{"id":65015,"date":"2018-06-01T18:16:14","date_gmt":"2018-06-01T14:16:14","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=65015","title":{"rendered":"\u201cMuzeyimiz d\u00fcnyada \u201c\u018fn g\u00f6z\u0259l xal\u00e7a evi\u201d olacaq\u201d"},"content":{"rendered":"

“Üç nöqt\u0259” q\u0259zetinin Az\u0259rbaycan xalça Muzeyind\u0259n reportaj\u0131<\/strong><\/p>\n

Ünvan\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyin\u0259dir. Muzeyin binas\u0131na daxil oluruq. S\u0259h\u0259r saatlar\u0131 olmas\u0131na baxmayaraq g\u0259l\u0259nl\u0259r var idi. H\u0259tta get-ged\u0259 artma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131. Onu da deyim ki, g\u0259l\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti turistl\u0259r idi. Bizi muzeyin m\u0259tbuat katibi Zeynab Kaz\u0131mova xo\u015f qar\u015f\u0131lad\u0131. Salamla\u015f\u0131b, hal-\u0259hval tutandan sonra bir q\u0259d\u0259r söhb\u0259t etdik. Söhb\u0259t \u0259snas\u0131nda bildirdi ki, keçmi\u015f sovet ölk\u0259l\u0259ri iç\u0259risind\u0259 bel\u0259 bir muzey ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycanda yarad\u0131l\u0131b v\u0259 dünya üzr\u0259 ilk muzey kimi tarix\u0259 dü\u015füb: “Muzeyin yarad\u0131lmas\u0131nda ümummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin böyük rolu olub. Ekspozisiyan\u0131n aç\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 muzey yarand\u0131\u011f\u0131 günd\u0259n böyük d\u0259st\u0259yini \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ümummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev i\u015ftirak edib. 1970-1980-ci ill\u0259rd\u0259 ümummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin davaml\u0131 d\u0259st\u0259yi say\u0259sind\u0259 muzey s\u0259n\u0259tkarl\u0131q nümun\u0259l\u0259rini almaq v\u0259 bununla da öz kolleksiyas\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edib.<\/p>\n

 H\u0259min ill\u0259rd\u0259 muzey üçün Az\u0259rbaycan xalça s\u0259n\u0259tinin incil\u0259ri al\u0131n\u0131b. Az\u0259rbaycanda 1983-cü ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 xalça s\u0259n\u0259tin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f beyn\u0259lxalq simpozium da keçirilib.  Muzeyin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bbüskar\u0131 görk\u0259mli alim v\u0259 xalçaç\u0131, Az\u0259rbaycan xalçaç\u0131l\u0131q elminin banisi, r\u0259ssam v\u0259 mü\u0259llim, “Az\u0259rbaycan xalças\u0131” kimi fundamental \u0259s\u0259rin mü\u0259llifi L\u0259tif K\u0259rimovdur. Eyni zamanda, xalçaç\u0131l\u0131q s\u0259n\u0259tinin elmi s\u0259viyy\u0259y\u0259 yüks\u0259lm\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n xalçaç\u0131 r\u0259ssam\u0131 L\u0259tif K\u0259rimovun \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri olub. Bu binan\u0131n t\u0259m\u0259li 2007-ci ild\u0259 c\u0259nab prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 qoyulub v\u0259 2014-cü ild\u0259 t\u0259hvil verilib. Bel\u0259 ki, 2007-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Turizm Nazirliyi, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu v\u0259 YUNESKO-nun birg\u0259 layih\u0259si ç\u0259rçiv\u0259sind\u0259 D\u0259nizk\u0259nar\u0131 Milli Parkda Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyi üçün yeni binan\u0131n tikilm\u0259si bar\u0259sind\u0259 s\u0259r\u0259ncam imzalad\u0131. 2014-cü ild\u0259 avstriyal\u0131 memar Frans Yants\u0131n layih\u0259si \u0259sas\u0131nda muzey i\u015finin \u0259n müasir t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n yeni bina in\u015fa edildi. Bina yüks\u0259k Avropa standartlar\u0131na cavab ver\u0259n, dünyan\u0131n nüfuzlu muzeyl\u0259rinin strukturuna \u0259saslan\u0131b. Muzey davaml\u0131 inki\u015faf ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t nümun\u0259l\u0259rinin saxlanma v\u0259 mühafiz\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 çevrildi. Xalça Muzeyi 2017-ci ild\u0259 \u0259n çox ziyar\u0259t olunan muzey seçilib. Bel\u0259 ki, muzeyl\u0259r iç\u0259risind\u0259 rekord göst\u0259riciy\u0259 imza ataraq ziyar\u0259tçil\u0259rinin say\u0131 80 mini ötmü\u015fdür. Burada xarici ölk\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n r\u0259smi nümay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259ri d\u0259, turistl\u0259r d\u0259, yerli \u0259hali d\u0259 var. H\u0259r ay\u0131n son \u015f\u0259nb\u0259 günü muzeyd\u0259 “Aç\u0131q qap\u0131” günü ç\u0259rçiv\u0259sind\u0259 “Ail\u0259 günü” t\u0259\u015fkil olunur. Ziyar\u0259tçil\u0259r\u0259 maraql\u0131 proqram t\u0259qdim olunur” – dey\u0259 o, \u0259lav\u0259 etdi.<\/p>\n

