orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rin 200 metr yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda heç bir çayxana, internet klub, s\u0259s-küylü restoran f\u0259aliyy\u0259t göst\u0259rm\u0259sin. Müvafiq qurumlar buna n\u0259zar\u0259t etsinl\u0259r. Çünki, qeyd etdiyim ia\u015f\u0259 obyektl\u0259ri \u015fagirdl\u0259rin m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na t\u0259sir göst\u0259rir”. <\/p>\n

K.\u018fs\u0259dov hesab edir ki, Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na ziyan vuran informasiyalardan qorunmas\u0131 üçün telekommunikasiya operatorlar\u0131 v\u0259 internet provayderl\u0259rinin m\u0259suliyy\u0259ti art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r: “T\u0259klif edir\u0259m ki, operatorlar v\u0259 provayderl\u0259r  u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na ziyan vuran informasiyadan qorunmas\u0131 üçün internet informasiya ehtiyatlar\u0131ndan t\u0259hlük\u0259siz istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259lidir. \u018fxlaqa, m\u0259n\u0259viyyata zidd olan saytlara, portallara giri\u015f m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r”.<\/p>\n

Sumaqay\u0131t Asan V\u0259kil bürosunun direktoru v\u0259kil Leyla B\u0259d\u0259lova  deyir ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ail\u0259 M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 49.1-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n 18 ya\u015f\u0131na (yetkinlik ya\u015f\u0131na) çatmayan v\u0259 tam f\u0259aliyy\u0259t qabiliyy\u0259ti \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r u\u015faq hesab olunurlar: \"\"“Az\u0259rbaycanda u\u015faq hüquqlar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ail\u0259 M\u0259c\u0259ll\u0259si, “U\u015faq hüquqlar\u0131 haqq\u0131nda” Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanunu, “U\u015faq Hüquqlar\u0131 haqq\u0131nda” Konvensiya v\u0259 dig\u0259r qanunvericilik aktlar\u0131 il\u0259 t\u0259nziml\u0259nir”.<\/p>\n

V\u0259kilin sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, u\u015faq hüquqlar\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n yan keç\u0259 bilm\u0259diyimiz \u0259sas mövzu da u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyalardan qorunmas\u0131d\u0131r: ““U\u015faq hüquqlar\u0131 haqq\u0131nda” Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanununa \u0259sas\u0259n u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na ziyan vuran informasiyadan qorunmas\u0131 müvafiq qanunla t\u0259nziml\u0259nir. H\u0259min qanun 30 oktyabr 2018-ci ild\u0259 q\u0259bul olunub v\u0259 2020-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259n qüvv\u0259y\u0259 minir.<\/p>\n

U\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131n\u0131n \u0259sas prinsipl\u0259ri – u\u015faqlar\u0131n m\u0259nafel\u0259rinin üstün tutulmas\u0131, onlar\u0131n hüquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131, u\u015faqlar\u0131n h\u0259yat v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 üçün t\u0259hlük\u0259siz olan, onlar\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131n\u0131 v\u0259 sosialla\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n informasiya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n dövriyy\u0259sin\u0259 \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131, zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n, narkotik vasit\u0259l\u0259rin v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259rin, alkoqollu içkil\u0259rin v\u0259 tütün m\u0259mulatlar\u0131n\u0131n, c\u0259miyy\u0259t \u0259leyhin\u0259 davran\u0131\u015f\u0131n, pornoqrafik xarakterli informasiyan\u0131n t\u0259bli\u011finin yolverilm\u0259zliyi, z\u0259r\u0259rli informasiya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n dövriyy\u0259y\u0259 daxil edilm\u0259sinin, o cüml\u0259d\u0259n informasiya texnologiyalar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 u\u015faqlara qar\u015f\u0131 tör\u0259dil\u0259n hüquqpozmalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n h\u0259yata keçirilm\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n

