{"id":74223,"date":"2019-01-29T11:18:36","date_gmt":"2019-01-29T07:18:36","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=74223","title":{"rendered":"<font color=red><b>\u201cM\u0259nd\u0259n olsa, Qafqazda c\u0259mi bir ki\u015fi v\u0259 bir qad\u0131n olmaqla iki erm\u0259ni saxlard\u0131m\u201d<\/b><\/font>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qriqori Sergeyevi&ccedil; Qolitsin: &ldquo;Onlardan m&uuml;q\u0259vva d&uuml;z\u0259ldib Qafqaz muzeyin\u0259 qoyard\u0131m ki, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r vaxtil\u0259 Qafqazda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin nec\u0259 xalq oldu\u011funu bilsinl\u0259r&rdquo;<\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r XIX \u0259srin sonu,&nbsp; XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Bor&ccedil;al\u0131da olmasa da, G&uuml;rc&uuml;standa &ouml;z siyasi v\u0259 iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rini kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndir\u0259 bildil\u0259r. Onlar m\u0259skunla\u015fma il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, el\u0259c\u0259 d\u0259 h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli b&uuml;t&uuml;n sah\u0259l\u0259rd\u0259 n\u0259zar\u0259ti &ouml;z \u0259ll\u0259rin\u0259 alma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131ldar. Erm\u0259nil\u0259r &ccedil;ox zaman buna nail ola bilirdil\u0259r. Art\u0131q XIX \u0259srin sonuna do\u011fru erm\u0259ni varl\u0131lar\u0131 Tiflisd\u0259 \u0259sas h\u0259yati m\u0259nb\u0259l\u0259ri&ndash; banklar\u0131, bazarlar\u0131, dig\u0259r xidm\u0259t sah\u0259l\u0259rini \u0259l\u0259 ke&ccedil;ir\u0259 bildil\u0259r. Tiflisd\u0259 erm\u0259ni siyas\u0259tbazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 hiyl\u0259g\u0259rliyinin &ccedil;ul\u011fala\u015fmas\u0131ndan b&uuml;t&uuml;n sah\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259ni n&uuml;fuzu &ouml;z&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259rirdi. Ruslar, az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 g&uuml;rc&uuml;l\u0259r, \u0259slind\u0259, se&ccedil;kil\u0259rd\u0259 i\u015ftirakdan v\u0259 se&ccedil;ilm\u0259kd\u0259n m\u0259hrum edilmi\u015fdil\u0259r. N\u0259inki yuxar\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r, h\u0259tta adi i\u015f yerl\u0259ri d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259bt olunurdu.<\/p>\n<p>Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0259halinin say &ccedil;oxlu\u011fu da erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi. Onlar\u0131n Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq vilay\u0259tl\u0259rind\u0259 1894&ndash;96-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri i\u011fti\u015fa\u015flar sultan \u018fbd&uuml;lh\u0259mid t\u0259r\u0259find\u0259n yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n t\u0259\u015fkilat&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259 icra&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Qafqaz\u0131n m&uuml;xt\u0259lif regionlar\u0131na k&ouml;&ccedil;d&uuml;. 1897&ndash;1902-ci ill\u0259rd\u0259 G&uuml;rc&uuml;stana t\u0259xmin\u0259n 55 min erm\u0259ni g\u0259ldi, sonrak\u0131 d&ouml;vrd\u0259 d\u0259 erm\u0259ni k&ouml;&ccedil;&uuml; davam etdi. K&ouml;&ccedil;\u0259n erm\u0259nil\u0259r say\u0259sind\u0259 T\u0131flisd\u0259 \u0259halinin milli t\u0259rkibind\u0259 d\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259 ba\u015f verdi; m\u0259s\u0259l\u0259n, 1876-c\u0131 ild\u0259 Tiflisd\u0259ki \u0259halinin 36,16 faizi (37,610 n\u0259f\u0259r) erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idis\u0259, 20 ild\u0259n sonra, y\u0259ni, 1896-c\u0131 ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisinin 48 faizi erm\u0259nil\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdu. XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 is\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0259halinin 50 faizd\u0259n &ccedil;oxu erm\u0259nil\u0259r (1917-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 62,337 g&uuml;rc&uuml;, 83,977 erm\u0259ni ya\u015fay\u0131rd\u0131) idi. Onlar Tiflis \u015f\u0259h\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onlara m\u0259xsus oldu\u011funu idia etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259, Tiflisin ad\u0131 da &quot;Tpxi&rdquo; olub.