{"id":61825,"date":"2018-04-03T19:34:57","date_gmt":"2018-04-03T15:34:57","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=61825","title":{"rendered":"Tarix\u00e7i Mehmed Solak-zad\u0259 H\u0259md\u0259mi G\u00fcrc\u00fcstan bar\u0259sind\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nodar \u015eengeliya <\/strong><br \/>\n<strong>Tarix&ccedil;i Mehmed Solak-zad\u0259 H\u0259md\u0259mi G&uuml;rc&uuml;stan bar\u0259sind\u0259&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Son feodal d&ouml;vr&uuml;nd\u0259ki G&uuml;rc&uuml;stan tarixin\u0259 aid bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n g&uuml;rc&uuml; m\u0259nb\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 Osmanl\u0131 \u015fifahi v\u0259 s\u0259n\u0259dli, m\u0259nb\u0259l\u0259ri d\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n yer tutur. G&uuml;rc&uuml;stan v\u0259 Zaqafqaziya &ouml;lk\u0259l\u0259ri bar\u0259sind\u0259 m&uuml;h&uuml;m m\u0259lumatlarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015f Osmanl\u0131 tarixi \u0259d\u0259biyyat\u0131 x&uuml;susil\u0259 z\u0259ngindir. XVI\u0130 \u0259srd\u0259 Osmanl\u0131 tarix\u015f&uuml;nasl\u0131\u011f\u0131 &ccedil;ox inki\u015faf etmi\u015fdir. Bu d&ouml;vr bar\u0259sind\u0259 akademik Serqi Cikiya yaz\u0131r: &laquo;M&uuml;bali\u011f\u0259siz dem\u0259k m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r ki, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 d&uuml;nya xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni -tarixi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin &ouml;yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259si i\u015find\u0259, \u015f&uuml;bh\u0259siz, b&ouml;y&uuml;k x\u0259zin\u0259 olan m\u0259\u015fhur tarix&ccedil;il\u0259rin b&uuml;t&ouml;v pleyadas\u0131 m&ouml;vcuddur.Bu bax\u0131mdan h\u0259min d&ouml;vr&uuml;n t&uuml;rk tarix&ccedil;il\u0259ri yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131n \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin v\u0259 m\u0259zmun r\u0259ngar\u0259ngliyi q&uuml;dr\u0259tinin ayd\u0131n olmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n yaln\u0131z XVII \u0259srin t&uuml;rk tarix&ccedil;il\u0259rini sadalamaq kifay\u0259tdir. Onlardan biri d\u0259 Mehmet Solak-zad\u0259 m&ouml;vcuddur. Bu bax\u0131mdan h\u0259min dovr&uuml;n t&uuml;rk tarix&ccedil;il\u0259ri yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin v\u0259 m\u0259zmun r\u0259ngar\u0259ngliyi q&uuml;dr\u0259tinin ayd\u0131n olmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n yaln\u0131z XVII \u0259srin t&uuml;rk tarix&ccedil;il\u0259rini sadalamaq kifay\u0259tdir. Onlardan biri d\u0259 Mehmet Solak-zad\u0259 H\u0259md\u0259midir.