{"id":64874,"date":"2018-05-29T19:29:46","date_gmt":"2018-05-29T15:29:46","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=64874","title":{"rendered":"Tarixi &#8211; f\u0259ls\u0259fi y\u00fck v\u0259 ideya da\u015f\u0131yan obraz"},"content":{"rendered":"<p><strong>II H\u0130SS\u018f<\/strong><\/p>\n<p>Ger&ccedil;\u0259klik budur ki, he&ccedil; zaman b&uuml;t\u0259 tap\u0131nmayan t&uuml;rk bozqurdu simg\u0259 olaraq se&ccedil;ib. Bozqurdun simg\u0259 oldu\u011fu s&uuml;r\u0259cd\u0259 t&uuml;rk yenilm\u0259z oldu. M\u0259hz bunu &ccedil;ox yax\u015f\u0131 bil\u0259n t&uuml;rk d&uuml;\u015fm\u0259nl\u0259ri bozqurdu, \u0259slind\u0259 bozqurd ruhunu t&uuml;rkd\u0259n alma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131lar. Bunlar sad\u0259c\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 v\u0259 g\u0259li\u015fi g&ouml;z\u0259l s&ouml;zl\u0259r deyil, ger&ccedil;\u0259k tarixi faktlara dayanan m\u0259ntiqi sonuclard\u0131. SSR\u0130-nin yarand\u0131\u011f\u0131 ilk ill\u0259rd\u0259 t&uuml;rk&uuml;n v\u0259 t&uuml;rkl&uuml;y&uuml;n d&uuml;\u015fm\u0259ni olan Lenin t&uuml;rkiy\u0259li ara\u015fd\u0131rma&ccedil;\u0131 yazar \u0130lhan Bardak&ccedil;\u0131ya bel\u0259 demi\u015fdi: &ldquo;T&uuml;rkiy\u0259d\u0259 komm&uuml;nizmi yerl\u0259\u015ftirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n &ouml;nc\u0259 onlara dinl\u0259rini, milliyy\u0259tl\u0259rini unutdurmak v\u0259 qafalar\u0131na yerl\u0259\u015fmi\u015f olan bozqurd \u0259fsan\u0259sini s&ouml;k&uuml;p atmak laz\u0131md\u0131r&rdquo;&nbsp;<br \/>\nB\u0259s n\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n t&uuml;rkl\u0259r dig\u0259r y\u0131rtic\u0131lar\u0131 deyil, m\u0259hz qurdu \u0259cdad, r\u0259hb\u0259r v\u0259 xilaskar &ldquo;se&ccedil;ir&rdquo; ? Bu m\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259hsil alanlara t&uuml;rk etnik-m\u0259d\u0259ni sistemi &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Onlar bilm\u0259lidirl\u0259r ki, qurdlar\u0131n insan d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259si il\u0259 q\u0259bul edil\u0259n m&uuml;sb\u0259t c\u0259h\u0259tl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r v\u0259 onlar\u0131n hans\u0131 x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri \u015f&uuml;urlu insan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na daha yax\u0131nd\u0131r.<br \/>\nT&uuml;rk \u0259n \u0259ski &ccedil;a\u011flardan fiziki g&uuml;c\u0259 deyil, m\u0259n\u0259vi b&ouml;y&uuml;kl&uuml;y\u0259 tap\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. He&ccedil; t\u0259sad&uuml;fi deyildir ki, S\u0259lcuqil\u0259r d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 g&uuml;ney Az\u0259rbaycanda yarad\u0131lan bir nim&ccedil;\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: &ldquo;T&uuml;rkl\u0259 ucuz ba\u015fla dan\u0131\u015fmaq olmaz . D&uuml;nyan\u0131n cans\u0131z \u0259\u015fyalara tap\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d&ouml;n\u0259md\u0259 t&uuml;rk yarad\u0131c\u0131 olaraq Tanr\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131. Yarad\u0131l\u0131\u015fdan ruhu ruhuyla t\u0259n g\u0259l\u0259n