{"id":84229,"date":"2019-08-27T18:20:34","date_gmt":"2019-08-27T14:20:34","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=84229","title":{"rendered":"U\u015faqlar\u0131n v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131"},"content":{"rendered":"

Kamran \u018fs\u0259dov: <\/strong>“U\u015fa\u011f\u0131n t\u0259rbiy\u0259si onun hans\u0131 ail\u0259d\u0259 böyüm\u0259sind\u0259n, valideynl\u0259rinin \u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n çox as\u0131l\u0131d\u0131r”<\/em>
\nGünel Hac\u0131zad\u0259: <\/strong>“U\u015faqlar h\u0259r ya\u015fda h\u0259yat\u0131 bir az daha f\u0259rqli öyr\u0259nir”<\/em>
\nAydan N\u0259z\u0259rova: <\/strong>“U\u015fa\u011fa qorxu g\u0259lm\u0259kl\u0259, etik qaydalara uy\u011fun olmayan h\u0259r hans\u0131 bir ifad\u0259l\u0259r s\u0259sl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 c\u0259za verm\u0259k, t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olmaz”<\/em>
\n\u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu: <\/strong>“Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tin qabiliyy\u0259tli v\u0259 istedadl\u0131d\u0131r”<\/em>
\nLal\u0259 Mehral\u0131: <\/strong>“Valideyn u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 döym\u0259y\u0259 meyllilikl\u0259 \u0259slind\u0259 özünün zaman\u0131nda düzgün t\u0259rbiy\u0259 almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sübut edir”<\/em><\/p>\n

\u0130ngilis atalar sözl\u0259rind\u0259 deyilir. “U\u015fa\u011f\u0131 t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259yin, onsuz o siz\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259c\u0259k. Özünüzü t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirin”. H\u0259r ata-ana u\u015fa\u011f\u0131  üçün bir çox detal\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131r, u\u015fa\u011f\u0131 üçün h\u0259r \u015feyin \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ist\u0259diyin\u0259 gör\u0259 onlara daim n\u0259zar\u0259t edir. T\u0259\u0259ssüf ki, u\u015faqlara göst\u0259ril\u0259n qay\u011f\u0131, onlarda müst\u0259qillik, m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 liderlik qabiliyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na mane olur. U\u015faqlar insanlar\u0131n \u0259n d\u0259y\u0259rli varl\u0131qlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Dünya üz\u0259rind\u0259 u\u015faqlar\u0131n çirkini yoxdur. Çünki bütün u\u015faqlar \u015firin v\u0259 göz\u0259ldirl\u0259r. U\u015faqlar\u0131n\u0131za düzgün davran\u0131\u015f öyr\u0259tm\u0259k dedikd\u0259, çox vaxt insanlar aras\u0131nda c\u0259zaland\u0131rma, v\u0259 ya onlarla s\u0259rt davranmaq kimi anlay\u0131\u015flar ba\u015fa dü\u015fülür. Bildiyimiz kimi, h\u0259r bir u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 ail\u0259nin böyük rolu var. U\u015faqlar s\u0259hv ed\u0259n zaman ona ist\u0259r fiziki, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 psixoloji t\u0259sir etm\u0259k olmaz. Ax\u0131 onlar bizim g\u0259l\u0259c\u0259yimizdir…<\/p>\n

“Valideyn öz davran\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 u\u015faqlar\u0131na nümun\u0259 göst\u0259rir”<\/strong><\/p>\n

Mövzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 “Üç nöqt\u0259”y\u0259 aç\u0131qlama ver\u0259n t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirdi ki, h\u0259r bir insana kiçik ya\u015flar\u0131ndan v\u0259t\u0259n\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259y\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t, ya\u015fl\u0131lara hörm\u0259t, yolda\u015fl\u0131q v\u0259 kollektivçilik, davran\u0131\u015f m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, göz\u0259llik hissi a\u015f\u0131lamal\u0131, onlarda biliy\u0259 maraq v\u0259 d\u0259rketm\u0259 qabliyy\u0259ti, müst\u0259qillik v\u0259 intizam kimi yüks\u0259k \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259ri inki\u015faf etdirm\u0259lidir. Bu m\u0259kt\u0259b islahat\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bidir: \"\"“T\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 apar\u0131labn beyn\u0259lxalq ara\u015fd\u0131rmalar göst\u0259rir ki, u\u015faqda m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131nda ail\u0259 mühiti mühüm rol oynay\u0131r. Bu heç d\u0259 s\u0259b\u0259bsiz deyil. Çünki u\u015fa\u011f\u0131n ilkin t\u0259rbiy\u0259si ail\u0259d\u0259n ba\u015flan\u0131r. O, ail\u0259d\u0259 nec\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131, özünü nec\u0259 aparma\u011f\u0131 öyr\u0259nir, e\u015fidir v\u0259 hiss edir. U\u015faq h\u0259yat\u0131 dem\u0259k olar ki, \u0259yani sur\u0259td\u0259 öyr\u0259nir. Buna gör\u0259 d\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259rbiy\u0259si onun hans\u0131 ail\u0259d\u0259 böyüm\u0259sind\u0259n, valideynl\u0259rinin \u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n çox as\u0131l\u0131d\u0131r. Daha do\u011frusu, valideyn öz davran\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 u\u015faqlar\u0131na nümun\u0259 göst\u0259rir. \u018fg\u0259r ata h\u0259r gün ev\u0259 s\u0259rxo\u015f g\u0259lirs\u0259, ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, o, ail\u0259 ba\u015fç\u0131s\u0131 kimi v\u0259zif\u0259sini yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Ail\u0259d\u0259 intizam pozulacaq. H\u0259rc-m\u0259rclik yaranacaq, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 hörm\u0259t v\u0259 t\u0259rbiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si unudulacaq. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 ail\u0259d\u0259 ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar yeti\u015f\u0259c\u0259k”.<\/p>\n

U\u015faqlar üçün s\u0131x\u0131c\u0131 keç\u0259n m\u0259kt\u0259b h\u0259yat\u0131<\/strong><\/p>\n

