{"id":47769,"date":"2017-06-21T18:27:55","date_gmt":"2017-06-21T14:27:55","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=47769","title":{"rendered":"Etnik v\u0259 dini icmalar aras\u0131nda m\u00f6hk\u0259m d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck \u0259laq\u0259l\u0259ri formala\u015f\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"line-height: 1.6em;\">Az\u0259rbaycanda etnik dini d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k m&uuml;hiti m&uuml;t\u0259r\u0259qqi tarixi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259n milli siyas\u0259tin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\nAz\u0259rbaycan tarix\u0259n &ccedil;oxmill\u0259tli bir m\u0259ml\u0259k\u0259t olub. \u018fsrl\u0259r boyu Az\u0259rbaycanda 80-d\u0259n &ccedil;ox etnosun n&uuml;may\u0259nd\u0259si yerli etnos olan az\u0259rbaycanl\u0131larla yana\u015f\u0131 ya\u015fay\u0131b. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan \u0259halisinin \u0259sas hiss\u0259si az\u0259rbaycanl\u0131lardan (\u0259halinin 91 faizi) v\u0259 &ouml;lk\u0259nin m&uuml;xt\u0259lif gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan 30 adda mill\u0259t v\u0259 etnik qruplardan ibar\u0259tdir. Onlar Az\u0259rbaycan\u0131n eynih&uuml;quqlu v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131d\u0131r. Onlar aras\u0131nda Altay ail\u0259sinin t&uuml;rk qoluna m\u0259xsus olan az\u0259rbaycanl\u0131lar, tatarlar, ah\u0131sqa t&uuml;rkl\u0259ri, h\u0259m&ccedil;inin hind-avropa (tatlar, tal\u0131\u015flar, da\u011f yahudil\u0259ri, k&uuml;rdl\u0259r), qafqaz (l\u0259zgil\u0259r, avarlar, saxurlar, buduqlular, ingiloylar, qr\u0131zlar, x\u0131nal\u0131qlar), slavyan (ruslar, malakanlar, ukraynal\u0131lar) dil qruplar\u0131n\u0131n t\u0259msil&ccedil;il\u0259ri var. Az\u0259rbaycan h\u0259m d\u0259 dini m&uuml;xt\u0259lifliyi il\u0259 se&ccedil;ilir. M&uuml;xt\u0259lif dinl\u0259rin v\u0259 dini-f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 b&uuml;t&uuml;n tarixi d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 etnik v\u0259 dini icmalar aras\u0131nda m&ouml;hk\u0259m d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k \u0259laq\u0259l\u0259ri formala\u015f\u0131b, milli, irqi v\u0259 dini z\u0259mind\u0259 he&ccedil; bir ayr\u0131-se&ccedil;kilik fakt\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, ham\u0131n\u0131n &ndash; h\u0259m az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, h\u0259m ruslar\u0131n, h\u0259m ukraynal\u0131lar\u0131n, h\u0259m y\u0259hudil\u0259rin, dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan insanlar\u0131n, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n bizim dini konfessiyalar\u0131n &ndash; Az\u0259rbaycanda ba\u015fl\u0131ca dinimiz olan \u0130slam dininin, xristian-pravoslav, y\u0259hudi dinl\u0259rinin s\u0259yl\u0259ri il\u0259 \u0259ld\u0259 edilib. Sevindirici hald\u0131r ki, Az\u0259rbaycan d&uuml;nyada m\u0259scid, kils\u0259 v\u0259 sinaqoqun bir arada oldu\u011fu, el\u0259c\u0259 d\u0259 m&uuml;xt\u0259lif dinl\u0259rin m\u0259nsublar\u0131n\u0131n he&ccedil; bir ayr\u0131-se&ccedil;kilik hal\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131qlar\u0131 nadir &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri, b\u0259lk\u0259 d\u0259, birincisidir. Bununla ba\u011fl\u0131 El\u015f\u0259n N\u0259sibov bildirib ki, Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri, co\u011frafi m&ouml;vqeyi, \u0259halisinin etnik t\u0259rkibi ta q\u0259dimd\u0259n burada m&uuml;xt\u0259lif dinl\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011funa \u015f\u0259rait yarad\u0131b. Ayr\u0131-ayr\u0131 d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 b&uuml;tp\u0259r\u0259stlik, z\u0259rd&uuml;\u015ftilik, y\u0259hudilik, xristianl\u0131q, islam v\u0259 bir &ccedil;ox ba\u015fqa dini inanclar &ouml;lk\u0259d\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yay\u0131la bilib, biri-birin\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rib, dini h\u0259yat\u0131n &ouml;z\u0259lliyini \u015f\u0259rtl\u0259ndirib. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, bu g&uuml;n Az\u0259rbaycanda yaln\u0131z kils\u0259 v\u0259 sinaqoqlar deyil, eyni zamanda bir &ccedil;ox xristian, y\u0259hudi dini t\u0259dris m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259ri s\u0259rb\u0259st, he&ccedil; bir mane\u0259 olmadan f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rir v\u0259 onlara d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qanun &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 laz\u0131mi d\u0259st\u0259k verilir. &Ccedil;&uuml;nki dinl\u0259r\u0259 v\u0259 dini-f\u0259ls\u0259fi c\u0259r\u0259yanlara m&uuml;nasib\u0259td\u0259 tolerantl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se&ccedil;il\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu spesifik keyfiyy\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 n\u0259inki \u015e\u0259rqd\u0259, h\u0259tta b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada f\u0259rql\u0259nmi\u015f v\u0259 bu g&uuml;n d\u0259 f\u0259rql\u0259nm\u0259kd\u0259dir. Bu, t\u0259kc\u0259 bizim m\u0259mnunluq v\u0259 iftixar hissi il\u0259 s&ouml;yl\u0259diyimiz fakt deyil, h\u0259m d\u0259 m&uuml;t\u0259r\u0259qqi d&uuml;nyan\u0131n, beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n r\u0259smil\u0259rinin etiraf etdikl\u0259ri h\u0259qiq\u0259tdir. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, m&uuml;xt\u0259lif tarixi d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f dini-etnik qruplar yerli \u0259hali il\u0259 qaynay\u0131b-qar\u0131\u015f\u0131b, qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri qurub v\u0259 s&ouml;z&uuml;n \u0259sl m\u0259nas\u0131nda birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n harmonik v\u0259hd\u0259tini n&uuml;mayi\u015f etdiribl\u0259r. \u018fhalisinin b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m&uuml;s\u0259lman olan Az\u0259rbaycan b&uuml;t&uuml;n dini azadl\u0131qlar\u0131 m&uuml;dafi\u0259 edir. B\u0259li, bu g&uuml;n Az\u0259rbaycan m&uuml;xt\u0259lif etnoslar\u0131n v\u0259 mill\u0259tl\u0259rin, f\u0259rqli dinl\u0259r\u0259 sitayi\u015f ed\u0259n insanlar\u0131n tarix\u0259n dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tolerant &ouml;lk\u0259dir. &Ouml;lk\u0259mizd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 etiqad v\u0259 inanclara malik etnoslar\u0131n min ill\u0259rl\u0259 \u0259min-amanl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famas\u0131nda, etnik m\u0259d\u0259ni m&uuml;xt\u0259lifliyin g&uuml;n&uuml;m&uuml;z\u0259d\u0259k qorunub saxlanmas\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131na xas olan humanizm v\u0259 &ccedil;oxmill\u0259tlilik d\u0259y\u0259rl\u0259rin m&uuml;st\u0259sna rolu var. &nbsp;Bu d\u0259y\u0259rl\u0259rin n\u0259tic\u0259sidir ki, &ouml;lk\u0259miz\u0259 g\u0259l\u0259n m&uuml;xt\u0259lif dinin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 xo\u015f m&uuml;nasib\u0259t g&ouml;st\u0259rilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycanda tarix\u0259n da\u011f y\u0259hudil\u0259ri il\u0259 t\u0259msil olunan y\u0259hudil\u0259rin &ouml;lk\u0259y\u0259 g\u0259li\u015fi eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l I \u0259sr\u0259 aid edilir. Onlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131 y\u0259hudiliy\u0259 ilk iman g\u0259tir\u0259nl\u0259rd\u0259n olub, F\u0259l\u0259stind\u0259n k\u0259narda ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 xristianl\u0131q y\u0259hudiliyin i&ccedil;ind\u0259n &ccedil;\u0131xan bid\u0259t&ccedil;i bir firq\u0259 kimi t\u0259\u015f\u0259kk&uuml;l tapma\u011fa ba\u015flayanda \u0130sa M\u0259sihi t\u0259qib ed\u0259nl\u0259r aras\u0131nda olmay\u0131blar. Bu g&uuml;n &ouml;lk\u0259mizin \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan da\u011f y\u0259hudil\u0259ri yerli \u0259hali il\u0259 s\u0131x t\u0259masda olsalar da, dinl\u0259rini, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, h\u0259yat v\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 t\u0259rzl\u0259rini qoruyub saxlay\u0131blar. Xristianl\u0131q is\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 h\u0259l\u0259 \u0130sa M\u0259sihin h\u0259varil\u0259ri d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 n&uuml;fuz edib. Sinayda a\u015fkar edilmi\u015f &quot;Alban yaz\u0131s\u0131nda v\u0259 alban dilind\u0259&quot; leksionari d&uuml;nyada xristianl\u0131\u011f\u0131n \u0259n q\u0259dim k&uuml;tl\u0259vi qira\u0259t kitablar\u0131ndan say\u0131l\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda xristianl\u0131q &ouml;z&uuml;n&uuml;n pravoslavl\u0131q, katoliklik v\u0259 protestantl\u0131q qollar\u0131, habel\u0259 m&uuml;xt\u0259lif sektant icmalar\u0131 il\u0259 t\u0259msil olunub. Bak\u0131da ilk pravoslav kils\u0259si 1815-ci ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. H\u0259l\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda incil&ccedil;i-l&uuml;teran kils\u0259sinin ard\u0131c\u0131llar\u0131 Bak\u0131ya neft yataqlar\u0131n\u0131n istismar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n alman s\u0259naye&ccedil;il\u0259ri s\u0131ras\u0131nda g\u0259libl\u0259r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n islamla\u015fmas\u0131 erk\u0259n islam f&uuml;tuhatlar\u0131 il\u0259 hicr\u0259tin 18-ci ilind\u0259n (639-ci il) ba\u015flay\u0131b. Tarix&ccedil;i B\u0259lazurinin m\u0259lumat\u0131na g&ouml;r\u0259, art\u0131q x\u0259lif\u0259 \u018fli bin \u018fbu Talibin hakimiyy\u0259ti d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 (656-661) Az\u0259rbaycan \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti islam\u0131 q\u0259bul edibdi. Sasanil\u0259rl\u0259 bizansl\u0131lar aras\u0131nda \u015fidd\u0259tli m&uuml;bariz\u0259nin n\u0259tic\u0259sind\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 gah z\u0259rd&uuml;\u015ftilik, gah da xristianl\u0131q g&uuml;cl\u0259nmi\u015f, bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 b&ouml;lg\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n islam s&uuml;r\u0259tl\u0259 yay\u0131lmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edib.<br \/>\nRegionda tarix\u0259n d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k m&uuml;hitinin formala\u015fmas\u0131nda islam\u0131n Az\u0259rbaycanda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k rolu olub. &Ccedil;&uuml;nki m\u0259rh\u0259m\u0259t, sevgi v\u0259 \u0259xlaq dini olan islamda tolerantl\u0131q, d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k y&uuml;ks\u0259k m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bu bax\u0131mdan \u0259srl\u0259r boyu m&uuml;s\u0259lmanlarla yana\u015f\u0131 ya\u015fayan dig\u0259r dinl\u0259rin m\u0259nsublar\u0131 da regionda dinc v\u0259 ayr\u0131-se&ccedil;kiliy\u0259 