{"id":45157,"date":"2017-03-31T18:25:18","date_gmt":"2017-03-31T14:25:18","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=45157","title":{"rendered":"Udil\u0259r do\u011fma v\u0259t\u0259nl\u0259ri Az\u0259rbaycanda h\u0259r c\u00fcr qay\u011f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259l\u0259nib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nicd\u0259 k\u0259nd sakinl\u0259ri aras\u0131nda milli, dini f\u0259rq qoyulmur<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda etnik xalqlar\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u0259srl\u0259r boyu mehriban \u015f\u0259raitd\u0259 &ouml;lk\u0259mizi t\u0259rk etm\u0259d\u0259n ya\u015famas\u0131n\u0131, bu xalqlara &ouml;lk\u0259mizd\u0259 dini tolerantl\u0131q sah\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan \u015f\u0259raiti bariz n&uuml;mun\u0259 hesab etm\u0259k olar. Alban-udi xristian icmas\u0131n\u0131n s\u0259dri Robert Mobili bildirib ki, udi xalq\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n k&ouml;kl&uuml;, aborigen azsayl\u0131 xalqlar\u0131ndan biridir. Bu etnos q\u0259dim Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n Uti \u0259yal\u0259tind\u0259, XIX \u0259srd\u0259 is\u0259 Nuxa (indiki \u015e\u0259ki rayonu) b&ouml;lg\u0259sinin bir ne&ccedil;\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131b. M&uuml;asir d&ouml;vrd\u0259 ba\u015fl\u0131ca olaraq Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunun Nic k\u0259ndind\u0259 v\u0259 qism\u0259n d\u0259 O\u011fuz rayonunun m\u0259rk\u0259zind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. D&uuml;nyan\u0131n etnik x\u0259rit\u0259sind\u0259 udi adl\u0131 etnos bu g&uuml;n \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m&ouml;vcuddur. &quot;Bu g&uuml;n d&uuml;nyada udil\u0259rin say\u0131 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n &ccedil;oxdur. Xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 da m\u0259hz buradan ged\u0259nl\u0259rdir. Onlar\u0131n tarixi v\u0259t\u0259ni Az\u0259rbaycand\u0131r. Az\u0259rbaycanda qalanlar\u0131n say\u0131 is\u0259 4 min\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Rusiyan\u0131n Rostov, Krasnodar, Volqoqrad, Qazax\u0131stan\u0131n Aktau \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 saylar\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r &ccedil;oxdur, az sayda Ukraynada v\u0259 G&uuml;rc&uuml;standa ya\u015fay\u0131rlar. Az\u0259rbaycanda is\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259nin Nic q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259, O\u011fuz rayonunda 100 n\u0259f\u0259r, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 is\u0259 20 ail\u0259 ya\u015fay\u0131r. Az\u0259rbaycandan f\u0259rqli olaraq ba\u015fqa &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan udil\u0259rin n\u0259v\u0259l\u0259ri tarixi v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 g\u0259lib gedirl\u0259r&quot;.<br \/>\nOnun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, dig\u0259r &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan udil\u0259r ba\u015fqa xalqlar\u0131n dilini, ad\u0259tl\u0259rini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini q\u0259bul ed\u0259r\u0259k assimilyasiyaya u\u011fray\u0131blar. M\u0259s\u0259l\u0259n. G&uuml;rc&uuml;standa ya\u015fayan udil\u0259r g&uuml;rc&uuml;l\u0259\u015fibl\u0259r. Burada d\u0259rsl\u0259r g&uuml;rc&uuml; dilind\u0259 ke&ccedil;irildiyind\u0259n g\u0259ncl\u0259r &ouml;z dill\u0259rini unudublar. Yaln\u0131z ya\u015fl\u0131lar &ouml;z dill\u0259rini bilirl\u0259r. Onlar da d&uuml;nyalar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdikd\u0259n sonra G&uuml;rc&uuml;standa bu dild\u0259 dan\u0131\u015fanlar olmayacaq. Tolerant