{"id":41266,"date":"2016-12-09T18:23:23","date_gmt":"2016-12-09T14:23:23","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=41266","title":{"rendered":"SSR\u0130-y\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259n erm\u0259nil\u0259r da\u015fnaklar, sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olanlar idi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Onlar\u0131n bir &ccedil;oxu &ouml;zl\u0259ril\u0259 C\u0259nubi Qafqaza qat\u0131 mill\u0259t&ccedil;ilik, d&uuml;\u015fm\u0259n&ccedil;ilik, kin-k&uuml;dur\u0259t g\u0259tirdil\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>\nApar\u0131lan siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259d\u0259 XX \u0259srin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq erm\u0259nil\u0259r sayca Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda &uuml;st&uuml;nl&uuml;k t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<br \/>\nSonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqaza g\u0259tirilm\u0259si i\u015fi davam etdirildi. M\u0259s\u0259l\u0259n, Erm\u0259nistana 1961-ci ilin ortalar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n 200 min, 1962-1973-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 is\u0259 26 min 100 n\u0259f\u0259rd\u0259n &ccedil;ox erm\u0259ni g\u0259tirildi. Onlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa k&ouml;&ccedil;d&uuml;l\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tin\u0259 qeydiyyata al\u0131nmas\u0131nda h\u0259r c&uuml;r probleml\u0259r yarad\u0131lsa da, xaricd\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin orada qeydiyyata d&uuml;\u015fm\u0259sind\u0259 problem olmurdu.<br \/>\nA.Qriboyedovun &ouml;z&uuml;n&uuml;n d\u0259 vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 hal, y\u0259ni &ldquo;erm\u0259nil\u0259rin ilk d\u0259f\u0259 burax\u0131ld\u0131qlar\u0131 torpaqlara \u0259b\u0259di sahib duracaqlar\u0131&rdquo; v\u0259ziyy\u0259ti ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fdi. SSR\u0130-y\u0259 k&ouml;&ccedil;m\u0259k ist\u0259y\u0259n erm\u0259nil\u0259r is\u0259 kommunist v\u0259 ya sosialist deyil, da\u015fnaklar, sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259n olanlar idi. Onlar\u0131n bir &ccedil;oxu SSR\u0130-ni da\u011f\u0131tma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fan xarici &ouml;lk\u0259l\u0259rin x&uuml;susi xidm\u0259t orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirdil\u0259r v\u0259 &ouml;zl\u0259ril\u0259 C\u0259nubi Qafqaza qat\u0131 mill\u0259t&ccedil;ilik, d&uuml;\u015fm\u0259n&ccedil;ilik, kin-k&uuml;dur\u0259t g\u0259tirdil\u0259r. H\u0259m d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa iddialar da artd\u0131. 1965-ci ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana ilhaq edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 45 min n\u0259f\u0259rin &quot;imzalad\u0131\u011f\u0131&quot; petisiya Moskvaya t\u0259qdim edildi, lakin bu iddialar t\u0259min edilm\u0259di. Professor Musa Qas\u0131ml\u0131n\u0131n s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, buna baxmayaraq Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n Erm\u0259nistana &laquo;pay&raquo; verilm\u0259si sonrak\u0131 ill\u0259r yen\u0259 davam etdi. 1984-c&uuml; ild\u0259 Qazax, A\u011fstafa v\u0259 Tovuz rayonlar\u0131na daxil olan 5 min hektar \u0259razi erm\u0259nil\u0259r\u0259 verildi. Bu rayonlar\u0131n \u0259halisinin s\u0259rt etiraz\u0131na baxmayaraq, bu torpaqlar\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirildi. Bu, sonrak\u0131 faci\u0259nin x\u0259b\u0259r&ccedil;isi idi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 kobud m&uuml;daxil\u0259&nbsp;<br \/>\nXX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ikinci yar\u0131s\u0131nda erm\u0259nil\u0259r &ouml;zl\u0259rinin yax\u0131n v\u0259 uzaq xaricd\u0259ki himay\u0259darlar\u0131n\u0131n k&ouml;m\u0259kliyi il\u0259 &ldquo;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&rdquo; ideyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n a\u015fkarl\u0131q v\u0259 demokratiyadan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b&ouml;lg\u0259sin\u0259 dair \u0259razi iddialar\u0131 ir\u0259li s&uuml;rd&uuml;l\u0259r. M.Qorba&ccedil;ovun iqtisadi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r &uuml;zr\u0259 m&uuml;\u015faviri Abel Aqanbekyan\u0131n Parisd\u0259 &ldquo;\u0130nterkontinental&rdquo; oteld\u0259 erm\u0259ni n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda etdiyi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 sovet r\u0259hb\u0259ri M.Qorba&ccedil;ovun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Bu b\u0259yanat\u0131n ard\u0131nca Erm\u0259nistan\u0131n \u0259sass\u0131z \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 kobud m&uuml;daxil\u0259si geni\u015fl\u0259ndi. Vilay\u0259tin sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131n\u0131n b\u0259rbad v\u0259ziy\u0259td\u0259 oldu\u011fu (\u0259slind\u0259 v\u0259ziy\u0259t bunun \u0259ksi idi) qabard\u0131ld\u0131. 