Ekspertin sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, m\u0259kt\u0259b h\u0259yat\u0131 bir çox yeniyetm\u0259 üçün çox s\u0131x\u0131nt\u0131l\u0131 keçir: “Heç ev h\u0259yat\u0131 da m\u0259kt\u0259bd\u0259n yax\u015f\u0131 deyil. Onlar m\u0259kt\u0259bd\u0259, evd\u0259 tez-tez qorxu hissi keçirirl\u0259r. Türk t\u0259hsil ara\u015fd\u0131rmaç\u0131lar\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131nda yaz\u0131rlar: U\u015faqlardan biri deyir: “M\u0259n h\u0259r ax\u015fam yax\u0131nla\u015fanda qorxma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131m. Onun (y\u0259ni atas\u0131n\u0131n) ev\u0259 ay\u0131q g\u0259ldiyi gün m\u0259nim üçün toy-bayram idi. Atam ev\u0259 s\u0259rxo\u015f g\u0259l\u0259nd\u0259, g\u0259r\u0259k biz v\u0259ziyy\u0259ti onun v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun qurayd\u0131q.<\/p>\n

Bel\u0259 olmasayd\u0131 sif\u0259timiz\u0259 z\u0259rb\u0259 d\u0259y\u0259c\u0259kdi. Onun bu v\u0259ziyy\u0259ti m\u0259ni d\u0259 d\u0259yi\u015fdirmi\u015fdi. Art\u0131q yalan da dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131m, \u0259s\u0259bl\u0259\u015firdim. Ham\u0131 t\u0259\u0259ccübl\u0259nirdi, gör\u0259s\u0259n m\u0259n n\u0259 üçün bel\u0259 kobudam, saymazam, \u0259s\u0259biy\u0259m? Onlar haradan bilsinl\u0259r ki, m\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259rxo\u015f atam\u0131n kobud sözl\u0259rini, söyü\u015fl\u0259rini, yalan dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n\u0131 e\u015fitmi\u015f\u0259m”. Ancaq bildirim ki, bu cür taleli yeniyetm\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 atas\u0131 iç\u0259n, narkoman olan v\u0259 ya valideynl\u0259ri bo\u015fanm\u0131\u015f ail\u0259l\u0259rd\u0259 meydana g\u0259lmir. \u018fksin\u0259 d\u0259 olur. \u0130ctimai v\u0259ziyy\u0259ti pis olmayan ail\u0259l\u0259rin ba\u015fç\u0131lar\u0131 i\u015f yerl\u0259rind\u0259 özl\u0259rini yax\u015f\u0131 göst\u0259rirl\u0259r. Ancaq onlar s\u0259h\u0259rd\u0259n-ax\u015famad\u0259k i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131ndan b\u0259z\u0259n u\u015faqlar\u0131na n\u0259zar\u0259ti unudurlar. Valideynl\u0259ri ola-ola u\u015faqlar bir növ yetim qal\u0131rlar. N\u0259tic\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n valideyn b\u0259z\u0259n yax\u015f\u0131 valideynlikd\u0259n uzaqla\u015fm\u0131\u015f olur”.<\/p>\n

“Mü\u0259llimin göst\u0259rdiyi \u015f\u0259xsi nümun\u0259d\u0259n çox \u015fey as\u0131l\u0131d\u0131r”<\/strong><\/p>\n

K.\u018fs\u0259dov qeyd edir ki, t\u0259hsilin humanistl\u0259\u015fdirilm\u0259si bu gün xüsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir: “U\u015faqlarda insan\u0131, t\u0259bi\u0259ti, ana v\u0259t\u0259ni sevm\u0259k bird\u0259n-bir\u0259 yaranmay\u0131b. Bunlar kiçik ya\u015flardan ail\u0259d\u0259 v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259rbiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259r gün öyr\u0259dilib. Böyüy\u0259n g\u0259nc n\u0259sl\u0259 diqq\u0259ti art\u0131rmaqla daha çox müv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanmaq olar. T\u0259rbiy\u0259ni mü\u0259llim d\u0259rsd\u0259  v\u0259 ya d\u0259rsd\u0259nk\u0259nar m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259d\u0259 verm\u0259lidir. Ola bil\u0259r ki, neytral qals\u0131n (köm\u0259k etm\u0259sin).<\/p>\n

Burada h\u0259r \u015fey mü\u0259llimd\u0259n, onun pe\u015f\u0259sini sevm\u0259sind\u0259n, m\u0259qs\u0259dinin n\u0259 oldu\u011funu ba\u015fa dü\u015fm\u0259sind\u0259n, ç\u0259tin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 h\u0259ll etm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Bu i\u015f mü\u0259llimd\u0259n d\u0259rin v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli bilik, n\u0259zak\u0259t, d\u0259rind\u0259n mühakim\u0259 yürütm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Mü\u0259llimin göst\u0259rdiyi \u015f\u0259xsi nümun\u0259d\u0259n çox \u015fey as\u0131l\u0131d\u0131r. Kims\u0259 sinifd\u0259 pis v\u0259ziyy\u0259t\u0259 dü\u015fübs\u0259, kims\u0259 sinifd\u0259 a\u011flay\u0131rsa, kimis\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259\u015fdiribl\u0259rs\u0259, u\u015faqlara b\u0259dxahlq bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131n. B\u0259dxahl\u0131q keçici x\u0259st\u0259likdir.<\/p>\n

\u018ftrafdak\u0131lar\u0131 da x\u0259st\u0259l\u0259ndirir. U\u015faqlara dan\u0131\u015f\u0131n, t\u0259bi\u0259tl\u0259 c\u0259miyy\u0259t bir-biriyl\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Bir n\u0259f\u0259r\u0259 pis olan, müxt\u0259lif vaxtlarda ham\u0131 üçün pis olur. Harada ki, yax\u015f\u0131l\u0131q, m\u0259rh\u0259m\u0259t, ür\u0259yiaç\u0131ql\u0131q, insanp\u0259rv\u0259rlik v\u0259 s. yoxdursa, orada pislik meydan açar, ba\u015fqalar\u0131na da yoluxar. Ba\u015fqas\u0131na z\u0259r\u0259r ver\u0259n adama ba\u015fa sal\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, sava\u015f – geni\u015f miqyasl\u0131 zorak\u0131l\u0131\u011fa çevril\u0259 bil\u0259r. Yax\u015f\u0131l\u0131q el\u0259 bir gün i\u015f\u0131\u011f\u0131, isti ya\u011f\u0131\u015fd\u0131r ki, onun say\u0259sind\u0259 \u0259traf gül-çiç\u0259y\u0259 bürün\u0259r”.<\/p>\n

“U\u015faqlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 mü\u0259llimd\u0259n çox \u015fey as\u0131l\u0131d\u0131r”<\/strong><\/p>\n