bozqurdu m\u0259hz \u0259l&ccedil;atmaz ruhuna g&ouml;r\u0259 sevdi, \u0259yilm\u0259zliyin\u0259, m\u0259rdliyin\u0259, &ouml;zg&uuml;r ruhuna g&ouml;r\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259 simvol olaraq se&ccedil;di. T&uuml;rk g&uuml;c axtar\u0131\u015f\u0131nda olsayd\u0131 aslan\u0131, p\u0259l\u0259ngi v\u0259 s. simg\u0259 se&ccedil;\u0259rdi. Bozqurdu simg\u0259 olaraq se&ccedil;\u0259n t&uuml;rk bozqurdun &ouml;z&uuml; kimi \u0259yilm\u0259z ya\u015fad\u0131, &ouml;zg&uuml;rl&uuml;k vur\u011funu oldu. Bu ruh t&uuml;rk&uuml;n enerji qayna\u011f\u0131 oldu .<\/p>\n<p>Q\u0259dim t&uuml;rkl\u0259rin d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259, qurdlar he&ccedil; d\u0259 insanlara z\u0259r\u0259r ver\u0259n yox, \u0259ksin\u0259, d&uuml;nyam\u0131z\u0131 \u0259yrilikl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k kimi Tanr\u0131 missiyas\u0131n\u0131 &ouml;z &uuml;z\u0259rin\u0259 g&ouml;t&uuml;rm&uuml;\u015f canl\u0131lard\u0131r. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar (M.Seyidov, M.H\u0259kimov, N.Hac\u0131heyd\u0259rli, C.B\u0259ydili, C.Bayraml\u0131, O.Salayev, R,Qafarl\u0131 v\u0259 b.) t&uuml;rkl\u0259rin xarakterik x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259rinin bir &ccedil;oxunun qurd psixologiyas\u0131 &uuml;z\u0259rind\u0259 quruldu\u011funu v\u0259 haradasa onu xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, a\u015fa\u011f\u0131da qeyd edil\u0259nl\u0259r\u0259 diqq\u0259t ed\u0259k :<br \/>\n1. Qurd azad\u0131l\u0131qsev\u0259n heyvand\u0131r. H\u0259mi\u015f\u0259 azadl\u0131\u011fa can at\u0131r. O, yegan\u0259 y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvand\u0131r ki, \u0259hill\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 z\u0259ncirl\u0259m\u0259k m&uuml;mk&uuml;n deyil. P\u0259nc\u0259si t\u0259l\u0259y\u0259 d&uuml;\u015f\u0259nd\u0259 bel\u0259 qurd onu di\u015fl\u0259ri il\u0259 didib-par&ccedil;alay\u0131b &ouml;z&uuml;n&uuml; xilas edir. \u018f\u011f\u0259r bozqurd ona sald\u0131ran &ccedil;ox sayda y\u0131rt\u0131c\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda &ccedil;\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qalarsa, \u0259sir olmamak i&ccedil;in k&ouml;ks&uuml;n&uuml; par&ccedil;alay\u0131p &ouml;z&uuml;n&uuml; &ouml;ld&uuml;r&uuml;r. Bozqurdlar m\u0259\u011frur v\u0259 he&ccedil; n\u0259y\u0259 ba\u015f \u0259ym\u0259y\u0259n heyvanlard\u0131r. Onlar he&ccedil; bir zaman ev heyvanlar\u0131 ola bilm\u0259zl\u0259r. \u0130nsanla dost olarlar, amma it, ya da ba\u015fqa heyvan kimi insana tabe olmaz, k&ouml;l\u0259l\u0259\u015fm\u0259zl\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki bozqurd ev itl\u0259ri kimi havay\u0131 yem\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n sahibin\u0259 yaltaqlanmaqdansa, h&uuml;rr \u015f\u0259kild\u0259 acl\u0131qdan &ouml;lm\u0259yi &uuml;st&uuml;n tutur. Onlar m\u0259\u011flub ola bil\u0259rl\u0259r, amma \u0259yilm\u0259zl\u0259r, &ouml;ld&uuml;r&uuml;l\u0259rl\u0259r, diz &ccedil;&ouml;km\u0259zl\u0259r, ovlanarlar, h\u0259bs\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259zl\u0259r. Yuxar\u0131da sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259rin b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolu t&uuml;rkl\u0259rinin, habel\u0259, t&uuml;rkm\u0259nl\u0259rin psixologiyas\u0131nda rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rik. T&uuml;rkl\u0259r h\u0259r zaman azad v\u0259 s\u0259rb\u0259st olma\u011fa &uuml;st&uuml;nl&uuml;k veribl\u0259r. T&uuml;rkl\u0259r o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qorxmaz olublar ki, \u0130slam\u0131n 2-ci x\u0259lif\u0259si &Ouml;m\u0259r onlar haqq\u0131nda bel\u0259 deyib: &quot;T&uuml;rk&uuml; yaralad\u0131nsa, h&ouml;km\u0259n onun i\u015fini bitir. \u018fks t\u0259qdird\u0259 o \u0259lin\u0259 d&uuml;\u015f\u0259n ilk imkanda geri qay\u0131dacaq v\u0259 siz\u0259 o zaman aman olmayacaq. Onlar geri &ccedil;\u0259kilm\u0259yi, uduzma\u011f\u0131 q\u0259bul etmirl\u0259r&quot;. Sonuncu dini insanlara t\u0259lqin ed\u0259n H\u0259zr\u0259ti-M\u0259h\u0259mm\u0259d is\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 xitab\u0259n bunlar\u0131 s&ouml;yl\u0259yib: &ldquo;T&uuml;rkl\u0259r siz\u0259 toxunanad\u0259k onlara toxunmay\u0131n&rdquo; [8].<\/p>\n<p>2. Qurd he&ccedil; vaxt t\u0259kba\u015f\u0131na h\u0259r\u0259k\u0259t etmir. S&uuml;r&uuml; onun &uuml;&ccedil;&uuml;n kollektiv &ouml;z&uuml;n&uuml;m&uuml;dafi\u0259 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r. Onun &ouml;z lideri var. Qurd qurdlu\u011fu il\u0259 d\u0259rk edir ki, t\u0259k \u0259ld\u0259n s\u0259s &ccedil;\u0131xmaz. T&uuml;rkl\u0259r d\u0259 h\u0259r zaman &ouml;z d&ouml;vl\u0259tin\u0259 sadiq qalma\u011fa, kollektivin r\u0259yi il\u0259 hesabla\u015fma\u011fa, dar g&uuml;nd\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; kollektivin bir &uuml;zv&uuml; kimi g&ouml;rm\u0259y\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k veribl\u0259r.<br \/>\n3. Qurd ail\u0259sin\u0259, evin\u0259 sadiqdir. Balalar\u0131n\u0131n, &ldquo;xan\u0131m\u0131n\u0131n&rdquo; yolunda can\u0131n\u0131 qurban verm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. Di\u015fisi &ouml;l\u0259n qurd &ouml;mr&uuml;n&uuml;n sonuna kimi ba\u015fqa di\u015fi il\u0259 &ldquo;evl\u0259nmir&rdquo;. Di\u015fisini ba\u015fqa bir erk\u0259kl\u0259 g&ouml;r\u0259n qurd onu par&ccedil;a-par&ccedil;a edib, yalquzaq kimi ya\u015fama\u011fa bel\u0259 raz\u0131 olur.<br \/>\n4. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259raziy\u0259, ail\u0259sin\u0259, &ouml;z n&ouml;v&uuml;nd\u0259n olan dig\u0259r qurda t\u0259cav&uuml;z olarsa, q\u0259z\u0259bli qurdun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 he&ccedil; bir canl\u0131 ala bilm\u0259z.<br \/>\n5. Tanr\u0131ya sevgi qurdun qan\u0131ndad\u0131r. &Uuml;z&uuml; h\u0259r zaman Tanr\u0131ya do\u011fru olan qurd a\u011fz\u0131n\u0131 g&ouml;y\u0259 tutub ulad\u0131qda bel\u0259 g&ouml;zl\u0259rini yumur, bir n&ouml;v &ldquo;daxil\u0259n safla\u015f\u0131r&rdquo; v\u0259 Tanr\u0131ya m\u0259xsus oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. T\u0259sad&uuml;fi deyil ki, g&ouml;y qurdun ad\u0131 ke&ccedil;\u0259n dastan v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 onun g&ouml;yl\u0259rd\u0259n