&nbsp;<\/p>\n<p>1897-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunan &quot;\u0130veriya&rdquo; q\u0259zetind\u0259 &ccedil;ap edilmi\u015f v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f bir m\u0259qal\u0259d\u0259 bir &ccedil;ox ritorik suallar verilir: &quot;Tiflis hans\u0131 \u0259sasla erm\u0259ni \u015f\u0259h\u0259ridir: co\u011frafi m&ouml;vqeyin\u0259 g&ouml;r\u0259mi, \u0259razi qanunlar\u0131na g&ouml;r\u0259mi, yaxud hans\u0131 d&ouml;vl\u0259t v\u0259 beyn\u0259lxalq h&uuml;quqla? Erm\u0259nil\u0259r haradad\u0131r, Tiflis harada? Onlar\u0131n haradan haraya \u0259ll\u0259ri uzan\u0131r? Onlar\u0131n sat\u0131n ald\u0131qlar\u0131 evl\u0259r onlara m\u0259xsusdurmu, bunu h\u0259l\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Lakin Tiflis G&uuml;rc&uuml;stan \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Burada erm\u0259nil\u0259r\u0259 he&ccedil; n\u0259 m\u0259xsus deyildir. \u0130lya &Ccedil;av&ccedil;avadze v\u0259 Akaki Sereteli kimi g&ouml;rk\u0259mli g&uuml;rc&uuml; ziyal\u0131lar\u0131 da erm\u0259nil\u0259ri b&uuml;t&uuml;n x\u0259yan\u0259tl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 ittiham edibl\u0259r&rdquo;.&nbsp;<\/p>\n<p>&Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqazda, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n Bor&ccedil;al\u0131da inzibati-siyasi, sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n geni\u015f imkanlar yaratd\u0131\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r is\u0259 &quot;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&quot; x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulmu\u015fdu v\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;ld&uuml;kl\u0259ri \u0259razil\u0259rd\u0259 gizli \u015f\u0259kild\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k erm\u0259ni d&ouml;vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131n yaratmaq ist\u0259dikl\u0259ri d&ouml;vl\u0259tin \u0259razisin\u0259 yaln\u0131z Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq vilay\u0259tl\u0259ri deyil, h\u0259m d\u0259 Zaqafqaziyan\u0131n b&ouml;y&uuml;k bir hiss\u0259si daxil idi. Y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin yaratmaq ist\u0259dikl\u0259ri d&ouml;vl\u0259tin \u0259razisinin bir hiss\u0259si &ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131na d&uuml;\u015f&uuml;rd&uuml;.&nbsp;<br \/>\nQeyd edim ki, erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqazda \u0259razi iddialar\u0131\u0131n\u0131n ideoloji \u0259sas\u0131 1885-ci il Fransada yaranm\u0131\u015f &quot;Armenakan&quot;, 1887-ci ild\u0259 Cenevr\u0259d\u0259 yarad\u0131lan &quot;Hn&ccedil;ak&quot; v\u0259 1890-c\u0131 ild\u0259 Tiflisd\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulan &quot;Da\u015fnaks&uuml;tyun&quot; mill\u0259t&ccedil;i partiyalar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Bu partiyalar Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 v\u0259 \u0130randan qa&ccedil;m\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n b&uuml;t&uuml;n vasit\u0259l\u0259rd\u0259n, \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 qiyam v\u0259 terror aktlar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 etm\u0259yi qar\u015f\u0131lar\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. &quot;Hn&ccedil;ak&quot; partiyas\u0131n\u0131n proqramm\u0131 x&uuml;susil\u0259 bu fikri ifad\u0259 edirdi: &quot;B&uuml;t&uuml;n \u015f\u0259raitl\u0259rd\u0259 t&uuml;rkl\u0259ri v\u0259 k&uuml;rdl\u0259ri m\u0259hv etm\u0259k, v\u0259 &ouml;z xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131na x\u0259yan\u0259t etmi\u015f erm\u0259nil\u0259r\u0259 aman verm\u0259y\u0259r\u0259k onlardan qisas almaq&quot;.