Ekspert bildirir ki, m\u0259kt\u0259bin öz divarlar\u0131 aras\u0131ndan bil\u0259r\u0259kd\u0259n “orta” s\u0259viyy\u0259li u\u015faqlar buraxma\u011fa haqq\u0131 yoxdur deyiriks\u0259, onda bu, t\u0259rbiy\u0259 prosesinin humanistl\u0259\u015fdirilm\u0259si dem\u0259kdir: “H\u0259r yeniyetm\u0259nin öz taleyi, öz h\u0259yat\u0131 var. Birisi h\u0259l\u0259 ibtidai m\u0259kt\u0259bd\u0259n inki\u015faf edir, yax\u015f\u0131 oxuyur, ictimaiyy\u0259tçidir, n\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olursa ham\u0131s\u0131n\u0131n öhd\u0259sind\u0259n g\u0259lir. Dig\u0259ri idman seksiyalar\u0131 üçün yararl\u0131 deyil, m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar mü\u0259ssis\u0259l\u0259r\u0259 getmir, m\u0259kt\u0259b proqram\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirmir.<\/p>\n

B\u0259zi u\u015faqlar sinif yolda\u015flar\u0131na bel\u0259 etinas\u0131zd\u0131rlar v\u0259 bu cür u\u015faqlar üçün bir üsul qal\u0131r: küç\u0259 kompaniyas\u0131nda özünü t\u0259sdiq etm\u0259k. Bu is\u0259 onlar\u0131n kriminal qrupla\u015fmalara qo\u015fulmas\u0131 t\u0259hlük\u0259sini art\u0131r\u0131r. \u0130ndi burada çox \u015fey mü\u0259llimd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r mü\u0259llim v\u0259ziyy\u0259ti qiym\u0259tl\u0259ndirmirs\u0259, \u015fagirdl\u0259rin kollektivd\u0259 avtoritetinin möhk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 qay\u011f\u0131 göst\u0259rmirs\u0259, onda mü\u0259llim özü sinif yolda\u015flar\u0131n\u0131n u\u015fa\u011fa pis münasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Sinf\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n mü\u0259llim deyir: “Yen\u0259 d\u0259 filank\u0259sl\u0259r tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 ham\u0131dan pis yerin\u0259 yetiribl\u0259r”. Sinif u\u015faqlar\u0131 çevrilib h\u0259min u\u015faqlara bax\u0131rlar. Mü\u0259llimin gözünd\u0259 bu u\u015faqlar heç n\u0259 etm\u0259y\u0259 qadir olmayanlard\u0131r. Ax\u0131 ba\u015fqa yollar da var. H\u0259r halda bu u\u015faqlarda da h\u0259r hans\u0131 bir yax\u015f\u0131 keyfiyy\u0259t olmam\u0131\u015f deyil. H\u0259min keyfiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edib müv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanmaq olar”.<\/p>\n

“O, h\u0259l\u0259 u\u015faqd\u0131r, ba\u015fa dü\u015fmür” – cüml\u0259si, dünyan\u0131n \u0259n absurd cüml\u0259l\u0259rind\u0259n biridir”<\/strong><\/p>\n

Psixoloq Günel Hac\u0131zad\u0259 bildirir ki, u\u015faqlar h\u0259r ya\u015fda h\u0259yat\u0131 bir az daha f\u0259rqli öyr\u0259nir. T\u0259f\u0259kkür inki\u015faf etdikc\u0259, u\u015fa\u011f\u0131n bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 da d\u0259yi\u015filir: \"\"“T\u0259f\u0259kkürün formala\u015fma \u015f\u0259klin\u0259 \u0259n çox t\u0259sir ed\u0259n is\u0259 \u0259traf mühit v\u0259 \u0259n çox gördüyü insanlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 münasib\u0259tidir. “O h\u0259l\u0259 u\u015faqd\u0131r, ba\u015fa dü\u015fmür” – cüml\u0259si, dünyan\u0131n \u0259n absurd cüml\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Çünki, körp\u0259 h\u0259l\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 oldu\u011fu dövrd\u0259n (prenatal dövr) h\u0259r \u015feyi, ana vasit\u0259si il\u0259 hiss ed\u0259r\u0259k öyr\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Dünyaya g\u0259ldikd\u0259n sonra da e\u015fid\u0259r\u0259k, gör\u0259r\u0259k öyr\u0259nir. \u0130nsan\u0131n psixososial v\u0259 psixoseksual inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 aid kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259 mövcuddur. Lakin, bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri h\u0259r valideyn oxumur, oxuyanlar da çox zaman nec\u0259 t\u0259tbiq ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini bilmir. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259, bu m\u0259qal\u0259d\u0259 mümkün q\u0259d\u0259r h\u0259r k\u0259sin ba\u015fa dü\u015f\u0259c\u0259yi formada informasiya ötürm\u0259y\u0259 çal\u0131\u015faca\u011fam”.<\/p>\n

““\u018fs\u0259bi do\u011fulmu\u015f u\u015faq” dey\u0259 bir termin yoxdur, “narahatl\u0131q hissi il\u0259 dünyaya g\u0259lmi\u015f u\u015faq” vard\u0131r”<\/strong><\/p>\n

U\u015faq ana b\u0259tnind\u0259 öyr\u0259nir deyiriks\u0259, b\u0259s nec\u0259 ed\u0259k ki, göz\u0259l \u015feyl\u0259r öyr\u0259nsin? Nec\u0259 ed\u0259k ki, ruhu sa\u011flam yeti\u015fsin? G.Hac\u0131zad\u0259 qeyd edir ki, önc\u0259likl\u0259 anaya olan münasib\u0259t, h\u0259mçinin anan\u0131n özü-özün\u0259 olan münasib\u0259ti çox ön\u0259mlidir:  “M\u0259s\u0259l\u0259n, ev \u015f\u0259raitind\u0259, çox az ünsiyy\u0259t qurmu\u015f, h\u0259r \u015fey v\u0259 h\u0259r k\u0259sd\u0259n uzaq qalm\u0131\u015f bir anan\u0131n dünyaya g\u0259tirdiyi u\u015fa\u011f\u0131n çevr\u0259si n\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f olursa, olsun u\u015faqda mü\u0259yy\u0259n ünsiyy\u0259t probleml\u0259ri v\u0259 h\u0259tta xarakter\u0259 çevrilmi\u015f bir özün\u0259qapan\u0131ql\u0131q mü\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r.
\nDig\u0259r yandan is\u0259, hamil\u0259lik dövrünü xo\u015f abu-havada, yolda\u015f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n, dig\u0259r ail\u0259 üzvl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n sevgi gör\u0259r\u0259k, minimum stress v\u0259 maksimum hüzur il\u0259 keçirmi\u015f anadan dünyaya g\u0259l\u0259n u\u015faq t\u0259bii ki, h\u0259m özün\u0259, h\u0259m d\u0259 çevr\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 güv\u0259nli bir ruhda dünyaya göz aç\u0131r. “\u018fs\u0259bi do\u011fulmu\u015f u\u015faq” dey\u0259 bir termin yoxdur. \u018fs\u0259bi v\u0259 g\u0259rgin keçmi\u015f hamil\u0259lik dövrünün yaratd\u0131\u011f\u0131 f\u0259sad olaraq, “narahatl\u0131q hissi il\u0259 dünyaya g\u0259lmi\u015f u\u015faq” vard\u0131r”.<\/p>\n