Qeyd edim ki, muzey 1967-ci ild\u0259 yarad\u0131lsa da, ilk ekspozisiyas\u0131 1972-ci ild\u0259 nümayi\u015f olunub. 1993-cü il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan Xalças\u0131 v\u0259 Xalq T\u0259tbiqi S\u0259n\u0259ti Dövl\u0259t Muzeyi, 1993-2014-cü ill\u0259rd\u0259 L\u0259tif K\u0259rimov ad\u0131na Az\u0259rbaycan Xalças\u0131 v\u0259 Xalq T\u0259tbiqi S\u0259n\u0259ti Dövl\u0259t Muzeyi, 2014-cü ild\u0259n is\u0259 Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyi adlan\u0131r. <\/p>\n

Foyed\u0259 olan söhb\u0259timiz zaman\u0131 burada diqq\u0259timi ç\u0259k\u0259n maraql\u0131 bir nüans\u0131 qeyd edim. Bel\u0259 ki, muzey\u0259 g\u0259l\u0259n qonaqlar\u0131n xalça toxumas\u0131 üçün xüsusi xana qoyulmu\u015fdu. \u0130nsanlar çox maraq v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 toxuma\u011fa çal\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u018fyri toxuyan kim, r\u0259ngl\u0259ri qar\u0131\u015fd\u0131ran kim… Amma n\u0259tic\u0259d\u0259 maraql\u0131 bir i\u015f al\u0131nacaqd\u0131 dey\u0259s\u0259n…<\/p>\n

Daha sonra b\u0259l\u0259dçi Ülk\u0259r R\u0259himzad\u0259 il\u0259 söhb\u0259t\u0259 davam etdik. Ekskalatorla birinci m\u0259rt\u0259b\u0259y\u0259 qalxa-qalxa o, bildirdi ki, muzeyd\u0259 fondlarla bir yerd\u0259 11 mind\u0259n çox eksponat mövcuddur. Onlar\u0131n bir hiss\u0259si is\u0259 muzeyd\u0259 nümayi\u015f olunur: “Muzey özü üç hiss\u0259d\u0259n – m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. Binaya daxil oldu\u011fumuz foye s\u0131f\u0131r say\u0131l\u0131r, daha sonra üç m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 eksponatlar nümayi\u015f olunur. Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131 toxunu\u015f texnikas\u0131na gör\u0259 iki qrupa bölünür, xovsuz v\u0259 xovlu xalçalar. Xovsuz xalça toxunanda ilm\u0259l\u0259r k\u0259silmir, dolana-dolana vurulur, ona gör\u0259 üz\u0259ri hamar olur. Birinci m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 \u0259n q\u0259dim xovsuz xalça növl\u0259ri, ikinci m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 xovlu xalçalar, üçüncü m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 is\u0259 müasir xalçalar nümayi\u015f olunur”.<\/p>\n

H\u0259sir dö\u015f\u0259nmi\u015f evl\u0259r<\/strong><\/p>\n

Birinci m\u0259rt\u0259b\u0259y\u0259 qalxanda gözox\u015fayan xalçalar insan\u0131 heyran edirdi. \u0130lk önc\u0259 q\u0259diml\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunan h\u0259sir xanas\u0131n\u0131n\u0131n yan\u0131ndan keçdik. Bu xana insan\u0131 sanki keçmi\u015f\u0259 apar\u0131rd\u0131.  Ü.R\u0259himzad\u0259 bildirdi ki, h\u0259sirl\u0259r toxuculu\u011fun ilk nümun\u0259l\u0259rind\u0259ndir: “H\u0259sirl\u0259r qam\u0131\u015flardan haz\u0131rlan\u0131r. \u0130nsanlar keçmi\u015fd\u0259 h\u0259l\u0259 sap\u0131n nec\u0259 \u0259ld\u0259 olunmas\u0131n\u0131 bilm\u0259diyi dövrl\u0259rd\u0259 qam\u0131\u015flardan h\u0259sir hörür v\u0259 bunu paral al\u0259ti il\u0259 s\u0131xla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar. H\u0259sirl\u0259rd\u0259n n\u0259mi\u015fliyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq üçün istifad\u0259 olunurdu. H\u0259sir dö\u015f\u0259nmi\u015f evl\u0259r q\u0131\u015fda isti, yayda is\u0259 s\u0259rin olurdu. H\u0259tta b\u0259z\u0259n h\u0259sirl\u0259rd\u0259n d\u0259nli bitkil\u0259ri t\u0259mizl\u0259m\u0259k üçün a\u015fsüz\u0259n kimi d\u0259 istifad\u0259 edirdil\u0259r”.<\/p>\n

