{"id":42718,"date":"2017-01-18T18:30:28","date_gmt":"2017-01-18T14:30:28","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=42718","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda dini radikalizm yoxdur"},"content":{"rendered":"<p><strong>Radikalizm g&uuml;cl\u0259ndiyi yerd\u0259 he&ccedil; bir dialoqdan s&ouml;hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259z&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>\n&quot;Bu g&uuml;n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z regionun \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r fonunda radikalizm deyil\u0259n bir anlay\u0131\u015f &ouml;z&uuml;n&uuml; a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g&ouml;st\u0259rir v\u0259 &ccedil;ox t\u0259\u0259ss&uuml;f ki, bu, \u0130slam dini radikalizmi formas\u0131nda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim edilir&quot;. \u018f.\u018fhm\u0259dov qeyd edib ki, Az\u0259rbaycan\u0131n ya\u015fl\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 radikalizmin n\u0259 oldu\u011funu, onun s&uuml;lh v\u0259 sabitlik &uuml;&ccedil;&uuml;n n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259hl&uuml;k\u0259li oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r: &quot;Az\u0259rbaycanda dini radikalizm olmay\u0131b, amma siyasi radikalizm Az\u0259rbaycana b&ouml;y&uuml;k ziyanlar g\u0259tirib. Bunu ya\u015fl\u0131 n\u0259sil daha yax\u015f\u0131 bilir. Radikalizm v\u0259t\u0259nda\u015f dialoqunu v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin normal inki\u015faf\u0131n\u0131 pozur. Onun g&uuml;cl\u0259ndiyi yerd\u0259 he&ccedil; bir dialoqdan s&ouml;hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259z v\u0259 sonu f\u0259lak\u0259tdir. Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti bunun &ouml;lk\u0259miz\u0259 hans\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r vurdu\u011funu yax\u015f\u0131 d\u0259rk edir&quot;.<\/p>\n<p>Ba\u015f nazirin m&uuml;avini qeyd edib ki, &uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana g\u0259lm\u0259si siyasi radikalizm\u0259 son qoyulmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n sabit inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu. \u018f.\u018fhm\u0259dov hesab edir ki, bir s\u0131ra m&uuml;s\u0259lman v\u0259 \u015f\u0259rq &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 dini radikalizmin meydana g\u0259lm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri dinin ictimai-siyasi t\u0259nziml\u0259yici rolunu oynama\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r: &quot;Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti &uuml;&ccedil;&uuml;n xas olmayan bu hallar\u0131n &ouml;lk\u0259 c\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259k ehtimal\u0131 olmasa da, bu, bizi h\u0259mi\u015f\u0259 ay\u0131q-say\u0131q olma\u011fa, h\u0259r \u015feyi diqq\u0259td\u0259 saxlama\u011fa vadar edir&quot;. YAP-\u0131n icra katibi bildirib ki, din milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin n&uuml;v\u0259sini t\u0259\u015fkil edir: &quot;M\u0259s\u0259l\u0259n, 150-200 il \u0259vv\u0259l\u0259 qay\u0131tsaq, ovaxtk\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar &ouml;zl\u0259rini daha &ccedil;ox m&uuml;s\u0259lman kimi hiss edirdil\u0259r, n\u0259inki s\u0131rf az\u0259rbaycanl\u0131 kimi. \u0130ndinin &ouml;z&uuml;nd\u0259 d\u0259 el\u0259 \u0130slam dinin\u0259 m\u0259xsus c\u0259miyy\u0259tl\u0259r var ki, insanlar &ouml;zl\u0259rini daha &ccedil;ox m&uuml;s\u0259lman kimi t\u0259qdim edirl\u0259r. Amma bununla bel\u0259 el\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259r, xalqlar var ki, onlar &ouml;zl\u0259rini art\u0131q dinl\u0259 identifikasiya etmirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yaponlar, almanlar buna misald\u0131r&quot;.<br \/>\nBu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m&uuml;nasib\u0259t bildir\u0259n Dini Qurumlarla \u0130\u015f &uuml;zr\u0259 D&ouml;vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri M&uuml;bariz Qurbanl\u0131 bildirib ki, Milli M\u0259clisd\u0259 Az\u0259rbaycan qanunvericiliyin\u0259 dind\u0259n siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259y\u0259n qruplar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa y&ouml;n\u0259lmi\u015f kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fiklik edilib. Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, dind\u0259n siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 c\u0259hdl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 olub. &quot;M&uuml;asir d&uuml;nyam\u0131zda da bununla ba\u011fl\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r misallar g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. \u0130st\u0259r xristian, ist\u0259r \u0130slam, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 iudaizm dini p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda ekstremist v\u0259 radikal qruplar dind\u0259n vasit\u0259 kimi istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259hd edibl\u0259r v\u0259 bu c\u0259hdl\u0259r bundan sonra da ola bil\u0259r. Bundan he&ccedil; kim s\u0131\u011fortalanmay\u0131b. Lakin Az\u0259rbaycanda bu kimi c\u0259hdl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131d\u0131r v\u0259 al\u0131nacaq. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n bizim kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g&uuml;c&uuml;m&uuml;z d\u0259 var. Birincisi, qanunvericilikd\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r. &quot;Dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda&quot; qanuna 13-14 \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik edilib. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r insanlar\u0131n dini inanclar\u0131n\u0131, onlar\u0131n dini ayinl\u0259rinin icras\u0131n\u0131, m\u0259scid, sinaqoq v\u0259 kils\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini m\u0259hdudla\u015fd\u0131rma\u011fa y&ouml;n\u0259lm\u0259yib. Onlar\u0131n ana x\u0259ttind\u0259 m\u0259hz dind\u0259n radikal, da\u011f\u0131d\u0131c\u0131, ekstremist m\u0259qs\u0259dl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259ni m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq dayan\u0131r. B\u0259zi &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 &ouml;z dini, milli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, x&uuml;susil\u0259, dind\u0259n g\u0259l\u0259n, h\u0259tta klassik dini qaydalar\u0131 qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n qanunlar q\u0259bul edilib. Avropan\u0131n b\u0259zi &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 n&uuml;mun\u0259l\u0259r var. Y\u0259ni &ouml;lk\u0259l\u0259r &ouml;z tarixi ke&ccedil;mi\u015fini, milli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n k\u0259nara &ccedil;\u0131xan, hans\u0131sa x\u0131rda qruplar\u0131n t\u0259\u015fviqat v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131blar. X&uuml;susil\u0259, bel\u0259 t\u0259cr&uuml;b\u0259 xristian &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 daha &ccedil;oxdur. Xristianl\u0131qda iki b&ouml;y&uuml;k c\u0259r\u0259yan &#8211; katolik v\u0259 pravoslavlar, bundan \u0259lav\u0259, protestantlar, l&uuml;teranlar, babtistl\u0259r, adventistl\u0259r var. Buddizmin d\u0259 i&ccedil;ind\u0259 &ccedil;oxlu c\u0259r\u0259yanlar var. \u0130slam v\u0259 xristianl\u0131qdan f\u0259rqli olaraq, buddizm &ouml;z daxilind\u0259 yaranan c\u0259r\u0259yanlara qar\u015f\u0131 dini m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;bariz\u0259 aparm\u0131r. Lakin \u0130slam v\u0259 xristianl\u0131q dini &ouml;z i&ccedil;\u0259risind\u0259 par&ccedil;alanman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &ouml;z&uuml;n&uuml;qoruma instinktin\u0259 uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rir. T\u0259s\u0259vv&uuml;r edin ki, xristianl\u0131qda Roma Papas\u0131n\u0131n v\u0259 ya pravoslav kils\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyinin inkar etdiyi ki&ccedil;ik dini qruplar Az\u0259rbaycana g\u0259lib ist\u0259yir ki, burada missionerlik etsinl\u0259r. M\u0259n o adamlara &uuml;z&uuml;m&uuml; tutub deyir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dini missionerlik meydan\u0131 deyil. &Ccedil;&uuml;nki Az\u0259rbaycan klassik \u0130slam &ouml;lk\u0259sidir v\u0259 burada \u0130slam \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 s&ouml;yk\u0259n\u0259n v\u0259 7-ci \u0259srin ortalar\u0131ndan etibar\u0259n formala\u015fan bir toplum var. Bu toplumda missionerlik etm\u0259k &ccedil;ox \u0259caib bir \u015fey olard\u0131. Siz missionerliyi s\u0259mavi dinl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rm\u0259diyi yerl\u0259rd\u0259 ed\u0259 bil\u0259rsiniz. D&uuml;nyada 3,5 milyard n\u0259f\u0259r s\u0259mavi dinl\u0259r\u0259 m\u0259nsubdur. Siz gedin, qalanlar\u0131n\u0131n i&ccedil;ind\u0259 missonerlik edin&quot;.<br \/>\n&nbsp;Komirt\u0259 s\u0259dri bildirib ki, h\u0259m &ouml;lk\u0259y\u0259 daxil olan v\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 n\u0259\u015fr olunan kitablar\u0131n, h\u0259m d\u0259 dini m\u0259mulatlar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 lisenziyala\u015fd\u0131rma apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu sah\u0259d\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n lisenziyala\u015fd\u0131rma sistemi t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r. &quot;Dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259, iqtisadi sah\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi dini qruplar &ouml;z g\u0259lirl\u0259rini, \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri v\u0259saitl\u0259ri bizim \u0259n\u0259n\u0259vi \u0130slami d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin \u0259leyhin\u0259 t\u0259\u015fviqat &uuml;&ccedil;&uuml;n s\u0259rf edirl\u0259rs\u0259, bu zaman onlara qar\u015f\u0131 iqtisadi xarakterli m&uuml;\u0259yy\u0259n add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qanunvericilikd\u0259 bu istiqam\u0259tl\u0259r &uuml;zr\u0259 zaman-zaman d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilir. Biz bu sah\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bo\u015fluq g&ouml;rd&uuml;kd\u0259 d\u0259rhal onu aradan qald\u0131rmal\u0131, problemi h\u0259ll etm\u0259li v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131y\u0131q&quot;.