m&uuml;hitin h&ouml;km s&uuml;rd&uuml;y&uuml; Az\u0259rbaycada is\u0259 bu xalq &ouml;z orijinalla\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131b. Nicd\u0259 udinl\u0259rin h\u0259r bir \u015f\u0259raiti var. Q\u0259s\u0259b\u0259nin m\u0259rk\u0259zind\u0259 onlar &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni &ldquo;Orayin&rdquo; Udi M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi in\u015fa edilib. Bu m\u0259kan daima qonaql\u0131-qaral\u0131d\u0131r. &nbsp;Nicd\u0259 ilk udi m\u0259kt\u0259bi 1854-c&uuml; ild\u0259 a&ccedil;\u0131l\u0131b, m&uuml;\u0259lliml\u0259r i&ccedil;\u0259risind\u0259 yerli sakinl\u0259rd\u0259n &ndash;udil\u0259r d\u0259 var idi. \u0130btidai sinif \u015fagirdl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n udi dili d\u0259 t\u0259dris olunur. Q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 u\u015faqlar 1-ci sinifd\u0259n 4-c&uuml; sinf\u0259d\u0259k h\u0259ft\u0259d\u0259 iki d\u0259f\u0259 udu dili d\u0259rsini ke&ccedil;ir. Onlar &ouml;z ana dill\u0259rini sev\u0259-sev\u0259 &ouml;yr\u0259nirl\u0259r. &nbsp;Udinl\u0259r h\u0259m d\u0259 burada tarixl\u0259rini v\u0259 abid\u0259l\u0259rini qoruyub g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 &ouml;t&uuml;r\u0259 bilirl\u0259r. K\u0259ndd\u0259 3 kils\u0259 v\u0259 2 m\u0259scid f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rir. Bundan ba\u015fqa, h\u0259r m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 m&uuml;s\u0259lman v\u0259 xristianlar\u0131n ziyar\u0259t etdikl\u0259ri 5-7 pir d\u0259 m&ouml;vcuddur. Dini \u0259qid\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 sakinl\u0259ri aras\u0131nda he&ccedil; bir ayr\u0131-se&ccedil;kiliy\u0259 yol verilmir v\u0259 h\u0259r k\u0259s ist\u0259diyi din\u0259 etiqad edir, ist\u0259diyi kimi ibad\u0259t ed\u0259 bilir. Burada m\u0259scidl\u0259r, kils\u0259l\u0259rl\u0259 qon\u015fuluq edir, m&uuml;xt\u0259lif etnik qruplar v\u0259 dinl\u0259rd\u0259n olan insanlar bir ail\u0259 kimi ya\u015fay\u0131rlar. G&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 &ouml;z m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, dilini, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini qoruya bilm\u0259y\u0259n udil\u0259r do\u011fma v\u0259t\u0259nl\u0259ri Az\u0259rbaycanda h\u0259r c&uuml;r qay\u011f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259l\u0259nibl\u0259r. Q\u0259s\u0259b\u0259nin qalan sakinl\u0259ri is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 l\u0259zgil\u0259rdir. K\u0259ndin sakinl\u0259ri aras\u0131nda milli, dini f\u0259rq qoyulmur. M&uuml;xt\u0259lif mill\u0259tl\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri mehriban \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. &nbsp;O bildirib ki, udi dilind\u0259 dem\u0259k olar ki, he&ccedil; bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun erm\u0259ni s&ouml;z&uuml; yoxdur. &quot;Az\u0259rbaycan s&ouml;zl\u0259rin\u0259 ox\u015far b\u0259zi s&ouml;zl\u0259rimiz var. Sad\u0259c\u0259, bizi erm\u0259nil\u0259rl\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131ran c\u0259h\u0259t eyni din\u0259-xristianl\u0131\u011fa sitayi\u015f etm\u0259yimizdir. Amma erm\u0259nil\u0259r xristianl\u0131\u011f\u0131n Qriqorian, biz is\u0259 \u015f\u0259rq Apostol (Varfolomey) Kils\u0259y\u0259 m\u0259xsusuq. O vaxt udi xalq\u0131n\u0131n soyad sonluqlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib &laquo;&hellip;yan&raquo; edilib. El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyinin ilk ill\u0259rind\u0259 udi xalq\u0131n\u0131n o\u011flanlar\u0131 h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n m&uuml;v\u0259qq\u0259ti azad edilmi\u015fdi. O vaxtlar b\u0259zil\u0259ri udil\u0259ri