“Körp\u0259 sakitl\u0259\u015fm\u0259zs\u0259 quca\u011fa almaq m\u0259qs\u0259d\u0259 uy\u011fun davran\u0131\u015fd\u0131r”<\/strong><\/p>\n

G.Hac\u0131zad\u0259 bildirir ki, dig\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259 is\u0259 u\u015faq dünyaya g\u0259ldikd\u0259n sonrak\u0131 dövrdür. U\u015faq 1 ya\u015f\u0131 tamam olana q\u0259d\u0259r kiminl\u0259 çox ünsiyy\u0259td\u0259 olarsa, h\u0259min insanla m\u0259n\u0259vi ba\u011flar\u0131 daha güclü olur: “H\u0259mçinin 1 ya\u015fa q\u0259d\u0259rki dövr, fiziki t\u0259l\u0259batlarla m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259batlar\u0131n bir-birini tamamlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259dir. M\u0259s\u0259l\u0259n, acm\u0131\u015f u\u015fa\u011f\u0131n qidas\u0131 davaml\u0131 olaraq vaxt\u0131nda t\u0259min olunmad\u0131qda, onun özün\u0259 v\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 insanlara olan güv\u0259ni düzgün formala\u015fm\u0131r. Dig\u0259r yanl\u0131\u015f dü\u015fünc\u0259 is\u0259, “u\u015faq a\u011flad\u0131qda quca\u011fa almaq v\u0259 ya yan\u0131na getm\u0259k olmaz, o zaman ana quca\u011f\u0131na öyr\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r” – fikridir. Körp\u0259 fiziki t\u0259l\u0259bat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halda a\u011flay\u0131rsa, özünü t\u0259k hiss edir dem\u0259kdir. Bu zaman ana v\u0259 ya ata mütl\u0259q ona yax\u0131nla\u015fmal\u0131 v\u0259 “m\u0259n burdayam” dem\u0259lidir. Körp\u0259 sakitl\u0259\u015fm\u0259zs\u0259 quca\u011fa almaq m\u0259qs\u0259d\u0259 uy\u011fun davran\u0131\u015fd\u0131r, sakitl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra is\u0259 t\u0259krar yerin\u0259 qoymaq olar”.<\/p>\n

“Sizin övlad\u0131n\u0131za tap\u015f\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z çox kiçik bir i\u015f onun üçün böyük bir u\u011furun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olacaqd\u0131r”<\/strong><\/p>\n

Psixoloqun sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, ad\u0259t\u0259n valideynl\u0259rin daha çox ç\u0259tinlik ç\u0259kdiyi ya\u015f dövrü 1 ya\u015f yar\u0131mdan 3 ya\u015f yar\u0131ma q\u0259d\u0259r olan dövrdür: “Bu ya\u015f dövrü öz növb\u0259sind\u0259 2 ya\u015f dövrü v\u0259 3 ya\u015f dövrü krizi adlan\u0131r. Sakit, söz\u0259 baxan u\u015faq anid\u0259n söz\u0259 baxmama\u011fa ba\u015flay\u0131r, h\u0259r yeri da\u011f\u0131d\u0131r, q\u0131r\u0131r, enerjisi a\u015f\u0131b da\u015f\u0131r. Bu zaman yanl\u0131\u015f fikirl\u0259r v\u0259 metodlar t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r valideynl\u0259r. Valideynl\u0259r \u0259slind\u0259 bir çox mövzuya u\u015fa\u011f\u0131n gözüyl\u0259 baxa bils\u0259l\u0259r, probleml\u0259rin h\u0259lli yolunu daha rahatl\u0131qla tapa bil\u0259rl\u0259r. Qucaqda g\u0259z\u0259n u\u015faq, yerim\u0259yi öyr\u0259nir, fikrini ifad\u0259 etm\u0259k üçün ancaq a\u011flaya bil\u0259n u\u015faq art\u0131q n\u0259 ist\u0259diyini valideynl\u0259rin\u0259 bildir\u0259 bilir. Bu böyük d\u0259yi\u015fim ist\u0259r ist\u0259m\u0259z onlarda “m\u0259n” fikrini formala\u015fd\u0131r\u0131r; “M\u0259n bacar\u0131ram, m\u0259n ed\u0259 bil\u0259r\u0259m, m\u0259n böyüyür\u0259m”. Bu ya\u015f dövrünü u\u011furlu tamamlaya bilm\u0259si üçün u\u015fa\u011fa mü\u0259yy\u0259n tap\u015f\u0131r\u0131qlar verm\u0259kd\u0259n ç\u0259kinm\u0259yin. Sizin ona tap\u015f\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z çox kiçik bir i\u015f onun üçün böyük bir u\u011furun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olacaqd\u0131r”.<\/p>\n

“U\u015faqlar öz u\u015faql\u0131\u011f\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda ya\u015faya bilm\u0259zs\u0259 h\u0259r zaman daxili \u0259ksiklik hiss ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r”<\/strong><\/p>\n