Qanuna \u0259sas\u0259n informasiya m\u0259hsulunun i\u015far\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k m\u0259hsulun v\u0259 onun qabla\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131n üz\u0259rin\u0259 müvafiq ya\u015f kateqoriyas\u0131na uy\u011fun  i\u015far\u0259l\u0259rd\u0259n birinin ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 seçil\u0259n t\u0259svirini yerl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 h\u0259yata keçirilir”.
\nV\u0259kil bildirir ki, telekommunikasiya xidm\u0259tl\u0259ri göst\u0259r\u0259n fiziki v\u0259 hüquqi \u015f\u0259xsl\u0259r “Telekommunikasiya haqq\u0131nda” Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanununa uy\u011fun olaraq u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 üçün t\u0259dbirl\u0259r görm\u0259lidirl\u0259r: “U\u015faqlar\u0131n ola bil\u0259c\u0259yi yerl\u0259rd\u0259 onlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 üçün telekommunikasiya xidm\u0259tl\u0259ri göst\u0259r\u0259n fiziki v\u0259 hüquqi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n müvafiq t\u0259dbirl\u0259r texniki proqram v\u0259 avadanl\u0131q vasit\u0259l\u0259rinin t\u0259tbiqi il\u0259 h\u0259yata keçirilir.<\/p>\n

\u0130nternet informasiya ehtiyatlar\u0131nda informasiya m\u0259hsulunun u\u015faqlar aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131ran x\u0259b\u0259rdarl\u0131q m\u0259tni \u0259ks olunmal\u0131d\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, Qanunun q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259  icras\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yimizin ön\u0259mli bir parças\u0131 olan u\u015faqlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 yararl\u0131 bir f\u0259rd kimi yeti\u015fm\u0259sind\u0259, onlar\u0131n sosial, m\u0259n\u0259vi v\u0259 psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n müsb\u0259t yönd\u0259 inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 mühüm rol oynayacqd\u0131r”. <\/p>\n

“D\u0259c\u0259l balam” Ail\u0259 v\u0259 U\u015faq \u0130nki\u015faf M\u0259rk\u0259zinin direktoru Dil\u015fad Musa deyir ki, u\u015faqlar\u0131 ziyanl\u0131 informasiyalardan qorumaq v\u0259 onlar\u0131n sa\u011flam ruhda böyüm\u0259si v\u0259 inki\u015faf etm\u0259si üçün m\u0259kt\u0259b v\u0259 ba\u011fçalar öz üz\u0259rin\u0259 dü\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259ni mü\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r yerin\u0259 yetirirl\u0259r: \"\"“\u0130st\u0259r dövl\u0259t, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 öz\u0259l ba\u011fça v\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 ged\u0259n u\u015faqlar d\u0259rs\u0259 ged\u0259n zaman telefon v\u0259 plan\u015fetd\u0259n uzaq dururlar. D\u0259rs müdd\u0259tind\u0259 u\u015faq d\u0259rs\u0259 cavab vers\u0259 d\u0259, verm\u0259s\u0259 d\u0259 \u0259n az\u0131ndan bu cür ziyanl\u0131 informasiyalardan uzaq durmu\u015f olur. Yaxud m\u0259kt\u0259b v\u0259 ba\u011fçalarda \u0259 l i\u015fl\u0259rind\u0259n n\u0259s\u0259 haz\u0131rlay\u0131rlar, \u015feir, r\u0259qs öyr\u0259nirl\u0259r, idman edirl\u0259r.<\/p>\n

Bu da onlarda m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na v\u0259 sa\u011flam böyüm\u0259l\u0259rin\u0259 yard\u0131mç\u0131 olur. U\u015faq evin t\u0259rbiy\u0259sini ba\u011fçaya da, m\u0259kt\u0259b\u0259 d\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. H\u0259mçinin m\u0259kt\u0259bd\u0259, ba\u011fçada v\u0259 \u0259trafda öyr\u0259ndikl\u0259rini d\u0259 ev\u0259 g\u0259tirir. U\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131 üçün onlar\u0131 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r ruhda böyütm\u0259k, onlara v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259rini a\u015f\u0131lamaq laz\u0131md\u0131r. \u018fg\u0259r biz bunu u\u015faqlar\u0131m\u0131za kiçik ya\u015flar\u0131ndan öyr\u0259d\u0259riks\u0259, onlar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 mill\u0259tin\u0259, xalq\u0131na, v\u0259t\u0259nin\u0259 layiqli \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015facaqd\u0131r. Bildiyimiz kimi, bütün m\u0259kt\u0259b v\u0259 ba\u011fçalarda idman saatlar\u0131 olur. \u0130dman etm\u0259k n\u0259inki u\u015faqlar\u0131n, h\u0259tta böyükl\u0259rin d\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 üçün \u0259n vacib amill\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n