Palazlar, ceciml\u0259r, kiliml\u0259r…<\/strong><\/p>\n

Bir neç\u0259 add\u0131m ir\u0259lil\u0259dikd\u0259n sonra yer xanas\u0131n\u0131 gördük. B\u0259l\u0259dçi bildirdi ki, \u0259sas\u0259n maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan \u0259hali yayla\u011fa, q\u0131\u015fla\u011fa köç\u0259nd\u0259 bunu asanl\u0131qda söküb özl\u0259ri il\u0259 apara bilirdil\u0259r: “Bunda da cecim toxunurdu. Xanan\u0131n formas\u0131na gör\u0259 burda toxunan xalçalar (ceciml\u0259r) enli yox, dar olard\u0131, uzunlu\u011fu is\u0259 30-40 metr\u0259 kimi uzanard\u0131. Xovsuz xalçalar\u0131n ilk növü palazlard\u0131r, daha sonrak\u0131lar is\u0259 ceciml\u0259r v\u0259 kiliml\u0259rdir. Kiliml\u0259rin h\u0259r iki üzünd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k mümkündür. Bu xalçalarda da öz \u0259ksini tapan dörd simmetriya Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir – od, torpaq, su v\u0259 hava… Xovsuz xalçan\u0131n növb\u0259ti növü is\u0259 \u015e\u0259dd\u0259dir, ad\u0131n\u0131 \u015fahmat sözünd\u0259n götürdüyü üçün damalardan ibar\u0259tdir ”.<\/p>\n

Q\u0131z-g\u0259linl\u0259rin arzu tutdu\u011fu \u015f\u0259dd\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n

B\u0259l\u0259dçi Ü. R\u0259himzad\u0259 deyir ki, \u015f\u0259dd\u0259l\u0259r üç tipd\u0259 olurmu\u015f –  süjetli, dama-dama v\u0259 bir r\u0259ng \u015fal \u015f\u0259dd\u0259l\u0259r: “Bir r\u0259ng \u015f\u0259dd\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259sas\u0259n geyiml\u0259r üçün istifad\u0259 edirdil\u0259r. Deyil\u0259n\u0259 gör\u0259, Göyç\u0259 mahal\u0131nda q\u0131z-g\u0259linl\u0259r \u015f\u0259dd\u0259l\u0259ri yer\u0259 salar, ç\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 üz\u0259rind\u0259 fala baxar, arzu tutard\u0131lar. Sonra h\u0259r k\u0259s \u015f\u0259dd\u0259ni öz h\u0259y\u0259tinin hasar\u0131na atar v\u0259 7 gün y\u0131\u011fmazlarm\u0131\u015f ki, ay\u0131, ulduzu, gün\u0259\u015fi görsün, arzular\u0131n\u0131 h\u0259yata keçirsin. Deyirl\u0259r ki, Göyç\u0259 mahal\u0131na h\u0259min vaxt yuxar\u0131dan bax\u0131\u015f keçirs\u0259n mahal q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng\u0259 bürünmü\u015f olard\u0131. H\u0259r evd\u0259 q\u0131z-g\u0259lin var, arzusu var. Ümumiyy\u0259tl\u0259, xalçalar\u0131n dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng üstünlük t\u0259\u015fkil edir”.<\/p>\n

