{"id":68487,"date":"2018-09-11T10:18:19","date_gmt":"2018-09-11T06:18:19","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=68487","title":{"rendered":"Qazax\u0131stansaya\u011f\u0131 s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>Xarici investisiyalardan daxili istehsal\u0131n y&uuml;ks\u0259li\u015fin\u0259 do\u011fru<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e dollar\u0131n\u0131n t\u0259sir g&uuml;c&uuml;n&uuml;n artd\u0131\u011f\u0131 bir zamanda inki\u015faf ed\u0259n bazarlar &ouml;z&uuml;n\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Amerikan\u0131n ticar\u0259t m&uuml;harib\u0259si investorlar\u0131 A\u011f evin &ldquo;proteksionist maraqlar\u0131na&rdquo; daxil olmayan &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259y\u0259 s&ouml;vq edir. Bu m\u0259nada M\u0259rk\u0259zi Asiya, x&uuml;susil\u0259 d\u0259 Qazax\u0131stan daha perspektivli g&ouml;r&uuml;n&uuml;r.<\/p>\n<p>Bu &ouml;lk\u0259nin Moskva il\u0259 yax\u0131ndan siyasi \u0259laq\u0259l\u0259rinin olmas\u0131na baxmayaraq, Qazax\u0131stan iqtisadi y&uuml;ks\u0259li\u015f n&uuml;mayi\u015f etdirir. Son bir ne&ccedil;\u0259 ild\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 &Uuml;mumi Daxili M\u0259hsulun h\u0259cminin 4 faiz artmas\u0131 da bunu t\u0259sdiql\u0259yir. B&uuml;t&uuml;n bunlar ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Qazax\u0131stan is\u0259 son 40 ild\u0259 iri neft yataqlar\u0131n\u0131n a\u015fkara &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 d&uuml;nyada &ouml;nd\u0259 ged\u0259n &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 &ccedil;evrilib. Bundan \u0259lav\u0259, burada qaz v\u0259 da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesi d\u0259 u\u011furla inki\u015faf edir. Son ill\u0259r &ouml;lk\u0259d\u0259 s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 Proqram\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si d\u0259 t\u0259sad&uuml;fi deyil.<br \/>\nBuna g&ouml;r\u0259 d\u0259 investorlar &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli v\u0259 imtiyazl\u0131 m&uuml;hit yaran\u0131r. Ancaq onlar da bunun m&uuml;qabilind\u0259 d&ouml;vl\u0259tin prioritet hesab etdiyi konkret sah\u0259l\u0259rl\u0259 (ma\u015f\u0131nqay\u0131rma, neft-kimya, y&uuml;ng&uuml;l s\u0259naye v\u0259 s.) ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259r realla\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131rlar. Maraql\u0131 v\u0259 diqq\u0259t&ccedil;\u0259k\u0259n bir m\u0259qama n\u0259z\u0259r yetir\u0259k: yerli hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 658 investisiya layih\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n 60 milyard dollar h\u0259cmind\u0259 v\u0259sait ay\u0131rma\u011f\u0131 q\u0259rara al\u0131b. &Ouml;z&uuml; d\u0259 bunun 2020-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>&Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, &ouml;lk\u0259y\u0259 xarici kapital\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qazax\u0131stan iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdiyi beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259msil ed\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015flarla vizas\u0131z rejim t\u0259tbiq edir (bura AB\u015e da daxil olmaqla d&uuml;nyan\u0131n 45 &ouml;lk\u0259si aiddir).