<\/p>\n<p>Solak-zad\u0259 (1657-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir) G&uuml;rc&uuml;stan bar\u0259sind\u0259 c&uuml;zi, lakin diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n fraqment xarakterli m\u0259lumatlar vermi\u015fdir. Onun t\u0259rc&uuml;meyi-hal\u0131 bar\u0259sind\u0259 dem\u0259k olar ki, he&ccedil; n\u0259 m\u0259lum deyildir. O, \u0130stanbulda d&ouml;vl\u0259t m\u0259muru ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015f, u\u015faql\u0131qdan musiqiy\u0259 meyl etmi\u015fdir ki, buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 ona Misxal &Ccedil;\u0259l\u0259bi (misxal &ccedil;al\u011f\u0131 al\u0259tidir) l\u0259q\u0259bi verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Mehmet Solak-zad\u0259 Osmanl\u0131 imperi&not;yas\u0131n\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131 d&ouml;vrd\u0259n Sultan I \u0130brahimin (1640-1648-ci ill\u0259r) taxta &ccedil;\u0131xmas\u0131na q\u0259d\u0259r olan d&ouml;vr&uuml; \u0259hat\u0259 ed\u0259n Osmanl\u0131 tarixin\u0259 dair fundamental \u0259s\u0259rin m&uuml;\u0259llifidir. Solak-zad\u0259 &ouml;z&uuml;nd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259n v\u0259 &ouml;z m&uuml;asirl\u0259ri olan tarix&ccedil;il\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n geni\u015f istifad\u0259 etmi\u015fdir. Buna baxmayaraq, Solak-zad\u0259nin \u0259s\u0259ri, h\u0259r halda m&uuml;st\u0259qil \u0259s\u0259rdir v\u0259 onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu g&uuml;n m\u0259lum olan dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 qorunub saxlan\u0131lmayan &ccedil;oxlu maraql\u0131 m\u0259lumatlar &ouml;z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da onun tarixi d\u0259y\u0259rini daha da art\u0131r\u0131r.<br \/>\nSolak-zad\u0259nin \u0259s\u0259rind\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan v\u0259 Zaqafqaziya tarixin\u0259 dair m&uuml;h&uuml;m m\u0259lumatlar vard\u0131r. Onun Osmanl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &Ccedil;anet qalas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 bar\u0259sind\u0259 verdiyi m\u0259lumat diqq\u0259t\u0259 layiqdir. Bu g&uuml;n &Ccedil;anet bar\u0259sind\u0259 c&uuml;zi m\u0259lumatlar bir yana, dem\u0259k olar ki, he&ccedil; n\u0259 tapa bilmirik. G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n tarixi c\u0259nub-q\u0259rb hiss\u0259sini el\u0259 \u0259v\u0259ll\u0259r Osmanl\u0131 \u0259l\u0259 ke&ccedil;irib v\u0259 orada Osmanl\u0131 sosial-siyasi sistemi b\u0259rq\u0259rar olunub. Canet qalas\u0131n\u0131n ram edilm\u0259sini n\u0259ql ed\u0259rk\u0259n Solak-zad\u0259 &ouml;z&uuml;nd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259n tarix&ccedil;i Mehmed Ne\u015frinin(XV \u0259sr) \u0259s\u0259rind\u0259 veril\u0259n m\u0259lumatdan istifad\u0131\u0259 edir. Eyni zamanda, ondan f\u0259rqli olan faktlar &uuml;z\u0259rind\u0259 d\u0259 dayan\u0131r. Osmanl\u0131 pa\u015fas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Canet vilay\u0259tinin i\u015f\u011fal olunmasl\u0131, m&uuml;\u0259llif\u0259 g&ouml;r\u0259, 1427-1428-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f verib. H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 bu d&ouml;ver &uuml;&ccedil;&uuml;n &Ccedil;anetin \u0259razil\u0259ri osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n &ccedil;oxdan z\u0259bt oilunmu\u015fdu. Burda sadalanan m\u0259lumat &Ccedil;anet vilay\u0259tinin valisi H&uuml;seyn b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp; m&uuml;st\u0259qilliyin itirilm\u0259sin\u0259, Osmanl\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin\u0259, tabe edilm\u0259sin\u0259 aiddir. H\u0259min vaxtlar &Ccedil;anet art\u0131q vilay\u0259t\u0259 &ccedil;evrilmi\u015fdi, onun valisi H&uuml;seyn b\u0259y m&uuml;s\u0259lmanla\u015fm\u0131\u015f, m&uuml;st\u0259qilliyi qoruyub saxlama\u011fa c\u0259hd g&ouml;st\u0259r\u0259n Osmanl\u0131 m\u0259murudur.