Ziyanl\u0131 informasiyalar u\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi v\u0259 fiziki inki\u015faf\u0131na çox böyük t\u0259sir göst\u0259rir. \u018fg\u0259r u\u015faq ziyanl\u0131 informasiyalar e\u015fidirs\u0259, bu o dem\u0259kdir ki, onun beyni özünd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq ancaq ziyanl\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 i\u015fl\u0259yir. Ona gör\u0259 d\u0259 h\u0259m valideynl\u0259r, h\u0259m d\u0259 m\u0259kt\u0259b v\u0259 ba\u011fçalar bu istiqam\u0259td\u0259 vacib i\u015fl\u0259r görm\u0259lidir. U\u015faqlar\u0131m\u0131z v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r ruhda \u015feirl\u0259r, kitablar oxumal\u0131d\u0131r. Bunu h\u0259m valideynl\u0259r, h\u0259m d\u0259 mü\u0259lliml\u0259r u\u015faqlara a\u015f\u0131lamal\u0131d\u0131rlar”.<\/p>\n

D.Musa qeyd edir ki, u\u015faqlar\u0131 ziyanl\u0131 informasiyalardan qorumaq üçün ilk növb\u0259d\u0259 onlar\u0131 internetd\u0259n v\u0259 telefondan uzaq tutmaq laz\u0131md\u0131r. Düzdür, b\u0259zi valideynl\u0259r i\u015fl\u0259dikl\u0259rin\u0259 gör\u0259, u\u015faqlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq üçün onlara telefon verm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rlar. Amma u\u015fa\u011f\u0131n bahal\u0131 telefon i\u015fl\u0259tm\u0259si el\u0259 d\u0259 vacib deyil. Sad\u0259c\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq üçün z\u0259ng gedib-g\u0259l\u0259n telefon olsa yet\u0259rlidir: “T\u0259bii ki bütün ail\u0259l\u0259rd\u0259 kompüter var, u\u015faqlar\u0131 bunlardan tamamil\u0259 uzaq tutmaq mümkün deyil.<\/p>\n

Amma u\u015faqlara \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n n\u0259y\u0259 baxma\u011f\u0131 v\u0259 n\u0259y\u0259 baxmama\u011f\u0131  ba\u015fa salmal\u0131d\u0131rlar. Kompüterin tarixç\u0259 hiss\u0259sin\u0259 valideyn xüsusi n\u0259zar\u0259t etm\u0259lidir ki, u\u015fa\u011f\u0131n n\u0259l\u0259r\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilsin. Valideynl\u0259r çal\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r ki, u\u015faqlar\u0131n sevimli m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti olsun, yaxud övladlar\u0131n\u0131 h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 kursa, idmana gönd\u0259rsinl\u0259r. U\u015faqlar\u0131n hobbil\u0259rini bilm\u0259k v\u0259 buna uy\u011fun onlar\u0131 yön\u0259ltm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u018fg\u0259r yay ay\u0131d\u0131rsa, u\u015faqlar\u0131n bel\u0259 isti havalarda yay dü\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 getm\u0259yi onlar\u0131n h\u0259m sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131 üçün \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Düzdür, buna ham\u0131n\u0131n imkan\u0131 çatmasa da, yay dü\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 u\u015faqlar\u0131n getm\u0259si laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n