endiyini v\u0259 b\u0259z\u0259n d\u0259 O\u011fuz Xaqan dastan\u0131nda oldu\u011fu kimi a\u011f i\u015f\u0131\u011f\u0131n i&ccedil;ind\u0259n &ccedil;\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;r&uuml;r&uuml;k. B&uuml;t&uuml;n hallarda g&ouml;y qurd (Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n g&ouml;nd\u0259rilmi\u015f) xilaskar, qurtar\u0131c\u0131 obraz\u0131nda t\u0259qdim olunur. Qurdun ulamas\u0131 birliy\u0259 \u015fa\u011f\u0131r\u0131\u015f kimi m\u0259naland\u0131r\u0131l\u0131r [9].<br \/>\nSadalad\u0131\u011f\u0131z x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259rin b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 t&uuml;rkl\u0259rin psixologiyas\u0131nda rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rik. T&uuml;rkl\u0259r &ouml;zl\u0259ri d\u0259 xasiyy\u0259t v\u0259 davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 qurd aras\u0131nda elementar ox\u015farl\u0131qlar g&ouml;r&uuml;rd&uuml;l\u0259r. H\u0259tta aypara taktikas\u0131 (v\u0259 ya Turan t&uuml;rk taktikas\u0131) ad\u0131 veril\u0259n yar\u0131m&ccedil;evr\u0259 il\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259ni ortaya g&ouml;t&uuml;r&uuml;b &ccedil;evr\u0259ni qapamaq strategiyas\u0131n\u0131n qurdlardan g&ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259r\u0259k ilk d\u0259f\u0259 t&uuml;rkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq edildiyi ehtimal olunur.<\/p>\n<p>T&uuml;rk (O\u011fuz) &ndash; qurd m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rinin arxaik semantikas\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 da t&uuml;rkl\u0259rd\u0259 qurd obraz\u0131na m\u0259xsus mifoloji cizgil\u0259ri t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r. &ldquo;Kitabi D\u0259d\u0259 Qorqud&rdquo;dak\u0131 qurdun Salur Qazan t\u0259r\u0259find\u0259n &ldquo;\u0259r&rdquo; adland\u0131r\u0131lmas\u0131 (&ldquo;Qarla ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fanda \u0259r kimi duran!&rdquo;) fakt\u0131 O\u011fuzun funksiyas\u0131n\u0131n qurdun funksiyas\u0131ndan f\u0259rql\u0259nm\u0259diyini g&ouml;st\u0259rir. H\u0259r iki obraz &ldquo;\u0259r&rdquo; semantemind\u0259 birl\u0259\u015f\u0131r. T&uuml;rkl\u0259r d\u0259 qurd kimi h\u0259r zaman qorxmaz, azad v\u0259 s\u0259rb\u0259st olma\u011fa, &ouml;z d&ouml;vl\u0259tin\u0259, ail\u0259sin\u0259 sadiq qalma\u011fa, kollektivin r\u0259yi il\u0259 hesabla\u015fma\u011fa, dar g&uuml;nd\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; kollektivin bir &uuml;zv&uuml; kimi g&ouml;rm\u0259y\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k vermi\u015f, &ldquo;Tanr\u0131 Mill\u0259ti&rdquo; olduqlar\u0131n\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s&uuml;but etmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nQurdlar\u0131n n&ouml;vl\u0259ri &ccedil;oxdur. B\u0259s n\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n t&uuml;rkl\u0259r ancaq bozqurdu simg\u0259 kimi q\u0259bul edirl\u0259r ? &Ccedil;&uuml;nki q\u0259dim t&uuml;rkl\u0259rin psixologiyas\u0131 ancaq bozqurdun &ldquo;psixologiyas\u0131&rdquo; il\u0259 t\u0259n g\u0259lirdi.Yuxar\u0131da g&ouml;st\u0259ril\u0259n