<br \/>\nBel\u0259 bir strategiyan\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, yerli hakimiyy\u0259t dair\u0259l\u0259ri xarici kapital\u0131n &ouml;lk\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u0259sasl\u0131 ir\u0259lil\u0259yi\u015f\u0259 nail olub. T\u0259kc\u0259 2018-ci ilin 7 ay\u0131 \u0259rzind\u0259 Qazax\u0131stana 6,7 milyard xarici s\u0259rmay\u0259 c\u0259lb edilib. Bu is\u0259, &ouml;t\u0259n ilin m&uuml;vafiq d&ouml;vr&uuml; il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 24 faiz art\u0131m dem\u0259kdir. Qazax\u0131stan\u0131n 26 illik m&uuml;st\u0259qillik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 is\u0259 &ouml;lk\u0259y\u0259 300 milyard AB\u015e dollar\u0131 h\u0259cmind\u0259 xarici investisiya yat\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Qazax\u0131standa investorlar\u0131 c\u0259lb ed\u0259n \u0259sas sah\u0259l\u0259rd\u0259n biri k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131d\u0131r. N\u0259h\u0259ng v\u0259 m&uuml;nbit torpaq sah\u0259l\u0259ri Qazax\u0131stana d&uuml;nyan\u0131n bir &ccedil;ox &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 ixrac etm\u0259y\u0259 imkan verir. Heyvandarl\u0131\u011fa d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n x&uuml;susi qay\u011f\u0131 v\u0259 diqq\u0259tin g&ouml;st\u0259rilm\u0259si is\u0259 n\u0259inki bu sah\u0259d\u0259 inki\u015faf\u0131n y&uuml;ks\u0259li\u015fi il\u0259, &uuml;st\u0259lik m\u0259hsullar\u0131n eksporta g&ouml;nd\u0259rilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, &ouml;lk\u0259d\u0259 bel\u0259 m\u0259hsullar\u0131n ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz olmas\u0131 x&uuml;susi n\u0259zar\u0259t\u0259 g&ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;b v\u0259 el\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, bazarlarda buna t\u0259l\u0259bat &ccedil;ox art\u0131b. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131ndak\u0131 bu u\u011furlar t\u0259bii ki, xarici bazarlarda, x&uuml;susil\u0259 &Ccedil;ind\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n m&ouml;vqeyini xeyli m&ouml;hk\u0259ml\u0259dib.<br \/>\n&Ccedil;in Xalq Respublikas\u0131 bu g&uuml;n Qazax\u0131stana birba\u015fa investisiya qoyulu\u015funa g&ouml;r\u0259 d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; yeri tutur. 2017-ci ild\u0259 iki &ouml;lk\u0259 aras\u0131nda ticar\u0259t d&ouml;vriy\u0259sinin h\u0259cmi 10,5 milyard dollar olub v\u0259 bu da 33 faiz art\u0131m dem\u0259kdir. Qazax\u0131standa &ccedil;inlil\u0259r art\u0131q neft-qaz, kimya v\u0259 yeyinti s\u0259nayesi, habel\u0259 ma\u015f\u0131nqay\u0131rma, bank, loqistika v\u0259 s. sah\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 1200 m&uuml;\u0259ssis\u0259 yarad\u0131blar. Bu il s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu 51 layih\u0259 &uuml;zr\u0259 28 milyard AB\u015e dollar\u0131na &ccedil;at\u0131b.<\/p>\n<p>Qazax\u0131stan t\u0259kc\u0259 biznesin inki\u015faf\u0131 v\u0259 maliyy\u0259 perspektivl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259 siyasi stabilliyin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259 investorlar\u0131 &ouml;z&uuml;n\u0259 c\u0259lb edir. Bel\u0259 ki, Qazax\u0131stan Prezidenti yan\u0131nda Xarici \u0130nvestorlar \u015euras\u0131 art\u0131q 20 ildir ki, f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rir. \u015eura xarici investorlarla ba\u011fl\u0131 birba\u015fa dialoqa girir v\u0259 h\u0259r hans\u0131 problemin yaranaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin operativ h\u0259llin\u0259 nail olur.<br \/>\nBu g&uuml;n s&ouml;z&uuml;ged\u0259n \u015euran\u0131n t\u0259rkibin\u0259 Qazax\u0131standa f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n d&uuml;nyan\u0131n 24 n\u0259h\u0259ng investisiya institutlar\u0131n\u0131n v\u0259 kompaniyalar\u0131n\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri daxildir: Doy&ccedil;e Bank (Almaniya), Beyker v\u0259 Mak Kenzi (AB\u015e), Koq Holdinq (T&uuml;rkiy\u0259), Total (Fransa), Arselor Mittal (B&ouml;y&uuml;k Britaniya), LUKOYL (Rusiya) v\u0259 s.