G.Hac\u0131zad\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 çatd\u0131r\u0131r ki, m\u0259kt\u0259b\u0259 q\u0259d\u0259rki ya\u015f dövrü say\u0131lan 4-6 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 u\u015faqlara yaln\u0131z akademik informasiyalar ötürm\u0259y\u0259 çal\u0131\u015fmaq, onlar\u0131 h\u0259v\u0259sd\u0259n sala bil\u0259r: “T\u0259bii ki, bu ya\u015f dövründ\u0259dirs\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r haz\u0131rl\u0131\u011fa gedir v\u0259 ya baxçada bu istiqam\u0259td\u0259 m\u0259lumatlar verilir. Ev \u015f\u0259raitind\u0259 d\u0259, tap\u015f\u0131r\u0131qlardan \u0259lav\u0259 informasiyalar\u0131n yükl\u0259nilm\u0259y\u0259 çal\u0131\u015fmas\u0131 u\u015faqlarda öyr\u0259nm\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ist\u0259ksizlik yarada bil\u0259r. H\u0259tta ail\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r \u015fey öyr\u0259dilmi\u015f u\u015faqlar b\u0259z\u0259n m\u0259kt\u0259b\u0259 ba\u015flad\u0131qlar\u0131nda o q\u0259d\u0259r h\u0259v\u0259ssiz yana\u015f\u0131rlar ki, davaml\u0131 olaraq u\u011fursuz n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 edirl\u0259r. B\u0259zi valideynl\u0259rin \u0259n böyük s\u0259hvi u\u015fa\u011f\u0131 oyuncaqlar\u0131ndan ay\u0131raraq, yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z d\u0259rs öyr\u0259nm\u0259y\u0259 yön\u0259ltm\u0259y\u0259 çal\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Unutmaq olmaz ki, u\u015faqlar öz u\u015faql\u0131\u011f\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda ya\u015faya bilm\u0259zs\u0259 h\u0259r zaman daxili \u0259ksiklik hiss ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Oyuncaqlardan ayr\u0131lma\u011f\u0131n vaxt\u0131n\u0131 icaz\u0259 verin özl\u0259ri t\u0259yin etsinl\u0259r”.<\/p>\n

“U\u015fa\u011fa ail\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n çox sevildiyini hiss etdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r”<\/strong><\/p>\n

Psixoloqun sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, dig\u0259r kritik dövrl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 6-11 ya\u015f dövrüdür ki, bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 u\u015faq öz cinsinin v\u0259 qar\u015f\u0131 cinsin obraz\u0131n\u0131 öyr\u0259nir: “O\u011flan u\u015faqlar\u0131nda anan\u0131 ataya q\u0131sqanmaq, q\u0131z u\u015faqlar\u0131nda da atan\u0131 anaya q\u0131sqanma hallar\u0131 mü\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. H\u0259tta \u0259ksin\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 anayla çox vaxt keçirm\u0259yi ist\u0259y\u0259, o\u011flanlar da atalar\u0131yla çox vaxt keçirm\u0259k ist\u0259y\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Vacib olan u\u015fa\u011fa düzgün infomasiyan\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259kdir. Heç bir cinsi u\u015fa\u011f\u0131n yan\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lamaq v\u0259 ya üstünl\u0259\u015fdirm\u0259k olmaz. Atan\u0131n v\u0259 ya anan\u0131n obraz\u0131n\u0131 götürm\u0259k ist\u0259y\u0259n u\u015fa\u011fa q\u0259tiyy\u0259n ac\u0131qlanmaq, t\u0259hqir etm\u0259k düzgün deyildir. Bu zaman sad\u0259c\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n ail\u0259 daxilind\u0259 hans\u0131 obraza sahib oldu\u011funu bildirm\u0259k v\u0259 ona ail\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n çox sevildiyini hiss etdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r”.<\/p>\n

“Yeniyetm\u0259lik ya\u015f dövrü b\u0259z\u0259n valideyn-u\u015faq münasib\u0259tl\u0259rinin pozuldu\u011fu dövr olur”<\/strong><\/p>\n

Psixoloq deyir ki, 11-18 ya\u015f dövrü bildiyimiz kimi yeniyetm\u0259lik dövrü hesab olunur. Bu ya\u015f dövründ\u0259 u\u015faq art\u0131q öz cinsini t\u0259yin etmi\u015f v\u0259 h\u0259yatdak\u0131 rolu axtar\u0131\u015f\u0131na ç\u0131xm\u0131\u015f olur: “Yax\u015f\u0131 olar ki, 11 ya\u015fa q\u0259d\u0259rki dövrd\u0259 valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131 musiqi, r\u0259sm v\u0259 ya idman kimi hans\u0131sa sah\u0259y\u0259 yönl\u0259ndirsin. Bu zaman yeniyetm\u0259lik dövrünü ya\u015fayan u\u015faq özünü t\u0259sdiq mövzusunda çox ç\u0259tinlik ç\u0259km\u0259mi\u015f olur. Yeniyetm\u0259lik ya\u015f dövrü b\u0259z\u0259n valideyn-u\u015faq münasib\u0259tl\u0259rinin pozuldu\u011fu dövr olur. Bu problemi ya\u015famamaq üçün, valideyn u\u015fa\u011f\u0131n dediyi fikirl\u0259r\u0259 qat\u0131 v\u0259 aqressiv cavablar verm\u0259m\u0259lidir. O yaln\u0131\u015f fikir bildirs\u0259 bel\u0259, -“Ola bil\u0259r ki s\u0259n haql\u0131san, s\u0259nin yana\u015fman do\u011fru ola bil\u0259r. M\u0259n is\u0259 … bu formada dü\u015fünür\u0259m. S\u0259nc\u0259 m\u0259nim fikrim nec\u0259dir?” formas\u0131nda dialoq qurma\u011fa çal\u0131\u015f\u0131n. \u0130st\u0259nil\u0259n halda yaln\u0131\u015f fikr\u0259 qap\u0131lm\u0131\u015f yeniyetm\u0259y\u0259 q\u0131\u015fq\u0131raraq, c\u0259zaland\u0131raraq bu fikird\u0259n uzaqla\u015fd\u0131ra bilm\u0259zsiniz. \u018fn az\u0131ndan hans\u0131sa s\u0259hvi ed\u0259rk\u0259n, sonras\u0131nda bunu siz\u0259 etiraf ed\u0259 bil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r onu yax\u0131na burax\u0131n. Siz do\u011fru olan\u0131 bilirsiniz, icaz\u0259 verin o da öyr\u0259nsin”.<\/p>\n

“U\u015faqlar üçün \u0259n göz\u0259l t\u0259rbiy\u0259, valideynl\u0259ri il\u0259 keçir\u0259c\u0259yi s\u0259m\u0259r\u0259li bir zaman dilimidir”<\/strong><\/p>\n

Psixoloqun sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, ya\u015f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, u\u015faqlara h\u0259r gün \u0259n az 1 saat vaxt ay\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r: “Onlarla söhb\u0259t edin, oyun oynay\u0131n. U\u015faqlar üçün \u0259n göz\u0259l t\u0259rbiy\u0259, valideynl\u0259ri il\u0259 keçir\u0259c\u0259yi s\u0259m\u0259r\u0259li bir zaman dilimidir”.<\/p>\n