n&uuml;mun\u0259l\u0259r d\u0259 bunun s&uuml;butu ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>&ldquo;Bozqurd&rdquo; v\u0259 ya &ldquo;g&ouml;y sa&ccedil;aql\u0131 qurd&rdquo; adlanan heyvan yaln\u0131z m&uuml;\u0259yy\u0259n zamanda z&uuml;hur edir v\u0259 yalquzaqd\u0131r. Y\u0259ni o, dig\u0259r heyvanlar kimi t\u0259bi\u0259td\u0259 ya\u015fam\u0131r, s\u0259mavidir. Ancaq ehtiyac oldu\u011funda, t&uuml;rkl\u0259rin &ccedil;\u0259tin zaman\u0131nda iz\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131r. \u018fski t&uuml;rk dastan, \u0259fsan\u0259 v\u0259 deyiml\u0259rind\u0259 bozqurdla yana\u015f\u0131 g&ouml;y qurd (g&ouml;k kurt) v\u0259 g&ouml;y b&ouml;r&uuml; (g&ouml;k b&ouml;r&uuml;) obraz\u0131na da rast g\u0259lirik. Burada &laquo;g&ouml;y&raquo; s&ouml;z&uuml; r\u0259ng anlam\u0131nda deyil, &laquo;g&ouml;yl\u0259rd\u0259n enmi\u015f&raquo;, &laquo;g&ouml;y m\u0259n\u015f\u0259li&raquo;, &laquo;qutsal&raquo;, &ldquo;qurd&rdquo; s&ouml;z&uuml; is\u0259 &ldquo;qurtulu\u015f&rdquo; anlam\u0131ndad\u0131r . T\u0259sad&uuml;fi deyil ki, g&ouml;y qurdun ad\u0131 ke&ccedil;\u0259n dastan v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 onun g&ouml;yl\u0259rd\u0259n endiyini v\u0259 b\u0259z\u0259n d\u0259 g&ouml;yd\u0259n en\u0259n a\u011f i\u015f\u0131\u011f\u0131n i&ccedil;ind\u0259n &ccedil;\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;r&uuml;r&uuml;k. \u018fks\u0259r hallarda g&ouml;y qurd (Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n g&ouml;nd\u0259rilmi\u015f) xilaskar, qurtar\u0131c\u0131 obraz\u0131nda t\u0259qdim olunur. \u018fski t&uuml;rk is\u0259 yaln\u0131z qutsal sayd\u0131\u011f\u0131 varl\u0131qlara g&ouml;y (g&ouml;k) ismini verirdi. Bir s&ouml;zl\u0259, \u0259ski t&uuml;rkl\u0259rin bozqurdu simvol olaraq se&ccedil;m\u0259sinin iki ana s\u0259b\u0259bi olmu\u015fdur:<br \/>\n1.Bozqurdun ba\u015fqa he&ccedil; bir canl\u0131da olmayan &uuml;st&uuml;n &ouml;z\u0259llikl\u0259ri<br \/>\n2.Bozqurdun G&ouml;y m\u0259n\u015f\u0259li (g&ouml;k kurt) &ndash; m&uuml;q\u0259dd\u0259s olmas\u0131<\/p>\n<p>Bu x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259, t&uuml;rkl\u0259r azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n timsal\u0131 olaraq bozqurdu &ouml;zl\u0259rin\u0259 simvol se&ccedil;ibl\u0259r.<br \/>\nY\u0259qin &ccedil;oxunuz qurd adam, yaxud ay b\u0259dirl\u0259n\u0259nd\u0259 b\u0259zi insanlar\u0131n qurda d&ouml;nm\u0259si bar\u0259d\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259ri e\u015fitmi\u015f v\u0259 ya oxumusunuz . D&uuml;nya xalqlar\u0131n\u0131n, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n mifoloji m\u0259tnl\u0259rind\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n: &ldquo;Qurd Zalxa&rdquo; v\u0259 &ldquo;Qurd adam&rdquo;) insan\u0131n qurda &ccedil;evrilm\u0259si bar\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r material vard\u0131r. Vaxt\u0131 il\u0259 tarixin atas\u0131 say\u0131lan Hedrodot da &ouml;z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 s&ouml;hb\u0259t a&ccedil;m\u0131\u015fd\u0131r. Tarixd\u0259 1520 &ndash; 1630-cu ill\u0259rd\u0259 Avropada otuz mind\u0259n &ccedil;ox qurd adam hadis\u0259si qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, sovetl\u0259r d&ouml;n\u0259mind\u0259 Moskva v\u0259 Sank Peterburqdak\u0131 institutlarda gizli \u015f\u0259kild\u0259 insan\u0131n qurda &ccedil;evrilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131rm\u0131\u015f.