1987-ci ilin noyabr\u0131nda is\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Qafan v\u0259 Mehri rayonlar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 h&uuml;cumlar edildi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar qa&ccedil;q\u0131na &ccedil;evril\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycana g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. 1988-ci ilin yanvar\u0131nda art\u0131q &ouml;lk\u0259mizd\u0259 Erm\u0259nistandan qovulan 4 min az\u0259rbaycanl\u0131 var idi. H\u0259min ilin fevral\u0131nda Erm\u0259nistan yenid\u0259n sovet orqanlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 \u0259sass\u0131z t\u0259l\u0259bl\u0259rini ir\u0259li s&uuml;rd&uuml;l\u0259r. 1988-ci il fevral\u0131n 11-d\u0259 is\u0259 Stepanakertd\u0259 mitinql\u0259r v\u0259 konstitusiya qurulu\u015fu \u0259leyhin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r ba\u015flad\u0131. Bel\u0259 ki, 1988-ci ild\u0259 ke&ccedil;mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b&ouml;lg\u0259sin\u0259 dair \u0259razi iddias\u0131nda olan Erm\u0259nistan parlamentinin gizli g&ouml;st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n, iki h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259, 1988-ci il noyabr\u0131n 22-d\u0259n dekabr\u0131n 7-d\u0259k olan m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 22 rayonda 170 s\u0131rf v\u0259 94 qar\u0131\u015f\u0131q (erm\u0259nil\u0259rl\u0259) ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri bo\u015fald\u0131ld\u0131, n\u0259tic\u0259d\u0259 200 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali Az\u0259rbaycana qovuldu. &nbsp;N\u0259tic\u0259d\u0259, Erm\u0259nistan\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k aksiyas\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259r\u0259k, 216 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi, minl\u0259rl\u0259 qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 qoca b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259ti ald\u0131, on minl\u0259rl\u0259 ail\u0259nin \u0259mlak\u0131 qar\u0259t oludu. 1988-ci il hadis\u0259l\u0259ri ba\u015flayanda ilk vaxtlar v\u0259ziyy\u0259ti son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259, ictimai r\u0259yi &ouml;z t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 &ccedil;\u0259km\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fan erm\u0259ni siyas\u0259t&ccedil;il\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n m\u0259rk\u0259zi ittifaqdak\u0131 himay\u0259darlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n vilay\u0259tin iqtisadi geriliyi p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n uzun m&uuml;dd\u0259td\u0259n b\u0259ri haz\u0131rlanm\u0131\u015f plan &uuml;zr\u0259 Xank\u0259ndind\u0259 v\u0259 Yerevanda davaml\u0131 t\u0259till\u0259r ke&ccedil;iril\u0259r\u0259k, m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259r dayand\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 k&uuml;tl\u0259vi mitinql\u0259r t\u0259\u015fkil edilirdi. &nbsp;Lakin ba\u015f ver\u0259n sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259r DQMV-in sosial-iqtisadi geriliyi bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni siyas\u0259t&ccedil;il\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n m\u0259rk\u0259zd\u0259ki himay\u0259darlar\u0131n\u0131n ir\u0259li s&uuml;rd&uuml;kl\u0259ri bu saxta tezisin yaln\u0131z b\u0259han\u0259, \u0259sas m\u0259qs\u0259din is\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131nda oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rdi. &nbsp;Art\u0131q ilin ikinci yar\u0131s\u0131nda v\u0259ziyy\u0259t o q\u0259d\u0259r m&uuml;r\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdi ki, DQMV-nin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 silahl\u0131 t\u0259cav&uuml;z oldu. Bel\u0259 ki, avqustun ax\u0131r\u0131 v\u0259 sentyabr\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 K\u0259rkicahan v\u0259 Xocal\u0131 &uuml;z\u0259rin\u0259 erm\u0259nil\u0259rin k&uuml;tl\u0259vi h&uuml;cumu ba\u015f verdi. Sentyabr\u0131n 18-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Xank\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan 15 min\u0259 q\u0259d\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n zorak\u0131l\u0131qla &ccedil;\u0131xard\u0131lar, onlar\u0131n evl\u0259ri yand\u0131r\u0131ld\u0131, &ouml;zl\u0259rini is\u0259 \u015eu\u015fa v\u0259 \u0259traf rayonlara k&ouml;&ccedil;m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259tin