Psixoloq son olaraq qeyd etdi ki, \u0259g\u0259r övlad\u0131n\u0131za hans\u0131sa müsb\u0259t davran\u0131\u015f\u0131 öyr\u0259tm\u0259k ist\u0259yirsinizs\u0259, onu heç vaxt kiminl\u0259s\u0259, xüsusil\u0259 d\u0259 öz bac\u0131-qarda\u015f\u0131 il\u0259 q\u0259tiyy\u0259n müqayis\u0259 etm\u0259yin. Bu t\u0259s\u0259vvür ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yiniz q\u0259d\u0259r çox f\u0259sadlar tör\u0259d\u0259 bil\u0259r. U\u015faqlar\u0131n\u0131za n\u0259yi is\u0259 öyr\u0259tm\u0259k ist\u0259yirsinizs\u0259, h\u0259min davran\u0131\u015f\u0131 özünüz öz h\u0259yat\u0131n\u0131za t\u0259tbiq edin. \u018fks halda siz telefon v\u0259 ya kompyuterl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olark\u0259n, kitab oxumas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdiyiniz övlad\u0131n\u0131z\u0131n heç vaxt kitaba h\u0259v\u0259si olmayacaqd\u0131r”.<\/p>\n

T\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259k üçün atan\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n gözünd\u0259 \u0259zrail\u0259 çevir\u0259n analar<\/strong><\/p>\n

“Nar\u0131nc” u\u015faq psixologiya m\u0259rk\u0259zinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259tçisi v\u0259 ba\u015f psixoloqu Aydan N\u0259z\u0259rova u\u015faqlarla düzgün davranmaq üçün Bihevioral Koqnitiv Terapiya (c\u0259za-mükafat) növünd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t görür:  “U\u015faqlar\u0131 eyni anda n\u0259 yax\u015f\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 gör\u0259 mükafatland\u0131rmal\u0131, n\u0259 d\u0259 pis h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 gör\u0259 c\u0259zaland\u0131rmal\u0131y\u0131q. Valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n h\u0259m c\u0259zas\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 mükafat\u0131n\u0131 verm\u0259yi bacarmal\u0131d\u0131rlar. U\u015fa\u011fa qorxu g\u0259lm\u0259kl\u0259, döym\u0259kl\u0259, etik qaydalara uy\u011fun olmayan h\u0259r hans\u0131 bir ifad\u0259l\u0259r s\u0259sl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 c\u0259za verm\u0259k, t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olmaz. U\u015faq bir s\u0259hv h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259nd\u0259 ana deyir ki, ax\u015fam atan ev\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 dey\u0259c\u0259y\u0259m s\u0259ni döysün, öldürsün. Atan\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n gözünd\u0259 \u0259zrail\u0259 çevirm\u0259k olmaz”.<\/p>\n

“Davran\u0131\u015f pozuntusu olan u\u015faqlar\u0131 döym\u0259k ç\u0131x\u0131\u015f yolu deyil”<\/strong><\/p>\n

A.N\u0259z\u0259rova deyir ki, u\u015faqlar bizim g\u0259l\u0259c\u0259yimizdir, onlar\u0131 düzgün psixologiyada böyütm\u0259liyik: \"\"“Onlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131nda t\u0259bii ki, qüsurlar\u0131 ola bil\u0259r. Müt\u0259x\u0259ssisl\u0259rin öhd\u0259sin\u0259 dü\u015f\u0259n d\u0259, o qüsurlar\u0131 aradan qald\u0131rmaqd\u0131r. S\u0259s tonunu qald\u0131raraq, \u015fidd\u0259t göst\u0259r\u0259r\u0259k yox. Ona gör\u0259 d\u0259 bizim \u0259sas i\u015fimiz valideynl\u0259ri düzgün istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259kdir. Valideynl\u0259r g\u0259r\u0259k s\u0259brli olsunlar, u\u015faqlar\u0131 il\u0259 düzgün \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259ftar etsinl\u0259r. Nizam-intizam qaydalar\u0131n\u0131 onlara öyr\u0259d\u0259c\u0259yik ki, bu tip davran\u0131\u015f pozuntusu olan u\u015faqlar\u0131 döym\u0259k ç\u0131x\u0131\u015f yolu deyil”.<\/p>\n

“Bütün u\u015faqlara eyni qayda il\u0259 yana\u015fmaq olmaz”<\/strong><\/p>\n

Sosioloq \u018fhm\u0259d Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu bildirdi ki, ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlarla q\u0259dim zamanlarda ba\u015fqa cür, indiki dövrd\u0259 is\u0259 tam ba\u015fqa cür davran\u0131blar. Amma c\u0259miyy\u0259tin xarakteri d\u0259yi\u015fdikc\u0259 ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlarla davranma\u011f\u0131n metodlar\u0131 da d\u0259yi\u015fm\u0259lidir: \"\"“U\u015faqlar\u0131 dövrün t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l davran\u0131\u015fa t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259rin n\u0259l\u0259r oldu\u011funu dü\u015fünm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Sosiologiya elmind\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r ki, davran\u0131\u015fa t\u0259sir ed\u0259n 3 güclü amil var. O amill\u0259rd\u0259n birincisi mühit, ikincisi insanlar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 informasiya, üçüncüsü is\u0259 insanlar\u0131n üstünlük verdiyi d\u0259y\u0259rl\u0259rdir. Bu istiqam\u0259td\u0259n yola ç\u0131xmaq v\u0259 metodlar\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259k olar. Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar\u0131n psixologiyas\u0131na diqq\u0259t yetirm\u0259k laz\u0131md\u0131r. H\u0259r bir insanda emosionall\u0131q, energetik bir durum var. H\u0259r bir insan\u0131n bioloji varl\u0131q olaraq xüsusiyy\u0259tl\u0259ri f\u0259rqlidir. Bu xüsusiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259hlil etm\u0259d\u0259n mü\u0259yy\u0259n etm\u0259k ç\u0259tin m\u0259s\u0259l\u0259dir. Bütün u\u015faqlara eyni qayda il\u0259 yana\u015fmaq olmaz”. <\/p>\n

“Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar “pis” u\u015faqlar deyil”<\/strong><\/p>\n

Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlarla düzgün davran\u0131\u015f qaydalar\u0131ndan dan\u0131\u015fan sosioloqun sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, bunun h\u0259ll yollar\u0131 müxt\u0259lifdir: “U\u015faqla oturub söhb\u0259t etm\u0259kl\u0259, g\u0259zintiy\u0259 ç\u0131xmaqla, müzakir\u0259 etm\u0259kl\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq olar. M\u0259nim öz t\u0259crüb\u0259md\u0259 d\u0259 bel\u0259 olub. Qohumlar\u0131m\u0131n, dostlar\u0131mda ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar var idi. Onlar\u0131 götürüb g\u0259zintiy\u0259 ç\u0131xard\u0131m, söhb\u0259t apard\u0131m, xüsusiyy\u0259tl\u0259rini öyr\u0259ndim. Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar “pis” u\u015faqlar deyil. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin qabiliyy\u0259tl\u0259ri var v\u0259 istedadl\u0131d\u0131rlar. B\u0259z\u0259n o u\u015faqlar\u0131n istedadlar\u0131n\u0131 laz\u0131mi \u015f\u0259kild\u0259 aça bilm\u0259diyimiz üçün, onlar da enerjil\u0259rini bu cür nümayi\u015f etdirirl\u0259r.<\/p>\n

\u018fg\u0259r biz onlarda bu potensial\u0131 üz\u0259 ç\u0131xarsaq ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015fa\u011f\u0131n böyük bir q\u0259hr\u0259man, alim oldu\u011funu gör\u0259rik. H\u0259r zaman i\u015fin yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fini fikirl\u0259\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 d\u0259 ona hans\u0131 informasiyan\u0131n nec\u0259 t\u0259sir etdiyini yoxlamaq laz\u0131md\u0131r. Onun daha çox n\u0259y\u0259 mara\u011f\u0131 oldu\u011funu mü\u0259yy\u0259n etm\u0259liyik. Kitab oxuma\u011fa, söhb\u0259t\u0259 qulaq asma\u011fa, musiqi dinl\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 s. mara\u011f\u0131 ola bil\u0259r. Yaxud el\u0259 u\u015faq var ki, müzakir\u0259y\u0259 meyllidir. T\u0259crüb\u0259li adam, psixoloq onunla söhb\u0259ti el\u0259 qura bil\u0259r ki, h\u0259m u\u015fa\u011f\u0131n potensial\u0131 üz\u0259 ç\u0131xa bil\u0259r, h\u0259m d\u0259 düzgün t\u0259rbiy\u0259 olunar. Ona gör\u0259 d\u0259 f\u0259rqli situasiyalarda f\u0259rqli üsullar var”. <\/p>\n

“U\u015fa\u011fa m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r a\u015f\u0131lamaq laz\u0131md\u0131r” <\/strong><\/p>\n

Sosioloqun fikrinc\u0259, indiki c\u0259miyy\u0259t get-ged\u0259 el\u0259 mür\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fir ki, u\u015fa\u011fa olmaz dem\u0259k bel\u0259 mümkün deyil: “G\u0259r\u0259k valideyn çal\u0131\u015f\u0131b u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 buna inand\u0131rs\u0131n. \u018fg\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n problemi onun mühitind\u0259dirs\u0259 onu inand\u0131raraq mühitini d\u0259yi\u015fm\u0259k olar. \u018fg\u0259r u\u015faq bütün günü m\u0259hl\u0259d\u0259dirs\u0259, ona “Art\u0131q yolda\u015flar\u0131nla oynamayacaqsan” –  kimi ifad\u0259l\u0259r s\u0259sl\u0259ndirm\u0259k düzgün deyil.  Mühitini d\u0259yi\u015fm\u0259yin d\u0259 yollar\u0131 var. U\u015fa\u011f\u0131 qabiliyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun bir yer\u0259 aparmaq (yarad\u0131c\u0131l\u0131q studiyas\u0131 v\u0259 s.) olar. Özün\u0259 h\u0259mfikir olan u\u015faqlarla daha yax\u0131n olsun. U\u015fa\u011fa m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri daha çox a\u015f\u0131lama\u011fa çal\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. Y\u0259ni o insan m\u0259n\u0259viyyatla ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 daha çox t\u0259masda olsun v\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259r onun h\u0259yat\u0131nda daha çox rol oynas\u0131n”. <\/p>\n

“Ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faq yoxdur, düzgün t\u0259rbiy\u0259 olunmayan u\u015faqlar var”<\/strong><\/p>\n

U\u015faqlar\u0131n h\u0259yat\u0131nda mühüm rol oynayan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n birinin sabaha inam\u0131n oldu\u011funu vur\u011fulayan \u018f.Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu deyir ki, valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 planlar qurmalar\u0131na, böyük adam olmalar\u0131n\u0131 dü\u015fündür\u0259c\u0259k m\u0259qs\u0259dl\u0259ri qar\u015f\u0131lar\u0131na qoyma\u011fa \u015f\u0259rait yarats\u0131nlar. Bu istiqam\u0259td\u0259 u\u015fa\u011fa fikirl\u0259r a\u015f\u0131lamaq, böyük \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq olar. Yaxud m\u0259n\u0259viyyatla ba\u011fl\u0131 yax\u015f\u0131 söhb\u0259tl\u0259r etm\u0259k olar. Ümumiyy\u0259tl\u0259, ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faq yoxdur, düzgün t\u0259rbiy\u0259 olunmayan u\u015faqlar var. Biz ona gör\u0259 ç\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar deyirik ki, özümüz o metodlar\u0131 bilmirik. Biz metodlar\u0131 yax\u015f\u0131 bilm\u0259y\u0259nd\u0259 ç\u0259tinlik ç\u0259kirik. o U\u015faqlarla onlar\u0131n dili il\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa çal\u0131\u015fmaq v\u0259 onlar\u0131n potensial\u0131n\u0131 laz\u0131mi istiqam\u0259t\u0259 yön\u0259ltm\u0259k laz\u0131md\u0131r”.<\/p>\n

“\u018frl\u0259 arvad aras\u0131nda g\u0259rginlik olanda u\u015faqlar da g\u0259rgin olur”<\/strong><\/p>\n

