{"id":57425,"date":"2018-01-24T12:05:42","date_gmt":"2018-01-24T08:05:42","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=57425","title":{"rendered":"Q\u0259dim Tiflisin q\u0259dim m\u0259scidl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp; <em>D&uuml;nyada olan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r aras\u0131nda Tiflisin d\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259 m\u0259xsus yeri vard\u0131r. Burada m&uuml;xt\u0259lif dinl\u0259r\u0259 qulluq ed\u0259n dindarlar\u0131n ibad\u0259t yerl\u0259ri, m\u0259b\u0259dl\u0259ri &ouml;z-&ouml;zl&uuml;y&uuml;nd\u0259 bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rin g&ouml;z\u0259llik &ccedil;alarlar\u0131na koloritin\u0259 &ouml;z cizgil\u0259rini,&ouml;z\u0259llikl\u0259rini \u0259lav\u0259 edir. Onlar bir-birin\u0259 &ccedil;ox yax\u0131n olub. Bir &ccedil;evr\u0259ni t\u0259\u015fkil edibl\u0259r. Onlar\u0131n&nbsp; q\u0259dim Tiflisin&nbsp; m\u0259rk\u0259zind\u0259&nbsp; oldu\u011fu yer d&ouml;rdbucaq h\u0259nd\u0259si fiquru \u0259ks etdirirmi\u015f. \u0130fad\u0259mi ke&ccedil;mi\u015f zamanda ona g&ouml;r\u0259 qeyd etdim ki, bu fiqurun bir ucunu t\u0259\u015fkil ed\u0259n&nbsp; \u015fah Abbas m\u0259scidi haz\u0131rda m&ouml;vcud deyildir. O, yaln\u0131z o d&ouml;vrd\u0259 ya\u015fayan r\u0259ssamlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, fotoqraflar\u0131n \u015f\u0259kill\u0259rind\u0259&nbsp; qorunub saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Odur ki, bu m\u0259scidl\u0259r bar\u0259d\u0259&nbsp; m&uuml;\u0259yy\u0259n m\u0259lumat verm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. <\/em><\/p>\n<p>&nbsp;Tiflisd\u0259&nbsp; m&uuml;s\u0259lman&nbsp; \u0259halisi&nbsp; \u0259r\u0259bl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp; i\u015f\u011faldan sonra VIII \u0259srd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. Orta&nbsp; \u0259srl\u0259r boyu&nbsp; burada&nbsp; bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259scid in\u015fa olunub.&nbsp; M&uuml;\u0259yy\u0259n bir vaxt Tiflisd\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259scid f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rirmi\u015f. Onun b\u0259zil\u0259ri Nadir \u015fah\u0131n G&uuml;rc&uuml;stana h&uuml;cumu zaman\u0131 darmada\u011f\u0131n edilmi\u015fdi. M&uuml;s\u0259lman q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, indiki N\u0259batat ba\u011f\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, haz\u0131rk\u0131 C&uuml;m\u0259 m\u0259scidinin &uuml;st yan\u0131nda m\u0259scid m&ouml;vcud olub. \u0130ndiki C&uuml;m\u0259 m\u0259scidi &ouml;z simas\u0131n\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. XIX \u0259srin sonlar\u0131nda is\u0259 m\u0259scid haz\u0131rki formasm\u0131n alm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp;<br \/>\n&nbsp;Nari\u011falan\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, indiki&nbsp; N\u0259batat&nbsp; k&uuml;&ccedil;\u0259sinin sonunda, 1723-1735-ci ill\u0259rd\u0259 Tiflisi \u0259l\u0259 ke&ccedil;ir\u0259n zaman&nbsp; osmanl\u0131lar s&uuml;nni m\u0259scidi in\u015fla edibl\u0259r ki,&nbsp; bunu da h\u0259min vaxtlar&nbsp; iranl\u0131lar 1740-c\u0131 ild\u0259 da\u011f\u0131d\u0131blar.&nbsp; 1846-1851-ci ill\u0259rd\u0259&nbsp; m\u0259scid memar Covanni Skudiyerin layih\u0259si \u0259sas\u0131nda b\u0259rpa olunub, lakin XIX \u0259srin sonunda&nbsp; onu da da\u011f\u0131d\u0131blar v\u0259 yerind\u0259 yenisi in\u015fa edibl\u0259r ki, bu da haz\u0131rda&nbsp; Tiflisin f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan yegan\u0259 m\u0259scididir.