<\/p>\n<p>Solak-zad\u0259 \u0130ran-Osmanl\u0131 m&uuml;hari&not;b\u0259l\u0259rinin epizodlar\u0131n\u0131, Sultan I S\u0259lim il\u0259 \u0130ran \u015fah\u0131 I \u015eah \u0130smay\u0131l aras\u0131nda G&uuml;rc&uuml;standa v\u0259 Zaqafqaziyada ged\u0259n d&ouml;y&uuml;\u015fl\u0259ri n\u0259ql edir. XVI \u0259srin ortalar\u0131nda g&uuml;cl\u0259nmi\u015f Osmanl\u0131 t\u0259dric\u0259n C\u0259nub-Q\u0259rbi G&uuml;rc&uuml;stan\u0131 i\u015f\u011fal edir, Osmanl\u0131 sosial- siyasi institutlar\u0131n\u0131 yarad\u0131r, g&uuml;rc&uuml; \u0259razil\u0259rind\u0259 sancaqlar sistemini t\u0259tbiq edir v\u0259 bununla da, n\u0259hay\u0259t, onlar\u0131 &ouml;z&uuml;n\u0259 birl\u0259\u015fdirir. Zaqafqaziya m\u0259hz el\u0259 bu d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 \u0130ran-Osmanl\u0131 aras\u0131nda ara verm\u0259y\u0259n d&ouml;y&uuml;\u015fl\u0259r meydan\u0131na &ccedil;evrilib. Bu d&ouml;y&uuml;\u015fl\u0259rd\u0259n bir epizodu, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n, 1549-cu il d&ouml;y&uuml;\u015fl\u0259rini Solak-zad\u0259 n\u0259ql edir. O, bu halda da &ouml;z&uuml;nd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259n Osmanl\u0131 tarix&ccedil;il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 &ccedil;ox q\u0131saca istinad edir, lakin \u0130brahim Pe&ccedil;eviy\u0259 nisb\u0259t\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r f\u0259rqli v\u0259 orjinal \u015f\u0259kild\u0259 osmanl\u0131l\u0131r t\u0259r\u0259find\u0259n 1549-cu ild\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n c\u0259nub \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011fal edilm\u0259si x\u0259b\u0259rl\u0259rini verir.<br \/>\nSolakzad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n G&uuml;rc&uuml;stan bar\u0259&not;sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131da g&ouml;st\u0259ril\u0259n m\u0259lumatlar onun &laquo;Tarix&raquo; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259n g&ouml;t&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;r. Bu m\u0259lumatlar\u0131n Osmanl\u0131, g&uuml;rc&uuml; v\u0259 dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 m&ouml;vcud olan m\u0259lumatlarla m&uuml;qayis\u0259 olunmas\u0131, &ouml;yr\u0259nilm\u0259si, t\u0259hlil edilm\u0259si Osmanl\u0131-G&uuml;rc&uuml;stan tarixi \u0259la&not;q\u0259l\u0259rinin ayr\u0131-ayr\u0131 cizgil\u0259rinin d\u0259qiql\u0259\u015f&not;dirilm\u0259si i\u015fin\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259&not;c\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <strong>&nbsp; &Ccedil;ANET QALASININ RAM ED\u0130LM\u018fS\u0130&nbsp;&nbsp;<br \/>\n&nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;<\/strong><br \/>\nYorqu&ccedil; pa\u015fa Alp&nbsp; Arslan\u0131n