<br \/>\nElm bu yax\u0131nlara kimi insan\u0131n qurda &ccedil;evrilm\u0259si fonemini r\u0259dd edirdi. Lakin son vaxtlar Rusiya Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 v\u0259 Amerika S\u0259hiyy\u0259 Assosiasiyas\u0131 apard\u0131qlar\u0131 ekspedisiyalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanan d\u0259qiq faktlar v\u0259 d\u0259lill\u0259r\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k b\u0259yan etdil\u0259r ki, insan\u0131n qurda &ccedil;evrilm\u0259si fenomeni var. Rusiyan\u0131n \u015fimallar\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, \u0259sas\u0259n, t&uuml;rk \u0259silli xalqlar\u0131n \u015famanlar\u0131, \u015eimali Amerika hindular\u0131 (\u0259sas\u0259n t&uuml;rk \u0259silli), Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki t&uuml;rk tayfalar\u0131n\u0131n b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259rinin yaman ruhlarla d&ouml;y&uuml;\u015fm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n qurda d&ouml;nm\u0259l\u0259ri elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259sdiq olunur . M\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 g&ouml;st\u0259rilir ki, t&uuml;rk \u015famanlar aras\u0131nda m&uuml;xt\u0259lif dua v\u0259 ayinl\u0259rin k&ouml;m\u0259yi il\u0259 asanl\u0131qla qurda &ccedil;evril\u0259 bil\u0259nl\u0259r (onlara &ldquo;noyd&rdquo; deyirl\u0259r) indi d\u0259 vard\u0131r. Bu zaman onlar\u0131n insan olduqlar\u0131n\u0131 ancaq g&ouml;zl\u0259rind\u0259n v\u0259 s\u0259sl\u0259rind\u0259n tan\u0131maq m&uuml;mk&uuml;n olur.<\/p>\n<p>Qurda, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n dig\u0259r canl\u0131lara &ccedil;evrilm\u0259k insan orqanizminin imkanlar\u0131n\u0131n ger&ccedil;\u0259kd\u0259n d\u0259, h\u0259dsiz oldu\u011funun s&uuml;butudur. Mifoloji t\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, f\u0259rqli co\u011frafiyalarda ya\u015fayan insanlar ancaq qurda yox, dig\u0259r canl\u0131lara da (m\u0259s\u0259l\u0259n: ay\u0131, maral, bizon, s\u0131rtlan (le\u015fl\u0259 b\u0259sl\u0259n\u0259n &ccedil;irkin &uuml;z\u0259 sahib heyvan) v\u0259 s.) &ccedil;evirl\u0259 bilirmi\u015fl\u0259r. Qurda is\u0259 daha &ccedil;ox t&uuml;rk \u0259silli xalqlar\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri d&ouml;n&uuml;rl\u0259rmi\u015f. Bizc\u0259, t&uuml;rk&uuml;n dig\u0259r canl\u0131lara yox, ancaq qurda &ccedil;evirilm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi ortaq xarakterl\u0259rin olmas\u0131, bozqurda olan ehtiram\u0131n t\u0259zah&uuml;r&uuml;d&uuml;r.