&nbsp;<\/p>\n<p>B&uuml;t&uuml;n m&uuml;s\u0259lman al\u0259mind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f milyon&ccedil;u &#8211; neftxuda Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev Tiflis\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n (o, Tiflisd\u0259 Mixaylovski k&uuml;&ccedil;\u0259sind\u0259, indiki Qurucu David prospektind\u0259 torpaq icar\u0259y\u0259 g&ouml;t&uuml;r\u0259r\u0259k, bez istehsal ed\u0259n fabrik tikdirmi\u015fdi) C&uuml;m\u0259 m\u0259scidin\u0259 ba\u015f &ccedil;\u0259kmi\u015f, onun tikintisinin ba\u015fa &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;\u0259yy\u0259n m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 ian\u0259 vermi\u015fdir.<br \/>\nJ. Turnefor &laquo;\u015e\u0259rq &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259yah\u0259t&raquo; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r:<br \/>\n&nbsp;&laquo;Tiflisd\u0259 be\u015f yunan qaydas\u0131nda olan kils\u0259 vard\u0131r, d&ouml;rd&uuml; \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, biri d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r \u0259traf\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259. El\u0259 burada yeddi erm\u0259ni kils\u0259si, Qalada iki m\u0259scid vard\u0131r. &Uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; m\u0259scid d\u0259 vard\u0131, lakin haz\u0131rda bax\u0131ms\u0131z v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir&raquo;.&nbsp; &nbsp;<br \/>\n&nbsp;Orta \u0259s&not;rl\u0259rd\u0259 Meydan t\u0259r\u0259find\u0259n k&ouml;r&not;p&uuml;y\u0259 do\u011fru ged\u0259n dar k&uuml;&ccedil;\u0259 d&uuml;kanlarla dolu idi. K&ouml;rp&uuml; yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda sahild\u0259 axtalal\u0131 yepiskopun yerl\u0259\u015fdiyi, Konstantin v\u0259 Yelena ad\u0131na tikilmi\u015f kils\u0259 var idi. Onu monqollar u&ccedil;urmu\u015flar. Onun b\u0259rpas\u0131ndan sonra yen\u0259 d\u0259 \u015eah Abbas\u0131n h&uuml;cumu zaman\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Onun yerind\u0259 XIX \u0259srd\u0259 &uuml;&ccedil;m\u0259rt\u0259b\u0259li karvansara tikilmi\u015fdir. 1522-ci ild\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n qo\u015funlar\u0131n\u0131n h&uuml;cumu zaman\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f ki&ccedil;ik kils\u0259nin yerind\u0259 bilavasit\u0259 k&ouml;rp&uuml;n&uuml;n yan\u0131nda \u015fi\u0259 m\u0259scidi tikilmi\u015fdir. Sonralar \u015eah Abbas\u0131n h&uuml;cumu zaman\u0131 (1606-c\u0131 il) m\u0259scid geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f, minar\u0259l\u0259r ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259scid \u015fah Abbas\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. B&ouml;y&uuml;k V\u0259t\u0259n m&uuml;harib\u0259sind\u0259n sonra yeni k&ouml;rp&uuml;n&uuml;n tikili\u015fi il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u0259scid u&ccedil;urulmu\u015fdur.&nbsp;<br \/>\n\u0130ranl\u0131lar\u0131n son h&uuml;cumu zaman\u0131, 1795-ci ild\u0259 k&ouml;rp&uuml; \u015f\u0259h\u0259r tarmar edil\u0259nd\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1797-ci ild\u0259 o b\u0259rpa edilmi\u015f v\u0259 yaln\u0131z 1805-ci il\u0259d\u0259k m&ouml;vcud olmu\u015fdur. K&ouml;rp&uuml;n&uuml; da\u015fm\u0131\u015f K&uuml;r u&ccedil;urub-da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. 