o\u011flu H&uuml;seyn b\u0259yd\u0259n &Ccedil;anet vilay\u0259tini qopartmaq, Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259tin\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k bar\u0259sind\u0259 daim d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rd&uuml;. O, 831-ci ilin ilk ay\u0131nda toy ziyaf\u0259ti t\u0259\u015fkil edib H&uuml;seyn b\u0259yi d\u0259v\u0259t etdi. H&uuml;seyn b\u0259y bu d\u0259v\u0259tin m\u0259qs\u0259dini ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;b bel\u0259 dedi: &laquo;Bizim bu diyara iddiam\u0131z yoxdur, \u0259g\u0259r \u0259limizd\u0259 olan, xarabaya &ccedil;evrilmi\u015f yeri almaq ist\u0259yirsinizs\u0259, sizin camaat g\u0259lsin, i\u015f\u011fal etsin, biz \u0259leyhin\u0259 deyilik, \u015f&uuml;bh\u0259siz, biz d\u0259 dinc\u0259l\u0259rik&raquo;. H&uuml;seyn b\u0259yin d\u0259v\u0259td\u0259n imtina etm\u0259si Yorqu&ccedil; pa\u015fan\u0131 narahat etdi, odur ki, qo\u015fun toplama\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 &Ccedil;anet diyar\u0131na h&uuml;cum etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi. H&uuml;seyn b\u0259y v\u0259ziyy\u0259td\u0259n hal\u0131 olan kimi yen\u0259 ona x\u0259b\u0259r g&ouml;nd\u0259rdi: &laquo;M\u0259nim diyar\u0131m sultanl\u0131\u011f\u0131n d&uuml;\u015fm\u0259ni deyildir ki, m\u0259n\u0259 qa\u015fr\u0131 qo\u015fun yerid\u0259s\u0259n, \u0259g\u0259r Murad\u0131n &ouml;lk\u0259sidirs\u0259, m\u0259n &ouml;z&uuml;m &ouml;z aya\u011f\u0131mla g\u0259lib t\u0259slim olaram&raquo;. Bu x\u0259b\u0259ri g&ouml;nd\u0259r\u0259n kimi &ouml;z&uuml; d\u0259 gedib pa\u015fa il\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015fd&uuml;. Yor\u011fuc pa\u015fa onun camaat\u0131n\u0131, ail\u0259sini Amasiyada qoydu, &ouml;z&uuml;n&uuml;n is\u0259 \u0259ll\u0259rini qandallay\u0131b \u0259sir g&ouml;t&uuml;r\u0259r\u0259k \u0130stanbula g&ouml;nd\u0259rdi. Onu Sultan\u0131n \u0259mri il\u0259 Bursa qalas\u0131na sald\u0131lar. Odur ki, Yor\u011fu&ccedil; pa\u015fa &Ccedil;anet vilay\u0259tini \u0259l\u0259 ke&ccedil;irdi. Ad\u0131 hallanan H&uuml;seyn b\u0259y &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;\u0259yy\u0259n vaxtdan sonra \u0259lveri\u015fli m\u0259qam yeti\u015fdi, qaladan qasd\u0131. \u0130ki il veyill\u0259n\u0259r\u0259k, n\u0259hay\u0259t, qanuni olaraq sultanl\u0131\u011f\u0131n \u0259razisind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapd\u0131, yalvar\u0131b yaxarandan sonra ona g&ouml;zl\u0259nildiyind\u0259n d\u0259 &ccedil;ox qay\u011f\u0131 g&ouml;st\u0259rdil\u0259r: Rumeli elind\u0259 ona sanca\u011f verdil\u0259r, &ouml;z camaat\u0131n\u0131 v\u0259 ail\u0259sini d\u0259 qaytard\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>SULTAN S\u018fL\u0130M XANIN<br \/>\nG&Uuml;RC&Uuml;STANDA \u015eAH \u0130SMAYILIN<br \/>\n\u018fSG\u018fRL\u018fR\u0130 \u0130L\u018f M&Uuml;HAR\u0130B\u018fS\u0130, B\u018fZ\u0130<br \/>\nQALALARIN \u018fL\u018f KE&Ccedil;\u0130R\u0130LM\u018fS\u0130,&nbsp; \u015eAHZAD\u018f S&Uuml;LEYMAN \u0130L\u018f B\u0130RL\u0130KD\u018f<br \/>\nSANCA\u011eA H&Uuml;CUMU<\/strong><\/p>\n<p>\u015eahzad\u0259 