<br \/>\nT\u0259dqiqatlarda qeyd edilir ki, mifoloji m\u0259tnl\u0259rd\u0259 heyvan\u0131n \u0259cdad, soyba\u015f\u0131 kimi g&ouml;st\u0259rilm\u0259si, sad\u0259c\u0259, bu ad\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015f insan\u0131n keyfiyy\u0259tini \u0259ks etdirir, y\u0259ni soyk&ouml;k&uuml;nd\u0259 boz qurd kimi \u015f&uuml;sa\u0259t\u0259, d&ouml;y&uuml;\u015fk\u0259nliy\u0259, lider &ouml;z\u0259llikl\u0259rin\u0259 malik bir insan\u0131n durdu\u011funu g&ouml;st\u0259rm\u0259y\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nir, onun bioloji \u0259cdad\u0131 olmas\u0131na yox.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u0259cdad, r\u0259hb\u0259r &ndash; yol g&ouml;st\u0259r\u0259n, xilaskar &ndash; qurtar\u0131c\u0131 funksiyalar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n qurd t&uuml;rkl\u0259rin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii t\u0259f\u0259kk&uuml;rd\u0259 azadl\u0131q, i\u015f\u0131q, m\u0259rdlik, yurdsev\u0259rlik, sadiqlik, liderlik v\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 t&uuml;rk&ccedil;&uuml;l&uuml;y&uuml;n simvolu kimi an\u0131l\u0131r v\u0259 q\u0259bul edilir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 t\u0259dris prosesind\u0259 m&uuml;xt\u0259lif \u0259ski t&uuml;rk dastan, \u0259fsan\u0259, atalar s&ouml;z&uuml; v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259rd\u0259, h\u0259m&ccedil;inin yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259 (x&uuml;sus\u0259n poeziya n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259) &ldquo;qurdla&rdquo; ba\u011fl\u0131 s&ouml;z, ifad\u0259 v\u0259 c&uuml;ml\u0259l\u0259rd\u0259ki &ldquo;qurdun&rdquo; m\u0259nas\u0131 bu konteksd\u0259 ba\u015fa sal\u0131nmal\u0131d\u0131r. Qeyd edil\u0259n konteksd\u0259 yana\u015fma buradak\u0131 mifoloji elementl\u0259rin milli b\u0259dii estetik fikir yat\u0131rma &ccedil;evrildiyini, boz qurd obraz\u0131n\u0131n m&uuml;xt\u0259lif funksiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 boz qurd anlam\u0131n\u0131n n\u0259yi ehtiva etdiyini a\u015fkarlama\u011fa geni\u015f imkan yarad\u0131r.<br \/>\n\u018fg\u0259r h\u0259min imkanlardan istifad\u0259 edil\u0259rs\u0259, bu \u0259s\u0259rl\u0259r xalq\u0131m\u0131z\u0131n d&uuml;n\u0259ni, bu g&uuml;n&uuml; v\u0259 sabah\u0131n\u0131n salnam\u0259si kimi daha maraql\u0131 v\u0259 oxunaql\u0131 olar, yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan n\u0259slin istiqlal t\u0259f\u0259kk&uuml;r&uuml;n&uuml;n, milli-m\u0259nlik \u015f&uuml;urunun formala\u015fmas\u0131 v\u0259 t\u0259kam&uuml;l&uuml;n\u0259 s&ouml;z&uuml;n h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda g&uuml;cl&uuml; t\u0259sir vasit\u0259sin\u0259 &ccedil;evril\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Imran Verdiyev<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II H\u0130SS\u018f Ger&ccedil;\u0259klik budur ki, he&ccedil; zaman b&uuml;t\u0259 tap\u0131nmayan t&uuml;rk bozqurdu simg\u0259 olaraq se&ccedil;ib. Bozqurdun simg\u0259 oldu\u011fu s&uuml;r\u0259cd\u0259 t&uuml;rk yenilm\u0259z oldu. M\u0259hz bunu &ccedil;ox yax\u015f\u0131 bil\u0259n t&uuml;rk d&uuml;\u015fm\u0259nl\u0259ri bozqurdu, \u0259slind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-64874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64874"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64874\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}