Xalçan\u0131n haz\u0131rlanma texnikas\u0131<\/strong><\/p>\n

Sol t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259, xalçaç\u0131l\u0131\u011f\u0131n nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 göst\u0259r\u0259n stend mövcud idi. B\u0259l\u0259dçi qeyd etdi ki, ilk önc\u0259 yunun q\u0131rx\u0131lmas\u0131 üçün qayç\u0131 laz\u0131md\u0131r. “Yun q\u0131rx\u0131m\u0131 ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 – pay\u0131z v\u0259 yazda h\u0259yata keçirilir. Bundan sonra yunun daranmas\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259si g\u0259lir. Yunu t\u0259mizl\u0259m\u0259k üçün yun daraqlar\u0131ndan  istifad\u0259 olunur. Yunu darayanda inc\u0259, x\u0259fif forma \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lirdi. \u0130pin \u0259yrilm\u0259si zaman\u0131 ortas\u0131nda düyünl\u0259r yaranmamas\u0131 üçün onu yax\u015f\u0131ca daramaq laz\u0131md\u0131r. Bundan sonra t\u0259mizl\u0259nmi\u015f v\u0259 daranm\u0131\u015f yundan ip \u0259yrilir. \u0130p \u0259yirm\u0259k üçün iy ba\u015fl\u0131qlar\u0131ndan istifad\u0259 olunurdu. B\u0259zi k\u0259ndl\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 bu al\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunur. C\u0259hr\u0259d\u0259 ipin \u0259yrilm\u0259si m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n sonra boyaqç\u0131l\u0131q g\u0259lir. Çox adam bunun asan oldu\u011funu dü\u015füns\u0259 d\u0259 , el\u0259 deyil. Bunun da özünün ustalar\u0131 var, r\u0259ngi almaq üçün onun qaynama d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri var”. Bütün bunlar\u0131 \u0259ks etdir\u0259n al\u0259tl\u0259r v\u0259 \u015f\u0259kill\u0259r stendl\u0259rd\u0259 nümayi\u015f olunur. B\u0259l\u0259dçinin sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, bu proses \u0259n sonda xalçan\u0131n toxunmas\u0131 il\u0259 bitir.<\/p>\n

Xovlu xalçalar<\/strong><\/p>\n

Daha sonra ikinci m\u0259rt\u0259b\u0259y\u0259 qalxd\u0131q, burada xovlu xalçalar nümayi\u015f olunur. B\u0259l\u0259dçi deyir ki, xovlu xalçalar bölg\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 bölünür: “Quba, \u015eirvan, G\u0259nc\u0259, Qazax, Qaraba\u011f, T\u0259briz v\u0259 Bak\u0131 xalça m\u0259kt\u0259bl\u0259ri. Bu m\u0259kt\u0259\u0131bl\u0259ri görk\u0259mli xalçaç\u0131 r\u0259ssam L\u0259tif K\u0259rimov elmi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259sasland\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 bölg\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun bölmü\u015fdür. R\u0259ng çe\u015fidl\u0259rin\u0259, kompozisiyalar\u0131na v\u0259 ilm\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131na gör\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin xalçalar\u0131 bir-birind\u0259n seçilir. Xalçalarda \u0259n \u0259sas m\u0259qam ilm\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130lm\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131nda kvadrat dm-l\u0259 götürülür. Misal üçün, Quba xalçalar\u0131nda bir ilm\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 1 kv dm-d\u0259 40×40, 60×60 nisb\u0259tind\u0259 götürülür. Xalçalar ya toxundu\u011fu yerin ad\u0131na gör\u0259, yaxud da üz\u0259rind\u0259 veril\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir element\u0259 gör\u0259 adland\u0131r\u0131l\u0131r”.<\/p>\n

“Salmasoyud”<\/strong><\/p>\n

\u0130r\u0259lil\u0259dikc\u0259 qar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131xan “Salmasoyud” adl\u0131 xalçan\u0131 gördük. B\u0259l\u0259dçi deyir ki, söyüd a\u011fac\u0131 \u0259ks olunan bu xalça nakam sevgini \u0259ks etdirir. Daha sonra \u018frçivan v\u0259 M\u0259r\u0259z\u0259 xalçalar\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olduq. B\u0259l\u0259dçi qeyd etdi ki, G\u0259nc\u0259-Qazax xalçalar\u0131nda iri elementl\u0259r üstünlük t\u0259\u015fkil edir, çünki burada ilm\u0259 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 azd\u0131r. Borçal\u0131 xalçalar\u0131 dörd kompozisiyada toxunur.<\/p>\n

Yaln\u0131z bizd\u0259 olan \u015eamax\u0131 xalças\u0131<\/strong><\/p>\n

Ü. R\u0259himzad\u0259nin sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259, muzey\u0259 yeni daxil olmu\u015f S\u0131rt-Çiçi xalças\u0131 XIX \u0259sr\u0259 aiddir. Keç\u0259n h\u0259ft\u0259 h\u0259r iki xalçan\u0131n nümayi\u015fi olub: “Vaxtil\u0259 Qubada toxunan bu iki xalça \u0130taliyal\u0131 kolleksioner Andrea Stefano \u0130oneskunun böyük d\u0259st\u0259yi v\u0259 muzeyin direktoru \u015eirin xan\u0131m M\u0259likovan\u0131n s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 muzey\u0259 g\u0259tirildi. S\u0131rt-Çiçi Qubada k\u0259nd ad\u0131d\u0131r, üz\u0259rind\u0259 çarx v\u0259 qarmaql\u0131 elementl\u0259r var ki, bu da xalçada olan \u0259sas b\u0259z\u0259k elementidir. Muzeyimizin yeni incil\u0259rind\u0259n say\u0131lan v\u0259 XVII \u0259srin sonlar\u0131na aid olan növb\u0259ti stendd\u0259ki \u015eamax\u0131 xalças\u0131 is\u0259 Avstriyada h\u0259rrac \u015firk\u0259tind\u0259n al\u0131n\u0131b. Bu gün\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycanda h\u0259rracdan al\u0131nma xalça olmay\u0131b, bu ilkdir. \u0130p\u0259k v\u0259 yunun qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131b. Bu cür xalçalar \u0259sas\u0259n saraylarda istifad\u0259 olunurdu. B\u0259zi xarici ölk\u0259l\u0259rd\u0259 bu xalçan\u0131n hiss\u0259l\u0259ri mövcud olsa da, bütöv formas\u0131 yaln\u0131z bizd\u0259dir”.<\/p>\n