<br \/>\n&nbsp;M&uuml;bariz Qurbanl\u0131n\u0131n s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259. &ouml;lk\u0259mizd\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi \u0130slami qruplar\u0131n, c\u0259r\u0259yanlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 dayanan qurumlardan biri d\u0259 Qafqaz M&uuml;s\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sidir. &quot;Bu idar\u0259 &ouml;z f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 bu istiqam\u0259tind\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n add\u0131mlar ataraq bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131b. Lakin QM\u0130-d\u0259ki din xadiml\u0259ri, yerl\u0259rd\u0259ki axundlar, imamlar, qazil\u0259r bunu yaln\u0131z dini maarifl\u0259ndirm\u0259 yolu il\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259 bilir. Onlar\u0131n qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi c\u0259r\u0259yanlar\u0131 qada\u011fan etm\u0259y\u0259 v\u0259 ya onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini m\u0259hdudla\u015fd\u0131rma\u011fa hans\u0131sa \u0259lav\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri yoxdur.<br \/>\n&nbsp;Az\u0259rbaycan m&uuml;st\u0259qillik \u0259ld\u0259 ed\u0259n zaman &ouml;lk\u0259d\u0259 c\u0259mi 17 m\u0259scid var idi. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda 2050-d\u0259n &ccedil;ox m\u0259scid var. Bu m\u0259scidl\u0259rin kimin, hans\u0131 qurumun balans\u0131nda olmas\u0131 m&uuml;h&uuml;m m\u0259s\u0259l\u0259dir. \u0130ndiki qaydalara \u0259sas\u0259n, m\u0259scidl\u0259rin bir qismi QM\u0130-nin, b&ouml;y&uuml;k hiss\u0259si is\u0259 yerl\u0259rd\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin v\u0259 dini icmalar\u0131n &ouml;hd\u0259sind\u0259dir. Burada yay\u011f\u0131nl\u0131q var. Hesab edir\u0259m ki, m\u0259scidl\u0259rin kimin balans\u0131nda olmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 s\u0259rt m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ehtiyac var. M\u0259scidl\u0259rin idar\u0259&ccedil;iliyi m&uuml;\u0259y\u0259n vahid qurum &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259lidir. Biz hesab edirik ki, bu sah\u0259d\u0259 b&ouml;y&uuml;k bir i\u015f getm\u0259li, m\u0259scidl\u0259rin idar\u0259&ccedil;iliyi sistemli \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259lidir. M\u0259scidl\u0259rin dini idar\u0259&ccedil;iliyi t\u0259bii ki, QM\u0130-nin tabeliyind\u0259dir v\u0259 buna he&ccedil; kimin m&uuml;daxil\u0259 etm\u0259k niyy\u0259ti v\u0259 iddias\u0131 yoxdur. Bu s\u0131rf dini m\u0259s\u0259l\u0259dir. Amma m\u0259scidl\u0259rin idar\u0259&ccedil;iliyind\u0259 icmalar\u0131n birba\u015fa i\u015ftirak\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri var. B&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 m\u0259scidin m&uuml;lkiyy\u0259t olaraq sahibliyi m\u0259s\u0259l\u0259si &ouml;z h\u0259llini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 tapmal\u0131d\u0131r&quot;.<br \/>\n&nbsp;Az\u0259rbaycanda olan s&ouml;z, fikir, \u0259qid\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259rin mediada, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 ateist ad\u0131 alt\u0131nda dindarlar\u0131 t\u0259hqir etm\u0259si, \u0259l\u0259lx&uuml;sus da \u0130slam dinin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259bli\u011fat aparmaqla yana\u015f\u0131, dini v\u0259 onun m&uuml;q\u0259dd\u0259sl\u0259rini t\u0259hqir etm\u0259l\u0259rin\u0259 toxunan komit\u0259 s\u0259dri bildirib ki, bu, tamamil\u0259 yolverilm\u0259zdir. &quot;Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan qanunvericiliyind\u0259 konkret c\u0259zalar n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. &Ouml;t\u0259n il Az\u0259rbaycan qanunvericiliyin\u0259 edilmi\u015f d\u0259yi\u015fikliy\u0259 \u0259sas\u0259n, art\u0131q v\u0259t\u0259nda\u015flar internetd\u0259, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 b&ouml;htan, t\u0259hqir v\u0259 ya t\u0259xribat xarakterli n\u0259s\u0259 payla\u015fsalar, buna g&ouml;r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunacaqlar. O c&uuml;ml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycan qanunvericiliyin\u0259 \u0259sas\u0259n, &ouml;lk\u0259d\u0259 milli, dini, irqi qar\u015f\u0131durma yaradanlar da cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunurlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Radikalizm g&uuml;cl\u0259ndiyi yerd\u0259 he&ccedil; bir dialoqdan s&ouml;hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259z&nbsp; &quot;Bu g&uuml;n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z regionun \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r fonunda radikalizm deyil\u0259n bir anlay\u0131\u015f &ouml;z&uuml;n&uuml; a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g&ouml;st\u0259rir v\u0259 &ccedil;ox t\u0259\u0259ss&uuml;f ki,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-42718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42718"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42718\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}