{"id":47357,"date":"2017-06-06T14:22:27","date_gmt":"2017-06-06T10:22:27","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=47357","title":{"rendered":"Xramuli-Ar\u0131xl\u0131n\u0131n brendi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ona bolluq, firavanl\u0131q r\u0259mzi kimi bax\u0131l\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\nXramuli- &ccedil;ay bal\u0131\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 t\u0259miz soyuq t\u0259h\u0259r sularda ya\u015fay\u0131rlar. Ad\u0131 Xram &ccedil;ay\u0131ndan g&ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;b v\u0259 Xram &ccedil;ay\u0131n\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Onu da qeyd edim ki, xramuli karp cinsin\u0259 aid olub 36 n&ouml;v&uuml; var. O Xram &ccedil;ay\u0131ndan, onun qollar\u0131ndan ba\u015fqa, X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 q\u0259rbd\u0259n axan &ccedil;aylarda, Ming\u0259&ccedil;evir su anbar\u0131nda, Sevan g&ouml;l&uuml;nd\u0259, Orta Asiya &ccedil;aylar\u0131nda-Amud\u0259rya, S\u0131rd\u0259rya, Murqab, Z\u0259rav\u015fan v\u0259 dig\u0259r &ccedil;aylarda ya\u015fay\u0131r. Onun b\u0259zi n&ouml;vl\u0259rin\u0259 Afrika &ccedil;aylar\u0131nda da rast g\u0259linir.<br \/>\nXramuli \u0259sas\u0259n soyutma bi\u015firilir. Qaynaqlardan m\u0259lum olur ki. 1880-ci ill\u0259rd\u0259 Bor&ccedil;al\u0131da iki xramuli ovu m\u0259nt\u0259q\u0259si olub. Onlardan biri Bor&ccedil;al\u0131-Debet &ccedil;ay\u0131nda, dig\u0259ri is\u0259 Ehram (Xrami) &ccedil;ay\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rib. Birinci ild\u0259 177 manat, ikincisi 120 manat g&uuml;m&uuml;\u015f pul iltizam (d&ouml;vl\u0259t\u0259 xeyir) verirdi. M\u0259nb\u0259d\u0259n m\u0259lum olur ki, Ar\u0131xl\u0131 il\u0259 Kolay\u0131r aras\u0131nda pi&ccedil;ix (pi&ccedil;xuli, xramuli), sazan, alabal\u0131q tutulur, q\u0131zard\u0131l\u0131r, Tiflis\u0259 sat\u0131\u015fa apar\u0131l\u0131rd\u0131. Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 Ar\u0131xl\u0131dan sat\u0131\u015f &uuml;&ccedil;&uuml;n g\u0259tiril\u0259n bal\u0131qlar y&uuml;ks\u0259k keyfiyy\u0259ti il\u0259 f\u0259rql\u0259nir v\u0259 b&ouml;y&uuml;k t\u0259l\u0259bat vard\u0131. Ar\u0131xl\u0131da tutulan v\u0259 T\u0131flisd\u0259 sat\u0131\u015fa &ccedil;\u0131xar\u0131lan sazan bal\u0131qlar\u0131n\u0131n orta &ouml;l&ccedil;&uuml;s&uuml; 50-60 sm aras\u0131nda d\u0259yi\u015firdi.&nbsp;<br \/>\nQaynaqlarda Xram &ccedil;ay\u0131n\u0131n bolsulu oldu\u011fu da qeyd edilir. Maraql\u0131d\u0131r ki, Ar\u0131xl\u0131da q\u0131z\u0131lbal\u0131qlar n&ouml;v&uuml;n\u0259 yax\u0131n alabal\u0131qlar\u0131n ovlanmas\u0131 g&ouml;st\u0259rir ki, &ccedil;ay\u0131n suyu &ccedil;ox t\u0259miz olub.<br \/>\nSonrak\u0131 d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 xramuli ar\u0131xl\u0131lar\u0131n h\u0259yat\u0131nda &ouml;n\u0259mli rol oynay\u0131b v\u0259 bu g&uuml;n d\u0259 oynay\u0131r. B&ouml;y&uuml;k V\u0259t\u0259n M&uuml;harib\u0259si (1941-1945) ill\u0259rind\u0259 xramuli bir &ccedil;ox ail\u0259ni acl\u0131qdan xilas edib v\u0259 onlar\u0131n \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi olub. O vaxt Molla H\u0259mid o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d, F\u0131r\u0131n&ccedil;\u0131n\u0131n o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 Qarallar\u0131n H\u0259sr\u0259t pe\u015f\u0259kar bal\u0131q&ccedil;\u0131lar kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131lar.Onlar q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 indiki k&ouml;hn\u0259 k&ouml;rp&uuml;n&uuml;n alt\u0131nda, D\u0259lik Da\u015f\u0131n, D\u0259yirman\u0131n yan\u0131nda, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n &ccedil;ay\u0131n dig\u0259r hiss\u0259l\u0259rind\u0259 u&ccedil;qu deyil\u0259n dam kimi t\u0259l\u0259l\u0259r qururdular. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n Xram &ccedil;ay\u0131n\u0131n dayaz hiss\u0259l\u0259rind\u0259 da\u015fdan dair\u0259vi v\u0259 ya d&ouml;rdbucaq divar h&ouml;r&uuml;r, &uuml;st&uuml;n&uuml; is\u0259 &ccedil;\u0131rp\u0131 il\u0259 &ouml;rt&uuml;rd&uuml;l\u0259r. Bal\u0131qlar\u0131n i&ccedil;\u0259ri gir\u0259 bilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n divarda aral\u0131q qoyurdular. H\u0259min qap\u0131c\u0131q bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n a&ccedil;\u0131q qal\u0131rd\u0131. Bal\u0131qlar soyuq havada ora dolurdular. Ov zaman\u0131 is\u0259 qap\u0131 \u015fax v\u0259 ya da\u015fla tutulurdu.Daha sonra onlar i&ccedil;\u0259rd\u0259ki bal\u0131qlar\u0131 \u0259li il\u0259 tuturdular. Onlar\u0131n bir hiss\u0259si sat\u0131l\u0131r, dig\u0259r hiss\u0259si is\u0259 soyutma bi\u015firilib yeyilirdi. Ad\u0259t\u0259n bel\u0259 divarlar &ccedil;aylar\u0131n dayaz yerl\u0259rind\u0259 tikil\u0259rdi. Havalar istil\u0259\u015f\u0259nd\u0259 is\u0259 u&ccedil;qunun &uuml;st&uuml; a&ccedil;\u0131q saxlan\u0131rd\u0131. Bal\u0131q&ccedil;\u0131lar b\u0259z\u0259n d\u0259 &ccedil;aylar\u0131n nisb\u0259t\u0259n d\u0259rin yerl\u0259rind\u0259 bal\u0131q tutmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ubuq s\u0259b\u0259tl\u0259r qoyard\u0131lar. S\u0259b\u0259tl\u0259rin a\u011f\u0131zlar\u0131 el\u0259 d&uuml;z\u0259ldil\u0259rdi ki, i&ccedil;\u0259riy\u0259 gir\u0259n bal\u0131q art\u0131q oradan &ccedil;\u0131xa bilm\u0259zdi.<br \/>\nAr\u0131xl\u0131da xramuli bal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tutmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n atma torlardan istifad\u0259 edilirdi.Bu &uuml;sulla bal\u0131q ovuna k\u0259nd x\u0259st\u0259xanas\u0131n\u0131n ba\u015f h\u0259kimi Haykaz Kabulov m\u0259\u015f\u011ful olurdu.Onun D\u0259lik Da\u015f\u0131n, Q\u0131z Bazar\u0131n\u0131n &uuml;st t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259ki da\u015fl\u0131, suyun s&uuml;r\u0259tl\u0259 axd\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rind\u0259 \u0259l toru il\u0259 bal\u0131q tutdu\u011funu bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 m&uuml;\u015fayi\u0259t etmi\u015f\u0259m. Haykaz toru ayaq &uuml;st\u0259 duraraq at\u0131rd\u0131. Sal\u0131q adlanan q\u0131f formal\u0131 bel\u0259 torun a\u011fz\u0131n\u0131n q\u0131raq g&ouml;zl\u0259rind\u0259n yo\u011fun yun ip ke&ccedil;irilir v\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q &uuml;&ccedil;&uuml;n ondan qur\u011fu\u015fun da as\u0131l\u0131rd\u0131. Torun a\u011fz\u0131ndak\u0131 yun ip\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f daha nazik ip onun i&ccedil;\u0259risind\u0259n ke&ccedil;irilib torun oturaca\u011f\u0131ndak\u0131 (sonundak\u0131) ip\u0259 ba\u011flanard\u0131. \u0130p h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259kimin qoluna ba\u011fl\u0131 olurdu.Haykaz toru atd\u0131qdan sonra da\u015flar\u0131 \u0259ll\u0259ri il\u0259 t\u0259rp\u0259dir, bal\u0131qlar\u0131n oradan &ccedil;\u0131xmas\u0131na &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Toru &ccedil;\u0259kdikd\u0259n sonra a\u011fz\u0131 ba\u011flan\u0131r, sahil\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131b tordak\u0131 bal\u0131qlar\u0131 vedr\u0259y\u0259 y\u0131\u011f\u0131rd\u0131.