d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin s\u0131ras\u0131na aid edirmi\u015f. Ancaq sonra yava\u015f-yava\u015f apar\u0131lan t\u0259bli\u011fat i\u015f\u0259 yarad\u0131. \u0130ndi artiq ham\u0131 tan\u0131y\u0131r ki, udi xalq\u0131 kimdir. Art\u0131q soyadlar\u0131 ist\u0259diyimiz kimi d\u0259yi\u015f\u0259 bilirik. Udil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin soyad sonluqlar\u0131 &raquo; &hellip;li, &hellip; r\u0131&raquo; il\u0259 qurtar\u0131r. &laquo;&hellip;ov&raquo;la bit\u0259n soyadlar da az deyil. Udil\u0259r d\u0259 haz\u0131rda dig\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar kimi h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 gedirl\u0259r&quot;.<br \/>\nRobert Mobili bildirib ki, tarix\u0259n G&uuml;n\u0259\u015f\u0259, Aya v\u0259 Oda sitayi\u015f ed\u0259n udil\u0259r IV \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131 d&ouml;vl\u0259t dini kimi q\u0259bul ed\u0259r\u0259k bu g&uuml;n\u0259 kimi bu dini qoruyub saxlay\u0131blar. &quot;Biz erm\u0259ni kils\u0259sin\u0259 gedib ibad\u0259t etm\u0259diyimiz\u0259 g&ouml;r\u0259, &ouml;z&uuml;m&uuml;z&uuml; qoruya bildik. Erm\u0259nil\u0259rin bizim onlar\u0131n kils\u0259l\u0259rin\u0259 ibad\u0259t\u0259 getm\u0259m\u0259yimizl\u0259 ba\u011fl\u0131 E&ccedil;m\u0259idzin\u0259 &ccedil;oxlu \u015fikay\u0259t m\u0259ktublar\u0131 var. &nbsp;Xalq\u0131n &ouml;z&uuml;n&uuml; qorumas\u0131nda iki faktor var. Birincisi, etnosun m&uuml;harib\u0259 ed\u0259n bir xalq olmamas\u0131, ikincisi is\u0259 \u0259traf m&uuml;hit amilidir. Az\u0259rbaycan t&uuml;rkl\u0259ri il\u0259 k&ouml;k&uuml;m&uuml;z yax\u0131n oldu\u011fundan biz\u0259 h&ouml;rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131blar. \u0130ndi tolerant, multikultural oldu\u011fumuzu deyirik. &Ccedil;&uuml;nki biz bu i\u015f\u0259 haz\u0131r idik. Antoqonizm, bir-birin\u0259 nifr\u0259t olan yerd\u0259 milli z\u0259mind\u0259 m&uuml;naqi\u015f\u0259l\u0259ri alovland\u0131rmaq asan m\u0259s\u0259l\u0259dir. Xalqlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda bel\u0259 bir \u015fey yox idi. H\u0259tta indi d\u0259 xalqlar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131na nifaq toxumu s\u0259pm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r, amma bunu ed\u0259 bilmirl\u0259r v\u0259 bilm\u0259zl\u0259r d\u0259&quot;.<br \/>\nOnun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, inqilab vaxt\u0131 da el\u0259 idi. &quot;Bizd\u0259n, sizd\u0259n fikrimizi soru\u015fan olmay\u0131b. Az\u0259rbaycan t&uuml;rkl\u0259rinin milliyy\u0259tini tatar kimi yaz\u0131blar. \u0130bad\u0259t yerl\u0259rini d\u0259 siyah\u0131ya alan olub. S&ouml;zs&uuml;z ki, E&ccedil;m\u0259idzin\u0259 ke\u015fi\u015fl\u0259ri g&ouml;nd\u0259r\u0259nd\u0259 xristian dinin\u0259 ibad\u0259t ed\u0259n xalqlar\u0131 &ouml;z adlar\u0131 il\u0259 adland\u0131rmay\u0131blar. Onlar kils\u0259 hesab\u0131na m&uuml;xt\u0259lif mill\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdirdil\u0259r. Bu regionda erm\u0259nini g&uuml;cl\u0259ndirm\u0259k &Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n siyas\u0259ti idi. Bu siyas\u0259t h\u0259l\u0259 Pyotrun vaxt\u0131ndan ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Amma \u015fimal xalqlar\u0131 islam dinini q\u0259bul etdil\u0259r. Bu da rus imperiyas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda bir s\u0259dd rolunu oynad\u0131&quot;.<br \/>\nRobert Mobili deyib: &quot;Bu qazanda h\u0259r birimiz qaynam\u0131\u015f\u0131q. Vaxtil\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r xristianlar\u0131 s\u0131xmay\u0131blar. \u018fr\u0259bl\u0259rin onlardan \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259ri verginin vaxt\u0131nda verilm\u0259si v\u0259 q\u0259rbl\u0259 yax\u0131nla\u015fmamas\u0131 olub. Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131 \u0259r\u0259bl\u0259r deyil, erm\u0259nil\u0259r da\u011f\u0131td\u0131lar. Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n XI &ccedil;ar\u0131 Cavan\u015fir Varas\u0131 erm\u0259nil\u0259r satd\u0131lar v\u0259 onun guya dualar\u0131nda Q\u0259rbin, Bizans imperatorunun ad\u0131n\u0131 &ccedil;\u0259km\u0259kl\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k ist\u0259diyini bildirdil\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r d\u0259 Cavan\u015fir Varas\u0131 Q\u0259rbl\u0259 yax\u0131nla\u015fmamas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n z\u0259ifl\u0259dibl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015e\u0259ki xan\u0131 &Ccedil;\u0259l\u0259bi xan\u0131n k&ouml;k&uuml; xristian olub. Amma sonra &Ccedil;\u0259l\u0259bi xan\u0131n b&uuml;t&uuml;n qohum-\u0259qrabas\u0131 islam\u0131 q\u0259bul etdi, h\u0259tta xan H\u0259cc ziyar\u0259tin\u0259 getdi v\u0259 t&uuml;rkl\u0259rl\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131. Tarix&ccedil;il\u0259r etnoslar\u0131n islam\u0131 q\u0259bul etm\u0259sini &ccedil;ox yazm\u0131rlar. Az\u0259rbaycan\u0131n tolerantl\u0131\u011f\u0131 n\u0259d\u0259n ir\u0259li g\u0259lir? Bizim k&ouml;k&uuml;m&uuml;z birdir. Sad\u0259c\u0259 f\u0259rqli elementl\u0259r, f\u0259rqli dinl\u0259r olub. Bizim i&ccedil;imizd\u0259 xristianl\u0131qdan sonra islam\u0131 q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r &ccedil;oxdur&quot;.<br \/>\nAlban-udi xristian icmas\u0131n\u0131n s\u0259dri qeyd edib ki, Avropa aliml\u0259ri Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259nd\u0259 biziml\u0259 maraqlan\u0131rlar. &quot;Onlar\u0131 xristian olma\u011f\u0131m\u0131z deyil, \u0259traf\u0131 tamamil\u0259 islam olan bir xalq\u0131n &ouml;z dili v\u0259 dinini nec\u0259 qoruyub saxlamas\u0131 maraqland\u0131r\u0131r. T\u0259bii ki, \u0259sas amil k&ouml;k&uuml;m&uuml;z&uuml;n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olub. D&uuml;zd&uuml;r, &ccedil;\u0259tinliyimiz d\u0259 olub v\u0259 indi d\u0259 var. Udil\u0259ri tarixd\u0259n silm\u0259kd\u0259 maraql\u0131 olanlar da olub. 1918-20-ci ill\u0259rd\u0259, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bizim ba\u015f\u0131m\u0131za &ccedil;ox i\u015fl\u0259r a&ccedil;\u0131blar. &Ccedil;&uuml;nki erm\u0259nil\u0259r, ruslar Az\u0259rbaycandak\u0131 m&ouml;vcud xristian tayfalar\u0131n\u0131 tamamil\u0259 silm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Ya xalq\u0131n i&ccedil;ind\u0259 \u0259rim\u0259liydin, ya da yox olmal\u0131yd\u0131n. M\u0259s\u0259l\u0259n, ingiloylar G&uuml;rc&uuml;stana ged\u0259r\u0259k g&uuml;rc&uuml;l\u0259\u015fdil\u0259r v\u0259 ill\u0259r sonra dill\u0259rini d\u0259 unutdular. Bu g&uuml;n Avropada qloballa\u015fma, inteqrasiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 b&ouml;y&uuml;k xalqlar bel\u0259 \u0259riyirl\u0259r&quot;.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>(ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nicd\u0259 k\u0259nd sakinl\u0259ri aras\u0131nda milli, dini f\u0259rq qoyulmur Az\u0259rbaycanda etnik xalqlar\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u0259srl\u0259r boyu mehriban \u015f\u0259raitd\u0259 &ouml;lk\u0259mizi t\u0259rk etm\u0259d\u0259n ya\u015famas\u0131n\u0131, bu xalqlara &ouml;lk\u0259mizd\u0259 dini tolerantl\u0131q sah\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan \u015f\u0259raiti bariz n&uuml;mun\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-45157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45157"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45157\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}