Sultan S\u0259lim xan h\u0259zr\u0259tl\u0259rinin Trabzon vilay\u0259tin\u0259 getm\u0259si, bu diyarda G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n d&uuml;\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259dal\u0259tli m&uuml;harib\u0259y\u0259 b&ouml;y&uuml;k vaxt ay\u0131rmas\u0131 m\u0259lumdur v\u0259 dill\u0259rd\u0259 dola\u015f\u0131rd\u0131. Bundan ba\u015fqa osmanl\u0131lar\u0131n qan damlayan q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n ucu q\u0131z\u0131lba\u015flar g&uuml;ruhunu ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 p\u0259ri\u015fan etdi. \u018fll\u0259rind\u0259n Bayburd il\u0259 \u018frzincan\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n\u018frz in can i alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Ali \u018ff\u0259ndinin (Osmanl\u0131 tarix&ccedil;isi: t\u0259rc&uuml;m\u0259&ccedil;i) r\u0259vay\u0259ti &uuml;zr\u0259 s\u0259b\u0259bi o idi ki, \u015eah \u0130smay\u0131l \u018frd\u0259bili, vilay\u0259tini bo\u015f z\u0259nn&nbsp; etm\u0259kl\u0259, \u018frzincan\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131b z\u0259bt etmi\u015fdi. Daha sonra &uuml;&ccedil; min miqdar\u0131 olan q\u0131z\u0131lba\u015f il\u0259 qarda\u015f\u0131 \u0130brahim&nbsp; Mirz\u0259ni v\u0259 b\u0259zi b\u0259yl\u0259rini g&ouml;nd\u0259r\u0259r\u0259k \u015eahzad\u0259 S\u0259lim xan\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131ndak\u0131 Trabzon vilay\u0259tini ya\u011fma v\u0259 qar\u0259t il\u0259&nbsp; ziyan g\u0259tirm\u0259k ist\u0259mi\u015fdi. Bunula b\u0259rab\u0259r, ad\u0131 &ccedil;\u0259kil\u0259n \u015fahzad\u0259 daim oyan\u0131q &uuml;z\u0259r\u0259 idi. Q\u0131z\u0131lba\u015flardan qabaq \u018frzincan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda f&uuml;rs\u0259t tap\u0131b ham\u0131s\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke&ccedil;irtdi, \u018frzincan\u0131 bel\u0259 \u0259l\u0259 ke&ccedil;irdi.<br \/>\nB&uuml; d&ouml;y&uuml;\u015fd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n qarda\u015f\u0131 \u0130brahim Mirz\u0259 \u0259l\u0259 ke&ccedil;irildi. Trabzon qalas\u0131nda h\u0259bs olundu\u011funu n\u0259ql edirl\u0259r. Halbuki, bunun h\u0259qiqiliyi \u015f&uuml;bh\u0259lidir. Bu m&uuml;bar\u0259k ild\u0259, y\u0259ni 1500&mdash;1501-ci ill\u0259rd\u0259 S\u0259lim xan\u0131n o\u011flu \u015fahzad\u0259 S&uuml;leyman xana uca iqtidar sahibi Bolus sanca\u011fn\u0131 b\u0259x\u015f edir. Bunu \u015fahzad\u0259 Sultan \u018fhm\u0259d e\u015fid\u0259nd\u0259 raz\u0131la\u015fmay\u0131b deyir ki, Bolus Amasiyadan \u0130stanbula ged\u0259n yolda oldu\u011fundan, bu \u015fahzad\u0259 S&uuml;leymana m&uuml;bar\u0259k paytaxtda m\u0259skunla\u015fmas\u0131na imkan verilm\u0259m\u0259lidir v\u0259 bu o\u011flan m\u0259nim yoluma &ccedil;\u0131xmamal\u0131d\u0131r. Sultan \u018fhm\u0259din ulu Tanr\u0131n\u0131n e\u015fqin\u0259 bir kims\u0259 onun s&ouml;z&uuml;n&uuml;&nbsp; yer\u0259 salmad\u0131\u011f\u0131ndan m&uuml;bar\u0259k taxta nam\u0259si &ccedil;atan kimi Bolus Kuf\u0259 sanca\u011f\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z