m\u0259ruz qalmadan ya\u015fay\u0131blar. Bu g&uuml;n d\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin d\u0259 bu sah\u0259y\u0259 x&uuml;susi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq bu g&uuml;n d&ouml;vl\u0259t v\u0259 din m&uuml;nasib\u0259tl\u0259ri &ouml;z&uuml;n&uuml;n \u0259n y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir. Bunun n\u0259tic\u0259sidir ki. Az\u0259rbaycanda b&uuml;t&uuml;n dinl\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri &ouml;z dini ayinl\u0259rini azad \u015f\u0259kild\u0259 icra edir, b&uuml;t&uuml;n dinl\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h&ouml;rm\u0259t v\u0259 anla\u015fma, s&uuml;lh \u015f\u0259raitind\u0259 birg\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 Milli M\u0259clisd\u0259 t\u0259msil olunurlar. &Ouml;lk\u0259d\u0259 m&ouml;vcud ictimai sabitlik, v\u0259t\u0259nda\u015f h\u0259mr\u0259yliyi v\u0259 etnik dini d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k m&uuml;hiti m&uuml;t\u0259r\u0259qqi tarixi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259n milli siyas\u0259tin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir. Bundan ba\u015fqa, son ill\u0259rd\u0259 d&uuml;nya xalqlar\u0131 aras\u0131nda dialoqun t\u0259\u015fviqi v\u0259 inki\u015faf\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;h&uuml;m rol oynamas\u0131 da, yuxar\u0131da qeyd edil\u0259n faktlar\u0131n m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir. Bu h\u0259m d\u0259 &nbsp;Az\u0259rbaycana h\u0259m Avropa \u015euras\u0131na, h\u0259m d\u0259 \u0130SESCO-ya &uuml;zv olan yegan\u0259 m&uuml;s\u0259lman &ouml;lk\u0259si olmas\u0131na imkan verir.&nbsp;<br \/>\nH\u0259m&ccedil;inin son ill\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r v\u0259 sivilizasiyalararas\u0131 dialoq istiqam\u0259tind\u0259 ke&ccedil;irilmi\u015f beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin co\u011frafiyas\u0131na n\u0259z\u0259r salsaq g&ouml;r\u0259rik ki, bu sah\u0259d\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;sl\u0259rin &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k \u0259ks\u0259riyy\u0259ti art\u0131q beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 m&uuml;xt\u0259lif m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin qovu\u015fdu\u011fu m\u0259kan statusu qazanm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fd\u0259n g\u0259lib Bunlar h\u0259m d\u0259 f\u0259rqli dini konfessiyalar\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin h\u0259r zaman h\u0259mr\u0259y olmas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir. &nbsp;Bel\u0259likl\u0259, v\u0259t\u0259nimizd\u0259 bu c&uuml;r m&uuml;k\u0259mm\u0259l tolerantl\u0131q m&uuml;hitinin yaranmas\u0131 dini d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;y&uuml;n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n xarakterik x&uuml;susiyy\u0259ti v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259ti olmas\u0131na d\u0259lal\u0259t edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda etnik dini d&ouml;z&uuml;ml&uuml;l&uuml;k m&uuml;hiti m&uuml;t\u0259r\u0259qqi tarixi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259n milli siyas\u0259tin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir Az\u0259rbaycan tarix\u0259n &ccedil;oxmill\u0259tli bir m\u0259ml\u0259k\u0259t olub. \u018fsrl\u0259r boyu Az\u0259rbaycanda 80-d\u0259n &ccedil;ox etnosun n&uuml;may\u0259nd\u0259si yerli etnos olan az\u0259rbaycanl\u0131larla&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-47769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}