<\/p>\n<p>&quot;Da\u015fnaks&uuml;tyun&quot; partiyas\u0131n\u0131n proqramlar\u0131nda is\u0259 bildirilirdi ki, partiyan\u0131n m\u0259qs\u0259di bunlard\u0131r:<br \/>\n1) silahl\u0131 qiyam,<br \/>\n2) yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda yox, b&uuml;t&uuml;n xalqlar aras\u0131nda inqilabi fikrin formala\u015fmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n intensiv i\u015f g&ouml;rm\u0259k,<br \/>\n3) erm\u0259nil\u0259rin silahlanmas\u0131 v\u0259 t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131,<br \/>\n4) h&ouml;kum\u0259t adamlar\u0131na v\u0259 idar\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 terror v\u0259 onlar\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si&quot;.<br \/>\n&quot;Bu m\u0259qs\u0259d\u0259 nail olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259r \u015fey\u0259 icaz\u0259 verilir; propaqanda, terror, az\u011f\u0131n partizan m&uuml;harib\u0259l\u0259ri&quot;.<br \/>\nBu i\u015fd\u0259 onlara kils\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan k&ouml;m\u0259klik g&ouml;st\u0259rirdi. Erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sinin &laquo;Da\u015fnaks&uuml;tyun&raquo; partiyas\u0131 il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 getdikc\u0259 daha &ccedil;ox uzla\u015f\u0131rd\u0131. \u015e\u0259rq\u015f&uuml;nas alim T.Svyatoxovskinin erm\u0259ni mill\u0259t&ccedil;iliyinin simvolu sayd\u0131\u011f\u0131 erm\u0259ni kils\u0259si, \u0259slind\u0259, erm\u0259niliyin bel s&uuml;tunu idi. Kils\u0259-&ldquo;Da\u015fnaks&uuml;tyun&rdquo; partiyas\u0131 tandemi erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda ciddi t\u0259bli\u011fat i\u015fi apar\u0131rd\u0131. Kils\u0259 zirz\u0259mil\u0259ri partiyan\u0131n silah c\u0259bb\u0259xanalar\u0131na &ccedil;evrilirdi. O.A.Arutyunyan\u0131n 1956-c\u0131 ild\u0259 rus dilind\u0259 \u0130r\u0259vanda n\u0259\u015fr olunmu\u015f &quot;Xatir\u0259l\u0259r&quot; kitab\u0131nda da da\u015fnaklar\u0131n h\u0259min d&ouml;vrd\u0259 silahdan korluq &ccedil;\u0259km\u0259dikl\u0259ri bildirilir. Onlar art\u0131q silahlanm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idil\u0259r. H\u0259r bir erm\u0259ni evi, ail\u0259si m&uuml;xt\u0259lif n&ouml;v silahlarla t\u0259chiz edilmi\u015fdi.&nbsp;<br \/>\nMaraql\u0131d\u0131r ki, ilk d&ouml;vrd\u0259 erm\u0259nil\u0259r b&uuml;t&uuml;n i\u015fl\u0259ri himay\u0259darlar\u0131 olan ruslardan gizl\u0259dirdil\u0259r. \u0130. Cavaxi\u015fvili bu bar\u0259d\u0259 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &quot;&#8230; Erm\u0259nil\u0259rin Zaqafqaziyada m&uuml;st\u0259qil d&ouml;vl\u0259t qurma\u011f\u0131 ruslar\u0131n he&ccedil; a\u011fl\u0131na da g\u0259lmirdi, buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin G&uuml;rc&uuml;stana dolu\u015fmas\u0131n\u0131 qorxulu saym\u0131rd\u0131lar, &ccedil;&uuml;nki siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n qorxu t&ouml;r\u0259d\u0259n amill\u0259rin say\u0131 azal\u0131rd\u0131, h\u0259m d\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259 &ouml;z k&ouml;m\u0259k&ccedil;il\u0259rinin (erm\u0259nil\u0259rin) say\u0131 art\u0131rd\u0131&quot;.