Qeyd edim ki, u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259hsilin\u0259, onun inki\u015faf\u0131na qoyulan s\u0259rmay\u0259 heç vaxt itmir. O u\u015fa\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 üz\u0259rind\u0259 mütl\u0259q geri qay\u0131d\u0131r. Çünki u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259hsilin\u0259, inki\u015faf\u0131na n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0259rmay\u0259 qoyularsa, bu onun g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 xeyirli v\u0259t\u0259nda\u015f, bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131na g\u0259tirib ç\u0131xaracaq. \u018fg\u0259r valideynl\u0259r bunu ed\u0259 bilmirl\u0259rs\u0259, \u0259n az\u0131ndan övladlar\u0131na rayona güv\u0259ndikl\u0259ri n\u0259n\u0259-babas\u0131n\u0131n yan\u0131na gönd\u0259r\u0259 bil\u0259r. Çünki rayonun havas\u0131 t\u0259miz olur, bu u\u015faqlar\u0131n sa\u011flam böyüm\u0259si üçün \u0259lveri\u015flidir. H\u0259mçinin rayonlarda, k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 ba\u011f-ba\u011fça böyük olur dey\u0259 u\u015faqlar daha çox h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259 olur, qaç\u0131r, oynay\u0131r. Eyni zamanda rayon yerl\u0259rind\u0259 internet \u0259ks\u0259r hallarda olmur, olanda da limitli olur dey\u0259 bundan bol-bol istifad\u0259 etm\u0259k olmur”.<\/p>\n

Direktor bildirir ki, u\u015faqlar\u0131n televiziyaya baxmas\u0131 da \u0259n böyük probleml\u0259rd\u0259n biridir. Çünki onlar\u0131n baxd\u0131qlar\u0131 verili\u015f, yaxud filml\u0259r birba\u015fa onlara\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na t\u0259sir göst\u0259rir: “Ümumiyy\u0259t\u0259, u\u015faqlar\u0131n ya\u015flar\u0131na uy\u011fun olmayan proqrama baxmas\u0131 q\u0259tiyy\u0259n yolverilm\u0259zdir. \u018fg\u0259r valideyn övlad\u0131n\u0131n yan\u0131nda oturub bel\u0259 verili\u015f\u0259 bax\u0131rsa, u\u015faq da onunla b\u0259rab\u0259r baxacaq. Ona gör\u0259 d\u0259 valideynl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 bir az diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Çünki u\u015fa\u011f\u0131n ya\u015f\u0131na uy\u011fun olmayan h\u0259r hans\u0131 proqrama baxmas\u0131 onun beynind\u0259 m\u0259nfi izl\u0259r buraxa bil\u0259r. Ona gör\u0259 d\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z b\u0259z\u0259n u\u015faqlarda m\u0259nfi keyfiyy\u0259tl\u0259r, xüsusiyy\u0259tl\u0259r yaran\u0131r. Biz özümüzü nec\u0259 t\u0259rbiy\u0259 ets\u0259k, u\u015faq da el\u0259 t\u0259rbiy\u0259 olunacaq. Ona gör\u0259 d\u0259 u\u015faqlar\u0131 bu informasiyalardan qorumaq üçün onlar\u0131 bo\u015f qoymaq olmaz. U\u015fa\u011f\u0131n günlük bölgüsü olmal\u0131, kitab oxumal\u0131, idman etm\u0259li, bir sözl\u0259 sa\u011flam ruhda böyüm\u0259lidir.<\/p>\n