1805-ci ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f a\u011fac k&ouml;rp&uuml;&nbsp; ta\u011fl\u0131 a\u011fac k&ouml;rp&uuml;s&uuml; il\u0259 \u0259v\u0259z edil\u0259n\u0259d\u0259k, y\u0259ni 1826-c\u0131 il\u0259d\u0259k m&ouml;vcud olmu\u015fdur. 1870-ci ild\u0259 burada d\u0259mir k&ouml;rp&uuml; sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n1805-ci ild\u0259n, bir az a\u015fa\u011f\u0131da &ccedil;ox da g&uuml;v\u0259nili olma&not;yan ikinci k&ouml;rp&uuml; f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rirdi ki, o, da tez-tez t\u0259z\u0259l\u0259nm\u0259li olurdu. Yuxar\u0131 k&ouml;rp&uuml; Avlabar k&ouml;rp&uuml;s&uuml;, a\u015fa\u011f\u0131 k&ouml;rp&uuml; Metex k&ouml;rp&uuml;s&uuml; adlan\u0131rd\u0131.&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2018\/january\/24\/medium\/2739315616100150790454752027647632o.jpg\" style=\"width: 450px; height: 250px; float: right;\" \/>1849-cu ild\u0259 Metexin m&uuml;v\u0259qq\u0259ti ke&ccedil;idl\u0259ri \u0259v\u0259zin\u0259 a\u011facdan &laquo;Taun&raquo; sistemli k&ouml;rp&uuml; sal\u0131n\u0131r ki, bu da 1870-ci il\u0259d\u0259k m&ouml;vcud olur. Sonra is\u0259 onu d\u0259mir k&ouml;rp&uuml; \u0259v\u0259z edir. Avlabar k&ouml;rp&uuml;s&uuml;nd\u0259n n\u0259qliyyat, araba, fayton ke&ccedil;irdis\u0259, Metex k&ouml;rp&uuml;s&uuml;nd\u0259n yaln\u0131z piyadalar, e\u015f\u015f\u0259kl\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 tiflislil\u0259r bu k&ouml;rp&uuml;y\u0259 &laquo;E\u015f\u015f\u0259k k&ouml;rp&uuml;s&uuml;&raquo; ad\u0131 da vermi\u015fdil\u0259r. Avlabar k&ouml;rp&uuml;s&uuml;n&uuml;n uzunlu\u011fu 30,5 metr idi, Metexinki is\u0259 &#8211; 27,5 metr. Yeni d\u0259mir-beton k&ouml;rp&uuml;s&uuml;n&uuml;n tikintisi il\u0259 \u0259laq\u0259dar h\u0259r iki k&ouml;hn\u0259 k&ouml;rp&uuml; bizim \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 Metex k&ouml;rp&uuml;s&uuml;n&uuml;n tikintisin\u0259 ba\u015flanmamas\u0131ndan &ouml;nc\u0259, 1951-ci ild\u0259, Avlabar k&ouml;rp&uuml;s&uuml; is\u0259 yeni k&ouml;rp&uuml;n&uuml;n a&ccedil;\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan bir ne&ccedil;\u0259 il sonra, 1955-ci ild\u0259 u&ccedil;urulmu\u015fdur.<br \/>\n\u0130ndiki k&ouml;rp&uuml; 1951-ci ild\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu k&ouml;rp&uuml; sal\u0131nan zaman Metex qalas\u0131 dibind\u0259 m&ouml;vcud olan k&ouml;rp&uuml;l\u0259rin h\u0259nd\u0259v\u0259rl\u0259rind\u0259 q\u0259dim tikilil\u0259rd\u0259n olu\u015fan &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus kompleks m\u0259hv edilmi\u015fdir. Burada ya\u015fay\u0131\u015f binalar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, K&uuml;r&uuml;n sahilind\u0259ki karvansaralar, &laquo;\u015eah Abbas&raquo; m\u0259scidi adlanan m\u0259scid u&ccedil;urulmu\u015fdur.&nbsp;<br \/>\n&nbsp;Yaz\u0131&ccedil;\u0131, tarix&ccedil;i, publisist, siyasi v\u0259 ictimai xadim (II \u0130raklinin n\u0259v\u0259si, \u015fahzad\u0259 Teklenin b&ouml;y&uuml;k o\u011flu) Aleksandre( Pupliya) Orbelianinin verdiyi m\u0259lumata g&ouml;r\u0259, Na\u011faraxanan\u0131n yan\u0131nda \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259scidl\u0259rind\u0259n&nbsp; biri&nbsp; dururdu ki,&nbsp; bu da Vaxu\u015ftinin&nbsp; dediyin\u0259 g&ouml;r\u0259., &laquo;&Ccedil;ar Rostom in\u015fa edib&#8230;&nbsp; &ouml;z saray\u0131n\u0131n&nbsp; &nbsp;i&ccedil;ind\u0259 (&ccedil;ar Rostom m&uuml;s\u0259lmanl\u0131\u011f\u0131 g&ouml;t&uuml;r\u0259r\u0259k Xosrov Mirz\u0259 adlan\u0131rd\u0131-M.M.) \u015fahzad\u0259 Baqrationinin &laquo;G&uuml;rc&uuml;stan &ccedil;arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixi&raquo; kitab\u0131nda&nbsp; &uuml;mumiyy\u0259tll\u0259, Tiflisd\u0259&nbsp; k&ouml;rp&uuml;n&uuml;n qula\u011f\u0131nda bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259scidin olmas\u0131n\u0131&nbsp; qeyd edir, biri hamamlar\u0131n yan\u0131nda, biri G\u0259nc\u0259 qap\u0131s\u0131n\u0131n&nbsp; yan\u0131nda,&nbsp; biri d\u0259 &ccedil;ar meydan\u0131nda. S\u0259n\u0259din verdiyi m\u0259lumata g&ouml;r\u0259, Rastbazar\u0131n t\u0259xmini&nbsp; lokalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131&nbsp; m&uuml;mk&uuml;n olur. Rastbazar&nbsp; s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259&nbsp; biz\u0259 XVII \u0259srd\u0259n&nbsp; rast g\u0259lir. S\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259, Rastbazar\u0131n&nbsp; d&uuml;kanlar\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131nda&nbsp; m\u0259scidin divar\u0131d\u0131r ( 1781-ci il, 22 iyul&nbsp; tarixli s\u0259n\u0259d, G&uuml;rc&uuml;stan M\u0259rk\u0259zi Arxiv Fondu 1450, d\u0259ft\u0259r. \u21164, \u211689) ( Burada Rostom t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp; &Ccedil;ar meydan\u0131nda&nbsp; in\u015fa olunan&nbsp; m\u0259scid n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur). Ba\u015fqa s\u0259n\u0259d il\u0259 is\u0259 m\u0259scidin bu divar\u0131 Saracxana d&uuml;kan\u0131 il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir: &laquo;Saracxana d&uuml;kan\u0131n\u0131n arxas\u0131nda&nbsp; &Ccedil;ar meydan\u0131n\u0131n m\u0259scididir&raquo;(1779-cu il, VII-nin&nbsp; s\u0259n\u0259di, G&uuml;rc&uuml;stan&nbsp; \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Fondu. Qd 842)&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"http:\/\/ucnoqta.az\/cdn\/2018\/january\/24\/medium\/269967331610015379045445683460343n.jpg\" style=\"width: 400px; height: 250px; float: left;\" \/>Haz\u0131rda&nbsp; Tiflisd\u0259&nbsp; N\u0259batat ba\u011f\u0131na ged\u0259n yolda m&uuml;s\u0259lmanlar\u0131n yegan\u0259 m\u0259scidi &ndash;Tiflis C&uuml;m\u0259 M\u0259scidi&nbsp; f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir. Tikili k\u0259rpicl\u0259&nbsp; in\u015fa olunub, neoqot v\u0259 islam&nbsp; &uuml;ns&uuml;rl\u0259ri il\u0259&nbsp; b\u0259z\u0259dilib,&nbsp; K\u0259rpicl\u0259 in\u015fa olunan&nbsp; m\u0259scidin&nbsp; bay\u0131r t\u0259r\u0259fd\u0259n suvaqlanmayan divarlar\u0131&nbsp; &nbsp;ta\u011fl\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259r\u0259 b&ouml;l&uuml;n&uuml;b. \u0130stisna hald\u0131r ki, bu m\u0259scid\u0259&nbsp; ibad\u0259t &uuml;&ccedil;&uuml;n \u015fi\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 s&uuml;nni m\u0259zh\u0259bin\u0259&nbsp; qulluq ed\u0259n&nbsp; m&uuml;s\u0259lmanlar g\u0259lirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Mirz\u0259 M\u0259mm\u0259do\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; D&uuml;nyada olan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r aras\u0131nda Tiflisin d\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259 m\u0259xsus yeri vard\u0131r. Burada m&uuml;xt\u0259lif dinl\u0259r\u0259 qulluq ed\u0259n dindarlar\u0131n ibad\u0259t yerl\u0259ri, m\u0259b\u0259dl\u0259ri &ouml;z-&ouml;zl&uuml;y&uuml;nd\u0259 bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rin g&ouml;z\u0259llik &ccedil;alarlar\u0131na koloritin\u0259 &ouml;z cizgil\u0259rini,&ouml;z\u0259llikl\u0259rini \u0259lav\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[106],"tags":[],"class_list":["post-57425","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edebiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57425"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57425\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}