\u018f.Q\u0259\u015f\u0259mo\u011flu sonda onu da qeyd etdi ki, b\u0259z\u0259n u\u015faqlar anadan do\u011fulanda nevroz do\u011fulur: “Ümumiyy\u0259tl\u0259, valideynl\u0259r çal\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r ki, övladlar\u0131 dünyaya nevrozla g\u0259lm\u0259sin. U\u015faq nevrozla o zaman do\u011fulur ki, h\u0259l\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 olan zaman ail\u0259d\u0259 g\u0259rginlikl\u0259r ya\u015fan\u0131r, dava olur, yaxud i\u015f yerind\u0259 problem olur. Ona gör\u0259 d\u0259 u\u015faq ana b\u0259tnind\u0259 olan zaman diqq\u0259tli olmaq laz\u0131md\u0131r. Anan\u0131 \u0259s\u0259bil\u0259\u015fdirm\u0259k olmaz. Ana laz\u0131mi qidalarla b\u0259sl\u0259nm\u0259li, g\u0259rginlikd\u0259n uzaq h\u0259yat ya\u015famal\u0131, t\u0259bi\u0259tl\u0259 t\u0259masda olmal\u0131 v\u0259 t\u0259miz hava q\u0259bul etm\u0259lidir. Bel\u0259 olan halda u\u015faq nevroz olmayacaq. Mü\u015fahid\u0259 etmi\u015f\u0259m ki, \u0259g\u0259r \u0259r arvad biri-biril\u0259rini çox sevirl\u0259rs\u0259, aralar\u0131nda mehribanl\u0131q varsa, u\u015faqlar\u0131 çox sakit olur. Amma \u0259rl\u0259 arvad aras\u0131nda g\u0259rginlik olanda u\u015faqlar da g\u0259rgin olur”. <\/p>\n

“Bu cür u\u015faqlar\u0131n sosial h\u0259yat\u0131 olmur, insanlardan uzaqla\u015f\u0131rlar”<\/strong><\/p>\n

Jurnalist-sosioloq Lal\u0259 Mehral\u0131 bildirdi ki, bu, h\u0259r valideyn\u0259 gör\u0259 f\u0259rqli m\u0259na da\u015f\u0131yan bir v\u0259ziyy\u0259tdir: \"\"“Kimisi sözl\u0259, kimisi c\u0259za il\u0259 t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. H\u0259tta bir az da ir\u0259li gedib zorak\u0131l\u0131qla t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259n valideynl\u0259r d\u0259 t\u0259\u0259ssüf ki, aram\u0131zda var. El\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n görmü\u015fük ki, döyül\u0259n, zorak\u0131l\u0131q t\u0259tbiq edil\u0259n u\u015faq heç bir halda nümun\u0259vi olmur. B\u0259z\u0259n valideynl\u0259r deyir ki, m\u0259ni döyübl\u0259r pis olmu\u015fam b\u0259y\u0259m? M\u0259n d\u0259 u\u015fa\u011f\u0131m\u0131 döy\u0259c\u0259m. Y\u0259ni o u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 döym\u0259y\u0259 meyllilikl\u0259 \u0259slind\u0259 özünün zaman\u0131nda düzgün t\u0259rbiy\u0259 almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sübut edir. Zaman\u0131nda ona \u015fidd\u0259t t\u0259tbiq edibl\u0259r, zorak\u0131l\u0131qla üz-üz\u0259 olub. O da bunun yax\u015f\u0131 t\u0259rbiy\u0259 metodu oldu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259dir. U\u015faq zorak\u0131l\u0131\u011fa, \u015fidd\u0259t\u0259 m\u0259ruz qald\u0131qca, t\u0259hqir edildikc\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259n t\u0259dric olunur. Biz bunun d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u015fahidi olmu\u015fuq. U\u015faq bir növ özün\u0259 qapan\u0131r. Bu cür u\u015faqlar\u0131n sosial h\u0259yat\u0131 olmur, insanlardan uzaqla\u015f\u0131r. Azadl\u0131qdan çox m\u0259hbus h\u0259yat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olur. Çünki atd\u0131\u011f\u0131 h\u0259r add\u0131m\u0131 valideyn t\u0259r\u0259find\u0259n naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131lan\u0131r. O art\u0131q ad\u0259t edib ki, bu add\u0131m\u0131 atsa valideyni t\u0259r\u0259find\u0259n döyül\u0259c\u0259k”.<\/p>\n

“Döyül\u0259n u\u015faqlar sabah eyni s\u0259hvi yen\u0259 t\u0259krarlayacaq”<\/strong><\/p>\n

L.Mehral\u0131 deyir ki, \u0259g\u0259r u\u015faqlar\u0131m\u0131z s\u0259hv etm\u0259s\u0259, do\u011frunun n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259zl\u0259r: “Özümüz bu ya\u015f\u0131m\u0131zda s\u0259hv ed\u0259-ed\u0259 do\u011frunu tapma\u011fa çal\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Bu gün etdiyimiz h\u0259r\u0259k\u0259tin sabah \u0259slind\u0259 yanl\u0131\u015f oldu\u011funu f\u0259rqin\u0259 var\u0131r\u0131q. Çünki sabah bugünkünd\u0259n daha adil, daha mük\u0259mm\u0259l dü\u015fünm\u0259k imkan\u0131m\u0131z olur. H\u0259r gün insan üçün böyük \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. H\u0259r an, h\u0259r saat öz q\u0259rarlar\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 müzakir\u0259 etm\u0259k iqtidar\u0131nda olur. Dün\u0259n verdiyi q\u0259rar\u0131 bu gün müzakir\u0259  ed\u0259nd\u0259, dü\u015fün\u0259nd\u0259, ölçüb biç\u0259nd\u0259 \u0259slind\u0259 q\u0259rar ver\u0259nd\u0259 t\u0259l\u0259sdiyini görür. Bu gün daha d\u0259rind\u0259n dü\u015fün\u0259nd\u0259 f\u0259rqin\u0259 var\u0131r. U\u015faqlar da el\u0259dir. Bu gün s\u0259hv ed\u0259c\u0259k, yanl\u0131\u015f add\u0131m atacaq. Amma onu sözl\u0259 ba\u015fa salmaq, t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, sabah o add\u0131m\u0131 atmas\u0131n. \u018fg\u0259r u\u015fa\u011f\u0131 döyürüks\u0259, gizlin o etdiyi s\u0259hvi bir daha t\u0259krarlayacaq.<\/p>\n

Könül Oruc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kamran \u018fs\u0259dov: “U\u015fa\u011f\u0131n t\u0259rbiy\u0259si onun hans\u0131 ail\u0259d\u0259 böyüm\u0259sind\u0259n, valideynl\u0259rinin \u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n çox as\u0131l\u0131d\u0131r” Günel Hac\u0131zad\u0259: “U\u015faqlar h\u0259r ya\u015fda h\u0259yat\u0131 bir az daha f\u0259rqli öyr\u0259nir” Aydan N\u0259z\u0259rova: “U\u015fa\u011fa qorxu g\u0259lm\u0259kl\u0259, etik…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-84229","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84229"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84229\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}