<br \/>\nXarici investorlar\u0131n &ouml;lk\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qazax\u0131stan Astanada Beyn\u0259lxalq Maliyy\u0259 M\u0259rk\u0259zi yarad\u0131b. \u018fsas m\u0259qs\u0259d maliyy\u0259 bazar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, s\u0259hml\u0259rin idar\u0259 olunmas\u0131, sahibkarlar\u0131n &ouml;zl\u0259rini rahat hiss etm\u0259sinin t\u0259min olunmas\u0131 v\u0259 yeni maliyy\u0259 texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqidir.<br \/>\nAstana Beyn\u0259lxalq Maliyy\u0259 M\u0259rk\u0259zi bu ilin yay\u0131ndan f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b v\u0259 y&uuml;ks\u0259k texnoloji infrastruktura malikdir. M\u0259rk\u0259z AB\u015e-\u0131n NASDAQ v\u0259 \u015eanxay\u0131n fond birjas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li i\u015f qurub. Burada b&uuml;t&uuml;n i\u015fl\u0259r ingilis dilind\u0259 apar\u0131l\u0131r v\u0259 \u0259sas\u0259n ingilis h&uuml;quq qaydalar\u0131 t\u0259tbiq olunur.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Maliyy\u0259 M\u0259rk\u0259zi \u0259slind\u0259 Dubayda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n analoji t\u0259\u015fkilat\u0131n i\u015f prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r. Y\u0259ni, m\u0259rk\u0259z maliyy\u0259 bazar\u0131n\u0131n b&uuml;t&uuml;n &uuml;zvl\u0259ri il\u0259 &#8211; adi kompaniyalar, &ouml;z\u0259l banklar, brokerl\u0259r, islam maliyy\u0259 institutlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r qurumlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, Astana Dubaydan f\u0259rqli olaraq n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rin Qazax\u0131stan \u0259razisind\u0259 m&uuml;tl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmir.<br \/>\nB&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 g&ouml;t&uuml;rd&uuml;kd\u0259, Qazax\u0131stan bu g&uuml;n h\u0259m siyasi, h\u0259m d\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n M\u0259rk\u0259zi Asiyada v\u0259 postsovet m\u0259kan\u0131nda \u0259n sabit &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bu &ouml;lk\u0259 art\u0131q beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 siyasi etibar qazan\u0131b, &uuml;st\u0259lik yerli hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n investorlar &uuml;&ccedil;&uuml;n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait burada iqtisadi perspektivl\u0259r v\u0259d edir.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, son ill\u0259r &ouml;lk\u0259d\u0259 &ouml;z\u0259ll\u0259\u015fm\u0259y\u0259 x&uuml;susi diqq\u0259t yetirilir. Yerli hakimiyy\u0259t indi daha c\u0259lbedici sah\u0259l\u0259ri sat\u0131\u015fa &ccedil;\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xarici investisiyalardan daxili istehsal\u0131n y&uuml;ks\u0259li\u015fin\u0259 do\u011fru AB\u015e dollar\u0131n\u0131n t\u0259sir g&uuml;c&uuml;n&uuml;n artd\u0131\u011f\u0131 bir zamanda inki\u015faf ed\u0259n bazarlar &ouml;z&uuml;n\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Amerikan\u0131n ticar\u0259t m&uuml;harib\u0259si investorlar\u0131 A\u011f evin &ldquo;proteksionist maraqlar\u0131na&rdquo; daxil olmayan &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[88],"tags":[],"class_list":["post-68487","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68487"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68487\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}