“Qaraba\u011f evi”<\/strong><\/p>\n

\u0130kinci m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 diqq\u0259timi ç\u0259k\u0259n v\u0259 m\u0259n\u0259 çox maraql\u0131 g\u0259l\u0259n yerl\u0259rd\u0259n biri “Qaraba\u011f evi” adlanan otaq idi. Gözox\u015fayan v\u0259 ür\u0259kaçan bir m\u0259nz\u0259r\u0259dir. Divarlar v\u0259 yer xalçalarla dö\u015f\u0259nib. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 \u0259sl Qaraba\u011f evl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r. B\u0259l\u0259dçi bildirdi ki, burada Qaraba\u011f evl\u0259rinin nec\u0259 b\u0259z\u0259ndiyi göst\u0259rilib. Otaq ensiz v\u0259 uzundur. Çünki Qaraba\u011f evl\u0259ri bu formada olarm\u0131\u015f… Ota\u011f\u0131n sa\u011f t\u0259r\u0259find\u0259 yuxar\u0131 hiss\u0259d\u0259 taxça var idi. Buraya qablar\u0131 y\u0131\u011f\u0131rd\u0131lar, b\u0259z\u0259k üçün istifad\u0259 olunurdu. Sol t\u0259r\u0259fd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131da is\u0259 yor\u011fan-dö\u015f\u0259k y\u0131\u011fmaq üçün divarda yer var idi, Qap\u0131-p\u0259nc\u0259r\u0259nin üst hiss\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunan \u015f\u0259b\u0259k\u0259 var idi”.<\/p>\n

T\u0259m\u0259nnas\u0131z öz yurduna geri qaytar\u0131lan Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131<\/strong><\/p>\n

B\u0259l\u0259dçi Salyan xil\u0259si v\u0259 \u0259jdahal\u0131 xalçadan b\u0259hs etdi. O, bildirdi ki, bu xalçalar\u0131n muzey\u0259 g\u0259lm\u0259sinin  çox maraql\u0131 tarixç\u0259si var. Qaraba\u011f qrupunun XVII \u0259sr\u0259 aid “\u018fjdahal\u0131” xalças\u0131 amerikal\u0131 kolleksiyaç\u0131 m\u0259rhum Qrover \u015eiltsin v\u0259siyy\u0259ti \u0259sas\u0131nda xan\u0131m\u0131 Beverli \u015eilts t\u0259r\u0259find\u0259n 2013-cü ild\u0259 muzey\u0259 h\u0259diyy\u0259 olunub : “Dem\u0259li, bu xalça uzun  müdd\u0259t Amerikada \u015f\u0259xsi kolleksionerin kolleksiyas\u0131nda saxlan\u0131l\u0131b. O dünyadan köç\u0259nd\u0259 öz xan\u0131m\u0131na v\u0259siyy\u0259t edib ki, iki \u0259d\u0259d Az\u0259rbaycan xalças\u0131 var, onlar\u0131 öz ölk\u0259sin\u0259 ba\u011f\u0131\u015fla… H\u0259min xan\u0131m bizim muzeyl\u0259 \u0259laq\u0259 saxlad\u0131 v\u0259 bildirdi ki, h\u0259r iki xalçan\u0131 tam t\u0259m\u0259nnas\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 muzey\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamaq ist\u0259yir. H\u0259min xalça okean\u0131 a\u015f\u0131b ba\u015fqa ölk\u0259l\u0259r\u0259 gets\u0259 d\u0259, ax\u0131rda g\u0259lib öz do\u011fma V\u0259t\u0259nin\u0259 ç\u0131xd\u0131”.<\/p>\n