olundu. \u015ean-\u015f&ouml;hr\u0259tli, m\u0259rh\u0259m\u0259tli&nbsp; \u015fahzad\u0259 &ouml;lk\u0259 h&ouml;kmdar\u0131n\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 Trabzondan Kuf\u0259y\u0259 yolland\u0131. &Ouml;z&uuml;n&uuml;n ora t\u0259\u015frif buyurmas\u0131 il\u0259 o, h\u0259min vilay\u0259ti&nbsp; abad etdi, \u0259halisini d\u0259 \u015fad-x&uuml;rr\u0259m etdi, sevindirdi, s\u0259h. (324-325)<\/p>\n<p><strong>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;G&Uuml;RC&Uuml;STAN Q\u018fZAVATININ Z\u0130KR\u0130<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;Uca iqtidar sahibi pad\u015fah, o q\u0131\u015f\u0131&nbsp; H\u0259l\u0259bd\u0259 ke&ccedil;irdi. G&ouml;z\u0259l \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 zahir olan ilkbahar g\u0259ldikd\u0259, 936-c\u0131 ilin 5 cumazi\u0259l\u0259vv\u0259linin onuncu g&uuml;n&uuml;nd\u0259 (8 \u044d iyun 1549-cu il) H\u0259l\u0259bd\u0259n b&ouml;y&uuml;k bir alay il\u0259 &ccedil;\u0131xd\u0131. Diyarb\u0259kir\u0259 getdi, oradan da G&uuml;rc&uuml;stan t\u0259r\u0259fin\u0259 do\u011fru q\u0259zavata getm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idi. Bu s\u0259f\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b v\u0259 bais G&uuml;rc&uuml;stan quldurlar\u0131n\u0131n b\u0259zi al\u0131nmaz qalalar\u0131na s\u0131\u011f\u0131naraq, daim &uuml;syan v\u0259 t&uuml;\u011fyandan azad olmay\u0131b, gah yolunu azm\u0131\u015f \u015fah t\u0259r\u0259f\u0259, b\u0259z\u0259n d\u0259 al\u0259m-p\u0259nah Sultan S&uuml;leyman t\u0259r\u0259fin\u0259 ke&ccedil;m\u0259k v\u0259ziyy\u0259ti olmalar\u0131 idi. H\u0259tta bir d\u0259f\u0259 &ouml;lk\u0259l\u0259r z\u0259bt ed\u0259n pad\u015fah, Ba\u011fdada s\u0259f\u0259r\u0259 &ccedil;\u0131xark\u0259n, f&uuml;rs\u0259t vaxt\u0131d\u0131r dey\u0259r\u0259k, g&uuml;rc&uuml;l\u0259r b&ouml;y&uuml;k d\u0259st\u0259y\u0259 c\u0259ml\u0259n\u0259r\u0259k, \u018frzrum b\u0259yl\u0259rb\u0259yi Musa pa\u015faya q\u0259fl\u0259t\u0259n basq\u0131n edib onu \u015f\u0259hid etdil\u0259r. \u0130st\u0259r- ist\u0259m\u0259z &uuml;z\u0259ril\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259r\u0259 &ccedil;\u0131xmaq v\u0259 haqlar\u0131ndan g\u0259lm\u0259k q\u0259rar\u0131 g\u0259ldi.<\/p>\n<p>Diyarb\u0259kir\u0259 daxil olduqda, ikinci v\u0259zir olan \u018fhm\u0259d pa\u015faya, Qaraman, \u018frzrum, Z&uuml;lq\u0259d\u0259r v\u0259 Sivas b\u0259yl\u0259rb\u0259yi v\u0259 komandalar\u0131 alt\u0131nda olan \u0259yanlar, sipah v\u0259 sancaq b\u0259yl\u0259ri il\u0259 bir miqdar yeni&ccedil;\u0259rl\u0259r v\u0259 az\u0259rb a\u011falar\u0131 qo\u015fulub o t\u0259r\u0259f\u0259 g&ouml;nd\u0259rildi. S\u0259rdar m\u0259nzill\u0259ri q\u0259t ed\u0259r\u0259k, \u015f\u0259ban ay\u0131n\u0131n on doqquzuncu g&uuml;n&uuml;nd\u0259 (sentyabr\u0131n 2-d\u0259) G&uuml;rc&uuml;stan qalalar\u0131ndan Tortum qalas\u0131n\u0131n &uuml;z\u0259rin\u0259 g\u0259ldi. Bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n m&uuml;hasir\u0259d\u0259n sonra Tortum qalas\u0131n\u0131 ald\u0131. Bundan ba\u015fqa yax\u0131n\u0131nda olan Necah (akademik S.Cikiyan\u0131n t\u0259dqiq etdiyin\u0259 Nixax) v\u0259 