Çünki kitab oxumaq u\u015fa\u011f\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131nda çox böyük rola malikdir. H\u0259mçinin d\u0259 idman etm\u0259si onun fiziki inki\u015faf\u0131 v\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 üçün vacibdir. Valideynl\u0259r övladlar\u0131na vaxt ay\u0131rmal\u0131, onlarla zaman keçirm\u0259lidir. M\u0259n h\u0259m öz \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131mda, h\u0259m d\u0259 m\u0259rk\u0259zimizd\u0259 u\u015faqlara günlük bölgü edirik. \u018fg\u0259r u\u015faqlar\u0131n heç bir m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti yoxdursa, mü\u0259llim sinifd\u0259 olmayan kimi q\u0131\u015fq\u0131rma\u011fa, yaxud dala\u015fma\u011fa ba\u015flayacaqlar. \u018fg\u0259r u\u015faqlar\u0131n m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti varsa, n\u0259inki dala\u015fma\u011fa, heç dan\u0131\u015fma\u011fa bel\u0259 vaxtlar\u0131 olmayacaq v\u0259 sevimli m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tin\u0259 ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015facaq”.<\/p>\n

D.Musa bildirir ki, b\u0259z\u0259n analar\u0131m\u0131z da bu i\u015fd\u0259 m\u0259suliyy\u0259tsiz davran\u0131rlar. Bel\u0259 ki, b\u0259zi xan\u0131mlar\u0131m\u0131z i\u015fsiz olduqlar\u0131 v\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259ri olmad\u0131qlar\u0131 üçün oturub u\u015faqlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda qeyb\u0259t edirl\u0259r: “U\u015faqlar\u0131n yan\u0131nda bunu etm\u0259k q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 qada\u011fand\u0131r. Çünki bu, u\u015faqlarda m\u0259nfi keyfiyy\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na g\u0259tirib ç\u0131xar\u0131r. Buna valideynl\u0259rimiz xüsusil\u0259 diqq\u0259t etm\u0259li, onlar\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir göst\u0259r\u0259n \u015feyl\u0259rd\u0259n uzaq tutmal\u0131d\u0131rlar. Bunun da qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq üçün dediyim kimi, ilk növb\u0259d\u0259 u\u015faqlara faydal\u0131 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t tapmaq laz\u0131md\u0131r. Ümumiyy\u0259tl\u0259, b\u0259zi valideynl\u0259r var ki, övlad\u0131na qar\u015f\u0131 yet\u0259rinc\u0259 diqq\u0259tlidir, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 ümumiyy\u0259tl\u0259 diqq\u0259t göst\u0259rmir. B\u0259zi valideynl\u0259r  is\u0259 övladlar\u0131na dü\u015fkünlükl\u0259 düzgün t\u0259rbiy\u0259ni s\u0259hv sal\u0131rlar”.<\/p>\n

D.Musa deyir ki, haz\u0131rda yay t\u0259tili oldu\u011fu üçün u\u015faqlarla h\u0259r h\u0259ft\u0259 sonu, yaxud h\u0259ft\u0259 içi t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. Onlar\u0131n m\u0259n\u0259vi v\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n inki\u015faf etm\u0259si, sa\u011flam ruhda böyüm\u0259l\u0259ri üçün \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirl\u0259r: “U\u015faqlara master-klaslar keçirik. Bu master-klaslarda onlara qolba\u011f\u0131, yaxud boyunba\u011f\u0131 v\u0259 s. haz\u0131rlamaq qaydas\u0131n\u0131n öyr\u0259dirik. Y\u0259ni u\u015fa\u011fa sakit dur dem\u0259kd\u0259ns\u0259, ona h\u0259r hans\u0131 bir i\u015f veririk v\u0259 bununla da u\u015fa\u011f\u0131n ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015f\u0131r. U\u015faq h\u0259m n\u0259s\u0259 öyr\u0259nir, h\u0259m ev\u0259 ged\u0259nd\u0259 qolunda qolbaqla gedir, h\u0259m d\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131 inki\u015faf edir”.<\/p>\n

Könül Oruc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leyla B\u0259d\u0259lova: “Telekommunikasiya haqq\u0131nda” qanunun q\u0259bulu u\u015faqlar\u0131n sosial, m\u0259n\u0259vi v\u0259 psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n müsb\u0259t yönd\u0259 inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 mühüm rol oynayacaqd\u0131r” Dil\u015fad Musa: “U\u015faqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131 üçün onlar\u0131 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r ruhda böyütm\u0259k, onlara…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-84359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84359"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84359\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}