Qaraba\u011f\u0131n daha bir “\u018fjdahal\u0131” xalças\u0131<\/strong><\/p>\n

Qeyd ed\u0259k ki, bu il aprelin 4-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 daha bir XVII \u0259sr\u0259 aid Qaraba\u011f\u0131n “X\u0259tai” (\u018fjdahal\u0131) xalças\u0131 xaricd\u0259n ölk\u0259miz\u0259 g\u0259tiril\u0259r\u0259k muzey\u0259 t\u0259qdim edilib. Bu, muzey\u0259 Fond t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n ikinci h\u0259diyy\u0259dir.<\/p>\n

\u018fsirlikd\u0259 olmu\u015f xalça<\/strong><\/p>\n

Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyinin xovlu xalçalar kolleksiyas\u0131nda Qaraba\u011f qrupunun qeyri-adi tarix\u0259 malik “Baxçada güll\u0259r” xalças\u0131 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

2017-ci ilin fevral ay\u0131nda \u0259sl\u0259n Az\u0259rbaycandan olan AB\u015e v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 El\u015fad Tahirov inc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131n virtual ticar\u0259tini h\u0259yata keçir\u0259n saytda onun diqq\u0259tini c\u0259lb ed\u0259n xalçaya rast g\u0259lir. Qeyd ed\u0259k ki, Los-Anjelesd\u0259 ya\u015fayan E. Tahirov Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 görk\u0259mli alimi, xalçaç\u0131-r\u0259ssam, Az\u0259rbaycan xalçaç\u0131l\u0131q elminin banisi L\u0259tif K\u0259rimovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda kitablar\u0131 toplama\u011f\u0131 sevir, tez-tez internetd\u0259 maraql\u0131 s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri v\u0259 m\u0259lumatlar axtar\u0131r. Bu d\u0259f\u0259 kolleksiyaç\u0131n\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015f xalçan\u0131 t\u0259svir ed\u0259n yaz\u0131da qeyd edilirdi: “Q\u0259dim Erm\u0259nistan. Qaraba\u011f xalças\u0131”. Lakin xalçada Az\u0259rbaycan dilind\u0259 kiril \u0259lifbas\u0131 il\u0259 toxunmu\u015f “1 yanvar 1979 il. S\u0259rv\u0259rin do\u011fum günün\u0259 anas\u0131ndan h\u0259diyy\u0259” yaz\u0131s\u0131 bu \u0259\u015fyan\u0131n Az\u0259rbaycana aid oldu\u011funu d\u0259qiq sübut edir v\u0259 bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259linir ki, xalça erm\u0259ni i\u015f\u011falç\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ölk\u0259mizd\u0259n ç\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259 budur, \u0259srin dördd\u0259 biri keçdikd\u0259n sonra, El\u015fad Tahirov bu xalçan\u0131 h\u0259rracda al\u0131r v\u0259 2017-ci ilin may\u0131nda Bak\u0131ya − Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyin\u0259 gönd\u0259rir. E. Tahirov \u0259\u015fya sahibini tapma\u011fa çal\u0131\u015fsa da, buna nail ola bilm\u0259yib v\u0259 xalçan\u0131 muzey\u0259 h\u0259diyy\u0259 edir. Qeyd ed\u0259k ki, bu uzun ill\u0259rd\u0259n sonra erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan qay\u0131tm\u0131\u015f ilk xalçad\u0131r.   <\/p>\n

L\u0259tif K\u0259rimovun xalçaç\u0131l\u0131qda \u0259v\u0259zsiz rolu<\/strong><\/p>\n

Üçüncü, y\u0259ni sonuncu m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 is\u0259 müasir xalçalar nümayi\u015f olunur. \u0130lk olaraq qar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131xan 1969-cu ild\u0259 toxunmu\u015f idman xalças\u0131 oldu, üz\u0259rind\u0259 idman h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri \u0259ks olunmu\u015fdu. Daha sonra suvenir xalçalar, toxunma corablar var idi. Sovet dövrün\u0259 m\u0259xsus bir xalçada laboratoriya \u0259ks olunmu\u015f, üz\u0259rind\u0259 \u015fagird v\u0259 mü\u0259llim t\u0259svirl\u0259ri var idi. Dig\u0259r xalçada is\u0259, q\u0131rm\u0131z\u0131 qalstuklu pioner o\u011flan, sovet ail\u0259si t\u0259sviri vard\u0131. Ümumiyy\u0259tl\u0259, muzeyin bu hiss\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda sovet dövrünün ideoloji t\u0259siri il\u0259 toxunan xalça nümun\u0259l\u0259ri s\u0259rgil\u0259nir.<\/p>\n