<br \/>\nAr\u0131xl\u0131da \u0259n yax\u015f\u0131 bal\u0131q tutanlardan biri d\u0259 Q\u0259mb\u0259rl\u0259rin Zir\u0259ddin idi. Onu da qeyd edim ki, bal\u0131q ovu zaman\u0131 &ccedil;aya dinamit (biz ona &ccedil;\u0131xartd\u0131\u011f\u0131 s\u0259s\u0259 g&ouml;r\u0259 bom dey\u0259rdik) at\u0131lard\u0131. X&uuml;susil\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda xramuli bu qayda il\u0259 ovlan\u0131rd\u0131. Partlay\u0131&ccedil;\u0131n\u0131n t\u0259sirind\u0259n bal\u0131qlar keyl\u0259\u015fir v\u0259 bir hiss\u0259si suyun s\u0259thin\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131rd\u0131. &Ccedil;aya dinamit atanlar is\u0259 onlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131b ged\u0259rdil\u0259r. Keyl\u0259\u015fmi\u015f bal\u0131qlar\u0131n \u0259sas hiss\u0259si is\u0259 suyun d\u0259rinliyind\u0259 qal\u0131rd\u0131. Bu bal\u0131qlar\u0131 is\u0259 &ccedil;ay\u0131n suyunun soyuq olmas\u0131na baxmayaraq Zir\u0259ddin Q\u0259mb\u0259rov y\u0131\u011fard\u0131. H\u0259r d\u0259f\u0259 suyun d\u0259rinliyin\u0259 ba\u015f vuran Zir\u0259ddin oradan h\u0259r iki \u0259lind\u0259, a\u011fz\u0131nda bal\u0131q &ccedil;\u0131xar\u0131rd\u0131. Onun tutdu\u011fu bal\u0131qlar dinamit atanlar\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 bal\u0131qlardan &ccedil;ox olurdu. Zir\u0259ddin g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda d&uuml;nyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi.<br \/>\nXramuli bal\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0131rmaqla ovlama\u011f\u0131n is\u0259 ba\u015fqa l\u0259z\u0259ti olard\u0131. M\u0259n v\u0259 H\u0259bibov Z\u0259mindar (Amox) yayda Sar\u0131qayan\u0131n alt\u0131nda bal\u0131q tutard\u0131q. K\u0259ndd\u0259 \u0259n yax\u015f\u0131 soyutma bal\u0131q bi\u015fir\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Z\u0259mindard\u0131. Bu g&uuml;n d\u0259 buna \u0259min\u0259m.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, xramuli bal\u0131\u011f\u0131ndan s&ouml;hb\u0259t ged\u0259nd\u0259 Bor&ccedil;al\u0131da ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 Ar\u0131xl\u0131 yada d&uuml;\u015f&uuml;r. &Ccedil;&uuml;nki bu k\u0259ndd\u0259 bu bal\u0131q keyfiyy\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 tutulan xramulil\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Q\u0131rm\u0131z\u0131 K&ouml;rp&uuml;d\u0259 soyutma bi\u015firilmi\u015f xramulinin 1 kq-\u0131 5 manata sat\u0131l\u0131r, Marneuli bazar\u0131nda bu qiym\u0259t 10 manat \u0259traf\u0131nda d\u0259yi\u015fir. Ar\u0131xl\u0131da is\u0259 soyutma bi\u015firilmi\u015f xramulinin 1 kq-\u0131 20 manatdan a\u015fa\u011f\u0131 d&uuml;\u015fm&uuml;r. Bu ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 Ar\u0131xl\u0131da &ccedil;ay\u0131n suyunun t\u0259miz olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ar\u0131xl\u0131da \u0259n h&ouml;rm\u0259tli qona\u011fa birinci n&ouml;vb\u0259d\u0259 xramuli t\u0259klif olunur. Kabab da daxil olmaqla dig\u0259r yem\u0259kl\u0259r ikinci planda qal\u0131r. Bunun da &ouml;z s\u0259b\u0259bi var. Bal\u0131\u011f\u0131n s&uuml;fr\u0259y\u0259 qoyulmas\u0131 bol ruzi arzulama\u011f\u0131n \u0259lam\u0259ti kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir, bolluq-firavanl\u0131q r\u0259mzi kimi bax\u0131l\u0131r. B\u0259li, bu g&uuml;n Ar\u0131xl\u0131n\u0131n brendi, simvolu xramuli bal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kims\u0259 ona iddial\u0131 olmas\u0131n. Ola da bilm\u0259z.<\/p>\n<p>\n<strong>P&uuml;nhan \u018ff\u0259ndiyev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ona bolluq, firavanl\u0131q r\u0259mzi kimi bax\u0131l\u0131r Xramuli- &ccedil;ay bal\u0131\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 t\u0259miz soyuq t\u0259h\u0259r sularda ya\u015fay\u0131rlar. Ad\u0131 Xram &ccedil;ay\u0131ndan g&ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;b v\u0259 Xram &ccedil;ay\u0131n\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Onu da qeyd edim ki,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-47357","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47357"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47357\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}