Marhu (Mer-xevi) adl\u0131 qalalar\u0131n\u0131n \u0259halisi qorxuya d&uuml;\u015f\u0259r\u0259k, amanla a&ccedil;arlar\u0131n\u0131 g\u0259tirdil\u0259r. Sonra Ak&ccedil;ahisar (el\u0259 A\u011fca qala- M.M) adl\u0131 sa\u011flam qala da G&uuml;rc&uuml;stan diyar\u0131n\u0131n kilidi say\u0131lmaqla, o da Uca Allah\u0131n inay\u0259ti il\u0259 f\u0259th olundu. V\u0259lhasil on be\u015f par&ccedil;a m&uuml;xt\u0259lif qalalar, b\u0259zi g&uuml;cl\u0259, b\u0259zisi d\u0259 ita\u0259tl\u0259 bir sancaql\u0131q yer\u0259 yax\u0131n pa\u015falar\u0131n birin\u0259 verildi. Bundan sonra, b&ouml;y&uuml;k z\u0259f\u0259rl\u0259r v\u0259 q\u0259nim\u0259tl\u0259r il\u0259 qay\u0131td\u0131lar. Cahan pad\u015fah\u0131n ulduz say\u0131nda olan \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 Diyarb\u0259kir \u015f\u0259h\u0259rinin &ouml;n&uuml;nd\u0259, Colok adl\u0131 yerd\u0259 G&uuml;rc&uuml;standak\u0131 \u0259sg\u0259rin g\u0259li\u015fini g&ouml;zl\u0259m\u0259kd\u0259 idi. \u015e\u0259vval ay\u0131n\u0131n ikinci g&uuml;n&uuml;nd\u0259 (24 oktyabr) pad\u015fah z\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015fd&uuml;. Z\u0259f\u0259r &ccedil;alm\u0131\u015f alay bir araya g\u0259l\u0259nd\u0259 bayaq ad\u0131 &ccedil;\u0259kil\u0259n \u018fhm\u0259d pa\u015faya v\u0259 \u0259l\u0259lx&uuml;sus \u0259yanlara &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k h&ouml;rm\u0259 &#8211; izz\u0259t g&ouml;st\u0259rildi. &Ouml;z tay-tu\u015flar\u0131 aras\u0131nda f\u0259rql\u0259n\u0259nl\u0259r\u0259 Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 z\u0259f\u0259r &ccedil;alan qo\u015funun istirah\u0259ti v\u0259 dincliyi &uuml;&ccedil;&uuml;n xat\u0131rlanan ay\u0131n &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; g&uuml;n&uuml;nd\u0259 (1549-cu il oktyabr\u0131n 24- d\u0259) ell\u0259rin\u0259 s&ouml;z&uuml;ged\u0259n m\u0259nzild\u0259n g&ouml;z\u0259l Rum elin\u0259 yola d&uuml;\u015fm\u0259k \u0259mri verildi. Bir\u0259cik, Ant\u0259p\u0259, Adana v\u0259 Konyadan ke&ccedil;\u0259r\u0259k zilhicc\u0259 ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda (1550- ciil yanvar\u0131n ilk g&uuml;nl\u0259ri) paytaxt \u0130stanbula getdil\u0259r, (s\u0259h. 512-514)<\/p>\n<p><strong>G&uuml;rc&uuml; dilind\u0259n t\u0259rc&uuml;m\u0259 ed\u0259ni<br \/>\nMirz\u0259 M\u018fMM\u018fDO\u011eLU<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nodar \u015eengeliya Tarix&ccedil;i Mehmed Solak-zad\u0259 H\u0259md\u0259mi G&uuml;rc&uuml;stan bar\u0259sind\u0259&nbsp; Son feodal d&ouml;vr&uuml;nd\u0259ki G&uuml;rc&uuml;stan tarixin\u0259 aid bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n g&uuml;rc&uuml; m\u0259nb\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 Osmanl\u0131 \u015fifahi v\u0259 s\u0259n\u0259dli, m\u0259nb\u0259l\u0259ri d\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[106],"tags":[],"class_list":["post-61825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edebiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61825"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61825\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}