B\u0259l\u0259dçi dedi ki, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq r\u0259ssam\u0131 L\u0259tif K\u0259rimov Xalça Muzeyinin yaranmas\u0131nda böyük \u0259m\u0259yi olan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Muzey 1967-ci ild\u0259 yaransa da, ilk ekspozisiyas\u0131 1972-ci ild\u0259 aç\u0131l\u0131b. Çünki 5 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bütün rayonlar\u0131n\u0131 qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zib, bu q\u0259dim milli irsimizi toplay\u0131blar. Xalça Az\u0259rbaycanda s\u0259n\u0259t kimi h\u0259mi\u015f\u0259 mövcud olub, lakin onu elm kimi dünyaya tan\u0131dan m\u0259hz L\u0259tif K\u0259rimov olub”. Muzeyin üçüncü m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259 onun \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131 – çox zaman \u0259ynind\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 jiletini, papa\u011f\u0131n\u0131, st\u0259kan\u0131n\u0131 gördük. <\/p>\n

Ekspozisiya il\u0259 tan\u0131\u015f olduqdan sonra a\u015fa\u011f\u0131ya endik, Xalça Muzeyinin direktoru ICOM Az\u0259rbaycan Milli Komit\u0259sinin s\u0259dri, s\u0259n\u0259t\u015fünasl\u0131q üzr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, \u0259m\u0259kdar m\u0259d\u0259niyy\u0259t i\u015fçisi \u015eirin M\u0259likova il\u0259 görü\u015fdük, söhb\u0259tl\u0259\u015fdik. Muzeyin direktoru muzeyin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n, son görül\u0259n i\u015fl\u0259rd\u0259n b\u0259hs etdi: “Xalça Muzeyi  Az\u0259rbaycan\u0131n hal-haz\u0131rda \u0259n böyük v\u0259 \u0259n qabaqc\u0131l muzeyl\u0259rind\u0259n biridir. Kolleksiyalar\u0131m\u0131z\u0131 saxlay\u0131r\u0131q, b\u0259rpa edirik v\u0259 ziyar\u0259tçil\u0259r\u0259 göz\u0259l bir \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edirik. Müxt\u0259lif t\u0259hsil proqramlar\u0131 il\u0259 müxt\u0259lif ya\u015f t\u0259b\u0259q\u0259sin\u0259 m\u0259xsus olan insanlar\u0131 muzeyimiz\u0259 c\u0259lb edirik. Sosial proqramlar\u0131m\u0131z var, daimi olaraq konfranslar, beyn\u0259lxalq simpoziumlar keçiririk. H\u0259mçinin, ustad d\u0259rsl\u0259rimiz var, dekorativ t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259td\u0259 nailiyy\u0259tl\u0259ri olan yerli v\u0259 xarici müt\u0259x\u0259ssisl\u0259ri muzey\u0259 d\u0259v\u0259t edirik”.<\/p>\n

\u015e. M\u0259likova qeyd etdi ki, YUNESKO v\u0259 H.\u018fliyev Fondu muzey\u0259 böyük d\u0259st\u0259k verir: “2016-c\u0131 ild\u0259n bütün kolleksiya üzr\u0259 yeni bir strategiya haz\u0131rlad\u0131q. Bu \u0259n u\u011furlu proqramlardan biridir, bel\u0259 ki, proqrama \u0259sas\u0259n, eksponatlar\u0131 seçib al\u0131r\u0131q. \u0130ll\u0259r \u0259rzind\u0259 muzeyimiz\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 bir neç\u0259 unikal eksponat daxil olub. Avstriyadan çox göz\u0259l \u015eamax\u0131 xalças\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etdik. Öt\u0259n il muzeyin 50 illik yubileyind\u0259 onun t\u0259qdimat\u0131n\u0131 da keçirdik. Bu cür xalçalar dünyada dem\u0259k olar ki, qalmay\u0131b. Bir neç\u0259 muzeyl\u0259rd\u0259 var, lakin bütöv \u015f\u0259kild\u0259 deyil. Bizim xalçam\u0131z is\u0259 bütövdür”.<\/p>\n

Muzey r\u0259hb\u0259ri deyir ki, \u0259sirl\u0259r boyu ölk\u0259mizin göz\u0259l xalçalar\u0131 dig\u0259r ölk\u0259l\u0259r\u0259 apar\u0131l\u0131b: “\u018fslind\u0259 bu çox göz\u0259l bir \u015feydir. Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131n\u0131 dünya muzeyl\u0259rind\u0259, \u015f\u0259xsi kolleksiyalarda, saraylarda, tan\u0131nm\u0131\u015f r\u0259ssamlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 gör\u0259nd\u0259 bununla f\u0259xr edirik. M\u0259d\u0259niyy\u0259timiz dünyada yüks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir. \u015e\u0259xsi kolleksiyalarda xalçalar\u0131m\u0131z o q\u0259d\u0259r göz\u0259l saxlan\u0131l\u0131r ki… Biz bunun d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u015fahidi olmu\u015fuq. Bu yax\u0131nlarda \u0130taliyadan iki xalçam\u0131z\u0131 qaytard\u0131q. S\u0131rt-Çiçi xalças\u0131n\u0131 saxlayan italyan kolleksioner deyirdi ki, m\u0259n onu yer\u0259 at\u0131b üstünd\u0259 g\u0259zm\u0259y\u0259 q\u0131ym\u0131rd\u0131m. Onu sad\u0259c\u0259 baxmaq üçün aç\u0131rd\u0131m, estetik göz\u0259llik al\u0131rd\u0131m. Xalçalar\u0131 y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131m xüsusi dolaba qoyurdum, \u0259zizl\u0259y\u0259-\u0259zizl\u0259y\u0259 saxlay\u0131rd\u0131m”.<\/p>\n