bel\u0259 bir g\u0259rgin an\u0131nda Erm\u0259nistan SSR Ali Soveti 1989-cu il dekabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259baycan\u0131n suverenliyini kobud sur\u0259td\u0259 pozaraq Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin Erm\u0259nistan SSR-l\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda Konstitusiyaya zidd q\u0259rar q\u0259bul etdi. 42 g&uuml;n \u0259rzind\u0259 pozaraq Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin m&uuml;\u0259ssis\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n m&uuml;vafiq nazirlik v\u0259 idar\u0259l\u0259rinin tabeliyin\u0259 verildi. Birba\u015fa Sovet r\u0259hb\u0259rliyinin f\u0259aliyy\u0259tsizliyi, b\u0259z\u0259n is\u0259 a&ccedil;\u0131q himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 DQMV iqtisadiyyat\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rinin faktiki olaraq Az\u0259rbaycandan ayr\u0131lmas\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si ba\u015f verdi. B&uuml;t&uuml;n rayon partiya komit\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan KP-n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil oldu. Az\u0259rbaycan\u0131n b&uuml;t&uuml;n d&ouml;vl\u0259t atributlar\u0131 (bayra\u011f\u0131, gerbi, himni v\u0259 s.) d\u0259yi\u015fdirildi v\u0259 pozaraq Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin \u0259razisind\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n bayra\u011f\u0131 v\u0259 gerbi qald\u0131r\u0131ld\u0131. Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 erm\u0259ni separat&ccedil;\u0131lar\u0131 m\u0259rk\u0259zin b\u0259zi dair\u0259l\u0259rinin k&ouml;m\u0259kliyi il\u0259 vilay\u0259td\u0259 \u0259sl m\u0259nada Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n iqtisadi, ictimai-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni c\u0259h\u0259td\u0259n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si prosesi apar\u0131rd\u0131lar. &nbsp;Sovet &nbsp;v\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyinin &ccedil;ox ciddi v\u0259 ba\u011f\u0131\u015flan\u0131lmaz s\u0259hvl\u0259ri v\u0259ziyy\u0259tin getdikc\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib &ccedil;\u0131xartd\u0131. &Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, 1988-1991-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 (SSR\u0130 da\u011f\u0131lanad\u0259k) Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t&ouml;r\u0259dilmi\u015f 2559 toqqu\u015fma, 315 silahl\u0131 basq\u0131n, 1388 at\u0259\u015f\u0259 tutma hallar\u0131 qeyd al\u0131nd\u0131 ki, bunlar\u0131n da n\u0259tic\u0259sind\u0259 514 n\u0259f\u0259r h\u0259lak oldu, 1318 n\u0259f\u0259r yaraland\u0131.&nbsp;<br \/>\n&quot;Xocal\u0131n\u0131 unutmayaca\u011f\u0131q, unutdurmayaca\u011f\u0131q&quot;.<br \/>\nAz\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 davam etdi. 1992-ci il fevral\u0131n 13-d\u0259n 17-d\u0259k erm\u0259nil\u0259rin Xocav\u0259nd rayonunun Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndin\u0259 h&uuml;cumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 onun 92 n\u0259f\u0259r m&uuml;dafi\u0259&ccedil;isi v\u0259 54 n\u0259f\u0259r sakini &ouml;ld&uuml;r&uuml;l\u0259r\u0259k silos quyusuna at\u0131ld\u0131, 117 n\u0259f\u0259r k\u0259nd \u0259halisi (u\u015faq, qad\u0131n, qoca, cavan) girov g&ouml;t&uuml;r&uuml;ld&uuml; ki, sonradan onlar\u0131n 77 n\u0259f\u0259ri amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirildi. Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 bir soyqr\u0131m\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irildi. Bundan \u0259lav\u0259, 1991-ci il iyunun 28-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r h\u0259min k\u0259ndin V\u0259r\u0259nd\u0259li fermas\u0131nda 6 n\u0259f\u0259ri yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r erm\u0259nil\u0259rin Xocal\u0131da t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filiy\u0259 haz\u0131rl\u0131q idi.<\/p>\n<p>Punhan \u018ff\u0259ndiyev<br \/>\n(ard\u0131 var)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Onlar\u0131n bir &ccedil;oxu &ouml;zl\u0259ril\u0259 C\u0259nubi Qafqaza qat\u0131 mill\u0259t&ccedil;ilik, d&uuml;\u015fm\u0259n&ccedil;ilik, kin-k&uuml;dur\u0259t g\u0259tirdil\u0259r Apar\u0131lan siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259d\u0259 XX \u0259srin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq erm\u0259nil\u0259r sayca Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda &uuml;st&uuml;nl&uuml;k t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-41266","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41266"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41266\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}