<\/p>\n<p>Amma uzun m&uuml;dd\u0259t erm\u0259nil\u0259r niyy\u0259tl\u0259rini gizli saxlaya bilm\u0259dil\u0259r. Az ke&ccedil;m\u0259di ki, onlar &quot;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&quot; ideyas\u0131n\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 u\u011frunda a&ccedil;\u0131q m&uuml;bariz\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Qriqorian kils\u0259si-&ldquo;Da\u015fnaks&uuml;tyun&rdquo; partiyas\u0131 tandemi (c&uuml;tl&uuml;y&uuml;) C\u0259nubi Qafqaz\u0131 &ldquo;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&rdquo;\u0131n b\u0259rpas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259rk\u0259z, y\u0259ni dayaq region olaraq m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259si, t\u0259bii ki, &ccedil;ar h&ouml;kum\u0259ti il\u0259 Rusiya erm\u0259nil\u0259ri aras\u0131nda m&uuml;\u0259yy\u0259n &uuml;st&uuml;&ouml;rt&uuml;l&uuml; v\u0259 b\u0259z\u0259n d\u0259 a&ccedil;\u0131q qar\u015f\u0131durma \u015f\u0259raitini yaratd\u0131. Erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sinin, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n onun d\u0259st\u0259kl\u0259diyi erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 f\u0259all\u0131\u011f\u0131 b\u0259zi Rusiya m\u0259murlar\u0131n\u0131 narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130.Cavaxi\u015fvili bu bar\u0259d\u0259 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &quot;&#8230;Ax\u0131r ki, bu siyas\u0259tin (erm\u0259nil\u0259rin k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259si v\u0259 h\u0259r c&uuml;r d\u0259st\u0259yin verilm\u0259si) t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan M.Katkov da erm\u0259nil\u0259rin burada n\u0259s\u0259 bir g&ouml;zba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131q etdikl\u0259rini g&ouml;rd&uuml;&quot;.<\/p>\n<p>Narahat olan &ccedil;ar m\u0259murlar\u0131ndan biri d\u0259 Qafqaz cani\u015fini (general-qubernator) Qriqori Sergeyevi&ccedil; Qolits\u0131n idi. Cani\u015fin onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini Rusiyan\u0131n sabitliyi &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259 hesab edirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 Qriqori Sergeyevi&ccedil; Qolits\u0131n &ouml;lk\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259 m\u0259nb\u0259yi hesab etdiyi q&uuml;vv\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m&uuml;bariz\u0259ni geni\u015fl\u0259ndirdi. Onun vaxt\u0131nda erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus bir ne&ccedil;\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilat ba\u011fland\u0131, xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti xeyli m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Bundan ba\u015fqa, erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus d&ouml;vri m\u0259tbuata qar\u015f\u0131 senzura s\u0259rtl\u0259\u015fdirildi v\u0259 b\u0259zil\u0259ri ba\u011fland\u0131. Erm\u0259nil\u0259rin &ouml;nd\u0259 g\u0259l\u0259n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin bir &ccedil;oxu t\u0259qib edildi.<\/p>\n<p>Cani\u015fin bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 E&ccedil;mi\u0259dzin katolikosunu &quot;b&uuml;t&uuml;n erm\u0259nil\u0259rin katolikosu&quot; titulundan m\u0259hrum etm\u0259yi t\u0259klif etdi.<br \/>\n1903-c&uuml; il iyunun 12-d\u0259 erm\u0259ni qriqorian kils\u0259sind\u0259 silah tap\u0131lmas\u0131ndan sonra Qolits\u0131n\u0131n inadl\u0131 israr\u0131 il\u0259 &ccedil;ar h&ouml;kum\u0259ti erm\u0259ni kils\u0259sinin \u0259mlak\u0131n\u0131n m&uuml;sadir\u0259 edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanun q\u0259bul etdi. Erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sinin varidat\u0131n\u0131n m&uuml;sadir\u0259 olunmas\u0131, Rusiya Torpaq v\u0259 \u018fmlak Nazirliyinin s\u0259r\u0259ncam\u0131na ke&ccedil;irilm\u0259si haqq\u0131nda 12 iyun 1903-c&uuml; il tarixli &ccedil;ar f\u0259rman\u0131 kils\u0259nin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirdiyi siyasi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n