\u015e. M\u0259likovan\u0131n sözl\u0259rin\u0259 gör\u0259,  Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu muzey\u0259 daha bir göz\u0259l h\u0259diyy\u0259 edib. Bu, \u0259jdaha kompozisiyal\u0131 xalçad\u0131r: Ümumiyy\u0259tl\u0259, bu xalçalar Az\u0259rbaycan üçün çox vacibdir. Vaxtil\u0259 Qaraba\u011fda, \u015eirvanda toxunurdu. H\u0259min xalçalardak\u0131 motivl\u0259rd\u0259n biri \u0259jdahad\u0131r ki, bu da türk xalq\u0131n\u0131n \u0259sas mifoloji varl\u0131qlar\u0131ndan biri olub. H\u0259l\u0259 q\u0259dim dövrd\u0259n mis qablarda, metal üz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bu t\u0259sviri gör\u0259 bilirik. O dövrd\u0259 bütün dünyada çox qiym\u0259tli xalça hesab olunurdu, ona gör\u0259 d\u0259 ölk\u0259d\u0259n ç\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanda bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun XVI-XVII \u0259srin xalças\u0131 qalmam\u0131\u015fd\u0131. Çox t\u0259\u0259ssüfl\u0259r olsun ki, bu xalçalar erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilir. Dövl\u0259timiz t\u0259r\u0259find\u0259n erm\u0259nil\u0259rin yalan iddialar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq üçün böyük i\u015fl\u0259r görülür, biz d\u0259 bu sah\u0259d\u0259 öz f\u0259aliyy\u0259timizi qururuq. XVII \u0259srin sonuna aid “\u018fjdahal\u0131” (X\u0259tai) xalças\u0131n\u0131n Qaraba\u011f qrupuna aid xalça nümun\u0259si olaraq bizim muzeyd\u0259 s\u0259rgil\u0259nm\u0259si mühüm bir hadis\u0259dir. Fürs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, Fondun r\u0259hb\u0259ri, Birinci Vitse prezident Mehriban xan\u0131m \u018fliyevaya t\u0259\u015f\u0259kkürümü bildirir\u0259m. M\u0259hz Fondun köm\u0259yil\u0259 muzeyimiz\u0259 xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n nadir eksponatlar hesab\u0131na kolleksiyam\u0131z gün-günd\u0259n z\u0259nginl\u0259\u015fir. H\u0259mçinin, xaricd\u0259n Az\u0259rbaycana aid maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t nümun\u0259l\u0259rinin, q\u0259dim m\u0259d\u0259ni irsimizin V\u0259t\u0259n\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131nda biz\u0259 d\u0259st\u0259k olan bütün dig\u0259r t\u0259\u015fkilat v\u0259 qurumlara t\u0259\u015f\u0259kkür edir, onlar\u0131 bu missiyan\u0131n h\u0259yata keçirilm\u0259sind\u0259 h\u0259r zaman muzeyimiz\u0259 d\u0259st\u0259k olma\u011fa ça\u011f\u0131r\u0131ram. Muzeyimiz dünyada “\u018fn göz\u0259l xalça evi” olacaq. Ham\u0131 ist\u0259y\u0259c\u0259k ki, Az\u0259rbaycan xalçalar\u0131 öz V\u0259t\u0259nin\u0259 qay\u0131ts\u0131n, bu göz\u0259l “evd\u0259” ya\u015fas\u0131n v\u0259 sevinsin”.<\/p>\n

\nKönül \u018fhm\u0259dova <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Üç nöqt\u0259” q\u0259zetinin Az\u0259rbaycan xalça Muzeyind\u0259n reportaj\u0131 Ünvan\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan Xalça Muzeyin\u0259dir. Muzeyin binas\u0131na daxil oluruq. S\u0259h\u0259r saatlar\u0131 olmas\u0131na baxmayaraq g\u0259l\u0259nl\u0259r var idi. H\u0259tta get-ged\u0259 artma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131. Onu da deyim ki,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-65015","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65015"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65015\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}