maddi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 z\u0259rb\u0259 vurdu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n erm\u0259ni terror&ccedil;ulu\u011funun geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu, erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda m&uuml;\u0259yy\u0259n antirus \u0259hvali-ruhiyy\u0259 v\u0259 s. artd\u0131. \u0130ndiy\u0259d\u0259k T&uuml;rkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 terror&ccedil;uluqla m\u0259\u015f\u011ful olan erm\u0259ni kils\u0259si v\u0259 b&uuml;t&uuml;n siyasi patiyalar: &ldquo;Hn&ccedil;ak&rdquo;, &ldquo;Dro\u015fak&rdquo;, &ldquo;Armenakan&rdquo;, &ldquo;Da\u015fnaks&uuml;tyun&rdquo; &ouml;z terror f\u0259aliyy\u0259t dair\u0259l\u0259rini b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 Rusiyaya y&ouml;n\u0259ltdi. H\u0259min il avqustun 29-da G\u0259nc\u0259d\u0259, sentyabr\u0131n 2-d\u0259 Qarsda v\u0259 Bak\u0131da, sentyabr\u0131n 12-d\u0259 \u015eu\u015fada, oktyabr\u0131n 14-d\u0259 Tiflisd\u0259 erm\u0259nil\u0259r i\u011fti\u015fa\u015flar v\u0259 terror t&ouml;r\u0259tdil\u0259r.<\/p>\n<p>Batum liman\u0131nda bomba partlad\u0131lmas\u0131, bir ne&ccedil;\u0259 qatar q\u0259zas\u0131, k&uuml;&ccedil;\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qlar\u0131, getdikc\u0259 artan soy\u011fun&ccedil;uluq olaylar\u0131, daha sonra is\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 siyasi sui-q\u0259sd onlar\u0131n d\u0259st-x\u0259ti idi. Erm\u0259ni terroru yaln\u0131z Qafqazla m\u0259hdudla\u015fmad\u0131, b&uuml;t&uuml;n Rusiyan\u0131 b&uuml;r&uuml;d&uuml;, y&uuml;ks\u0259kr&uuml;tb\u0259li rus zabitl\u0259ri, nazirl\u0259ri, d&ouml;vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 h\u0259lak oldular. Onlar\u0131n t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259r &ccedil;ar hakimiyy\u0259tini vahim\u0259y\u0259 sald\u0131. Bu hadis\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n Qafqaz cani\u015fini Qriqori Qolits\u0131n yaz\u0131rd\u0131: &ldquo;M\u0259nd\u0259n olsa, Qafqazda c\u0259mi bir ki\u015fi v\u0259 bir qad\u0131n olmaqla iki erm\u0259ni saxlard\u0131m. Onlardan m&uuml;q\u0259vva d&uuml;z\u0259ldib Qafqaz muzeyin\u0259 qoyard\u0131m ki, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r vaxtil\u0259 Qafqazda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin nec\u0259 xalq oldu\u011funu bilsinl\u0259r&rdquo;.<br \/>\nTerrorun qurbanlar\u0131ndan biri d\u0259 Qafqaz general-qubernatoru, knyaz Qriqori Qolits\u0131n\u0131n &ouml;z&uuml; oldu. 14 oktyabr 1903-c&uuml; ild\u0259 hn&ccedil;aklar ona qar\u015f\u0131 sui-q\u0259sd t\u0259\u015fkil etdil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 general-qubernator a\u011f\u0131r yaraland\u0131 v\u0259 1904-c&uuml; ilin sonlar\u0131nda &ccedil;ar Qolits\u0131n\u0131ni Peterburqa geri &ccedil;a\u011f\u0131rma\u011fa m\u0259cbur oldu.&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>(davam\u0131 var)<\/p>\n<p>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qriqori Sergeyevi&ccedil; Qolitsin: &ldquo;Onlardan m&uuml;q\u0259vva d&uuml;z\u0259ldib Qafqaz muzeyin\u0259 qoyard\u0131m ki, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r vaxtil\u0259 Qafqazda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin nec\u0259 xalq oldu\u011funu bilsinl\u0259r&rdquo; Erm\u0259nil\u0259r XIX \u0259srin sonu,&nbsp; XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Bor&ccedil;al\u0131da olmasa da,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-74223","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74223","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74223"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74223\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74223"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74223"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}