{"id":40556,"date":"2016-11-23T18:06:57","date_gmt":"2016-11-23T14:06:57","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=40556","title":{"rendered":"S\u0259dlu tayfas\u0131 Qaraqoyunlu d\u00f6vl\u0259tinin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"line-height: 1.6em;\">Qaraqoyunlular\u0131n \u0259sas daya\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n ikinci tayfa Baharlu idi<\/span><\/strong><\/p>\n<p>XIV \u0259srin sonu, XV \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Nax&ccedil;\u0131van v\u0259 S&uuml;rm\u0259li b&ouml;lg\u0259si \u018fmir S\u0259d ba\u015fda olmaqla s\u0259dlular\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olubdur. \u018fmir S\u0259d 1411-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r &Ccedil;uxur-S\u0259d b&ouml;Ig\u0259sini idar\u0259 edibdir. O, h\u0259min ild\u0259 &ouml;lm&uuml;\u015f v\u0259 \u0130r\u0259van yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda G\u0259f\u0259rabad k\u0259ndind\u0259 d\u0259fn olunubdur. O\u011flu Pir H&uuml;seyn 1413-c&uuml; il Pir H&uuml;seynin d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 s\u0259dlular\u0131n inzibati m\u0259rk\u0259zi \u0130r\u0259van olubdur. XV \u0259srd\u0259n etibar\u0259n ad\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 tez-tez t\u0259krar olunan &quot;&Ccedil;uxur-s\u0259d&quot; bu tayfan\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olubdur. Q.Qeybulayev he&ccedil; bir \u0259sas olmadan bel\u0259 hesab edir ki, XIV \u0259srin sonunda Qaraqoyunlular S\u0259dlular\u0131n guya yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu \u0259mirliy\u0259 son qoyub v\u0259 S\u0259dlu tayfas\u0131 da\u011f\u0131l\u0131b, onlar\u0131n bir hiss\u0259si ayrumlara birl\u0259\u015fib, dig\u0259r hiss\u0259si is\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259libdi. S\u0259dlu tayfas\u0131n\u0131n Qaraqoyunlularla yax\u0131n qohum oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. F.S&uuml;mer yaz\u0131r ki, qaynaqlar S\u0259din &ouml;vladlar\u0131n\u0131n Qaraqoyunlu h&ouml;kmdarlar\u0131 il\u0259 \u0259miu\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. S\u0259dlu tayfas\u0131 Qaraqoyunlu d&ouml;vl\u0259tinin yaranmas\u0131nda m&uuml;h&uuml;m rol oynam\u0131\u015f \u0259sas q&uuml;vv\u0259l\u0259rd\u0259n biri olubdur. Qaraqoyunlular\u0131n \u0259sas daya\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n ikinci tayfa Baharlu idi. V.Minorskinin f\u0131krinc\u0259, bu tayfa &ouml;z ad\u0131n\u0131 H\u0259m\u0259dan yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Bahar adl\u0131 bir qaladan alibd\u0131r. Qaraqoyunlularla H\u0259m\u0259dan b&ouml;lg\u0259si aras\u0131nda m&uuml;h&uuml;m \u0259laq\u0259 olmal\u0131 idi. &Ccedil;&uuml;nki Cahan\u015fah\u0131n o\u011flu H\u0259s\u0259n \u018fli sonuncu d\u0259f\u0259 oraya s\u0131\u011f\u0131n\u0131b, A\u011fqoyunlular\u0131n hakimiyy\u0259ti zaman\u0131 qaraqoyunlu s&uuml;lal\u0259sinin \u0259ks\u0259r hiss\u0259si bu b&ouml;lg\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131blar. F.S&uuml;mer V.Minorskinin bu f\u0131krini m&uuml;dafi\u0259 edibdir. B\u0259zi tarix&ccedil;il\u0259r Baharlu tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n K&uuml;rd&uuml;standak\u0131 Bahar adl\u0131 yerd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&uuml;man etm\u0259kd\u0259dirl\u0259r. M.H.Baharl\u0131 Baharlu tayfas\u0131n\u0131n &ouml;nc\u0259 Xorasanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 sonralar Az\u0259rbaycana g\u0259ldiyini, Mara\u011fa \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015fdiyini qeyd edir. Baharlu b\u0259yl\u0259ri Qaraqoyunlu xan\u0259dan\u0131 il\u0259 qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015f v\u0259 bu d&ouml;vl\u0259tin \u0259n b&ouml;y&uuml;k \u0259mirl\u0259ri olmu\u015flar. F.S&uuml;merin q\u0259na\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259, M&uuml;n\u0259ccimba\u015f\u0131 &quot;Baharlu&quot; ad\u0131 il\u0259 &quot;Baranlu&quot; ad\u0131n\u0131 bir-biri il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n Qaraqoyunlu \u0259mirl\u0259rinin bu tayfadan &ccedil;\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259ribdir. H\u0259md&uuml;llah Q\u0259zvini &quot;N&uuml;zh\u0259t&uuml;l q&uuml;lub&quot; \u0259s\u0259rind\u0259 Bahar qalas\u0131n\u0131n XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Y\u0131v\u0259 \u0259miri S&uuml;leyman \u015eah\u0131n paytaxt\u0131 oldu\u011funu qeyd edir. Bu, baharlular\u0131n o\u011fuzlar\u0131n Y\u0131v\u0259 boyundan oldu\u011funu g&uuml;man etm\u0259y\u0259 imkan verir. Baharlu tayfas\u0131 &ouml;z ad\u0131n\u0131 he&ccedil; d\u0259 V.Minorskinin qeyd etdiyi kimi, Bahar qalas\u0131n\u0131n ad\u0131ndan almay\u0131bd\u0131r. G&uuml;man etm\u0259k olar ki, Baharlu tayfas\u0131 &ouml;z ad\u0131n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259mirl\u0259rind\u0259n birinin ad\u0131ndan al\u0131b v\u0259 sonralar bu ad h\u0259min n\u0259slin v\u0259 ya s&uuml;lal\u0259nin ad\u0131na &ccedil;evrilib v\u0259 hakim olduqlar\u0131 b&ouml;lg\u0259 d\u0259 onlar\u0131n ad\u0131 il\u0259 adlanma\u011fa ba\u015fla\u0131bd\u0131. Baharlu tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan oykoniml\u0259r \u015eu\u015fada v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda indi d\u0259 qalmaqdad\u0131r. &nbsp;Qaraqoyunlular\u0131n ba\u015fl\u0131ca tayfalar\u0131ndan biri d\u0259 Qaramanlu idi. Qaramanlu tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan sovet tarix\u015f&uuml;nasl\u0131\u011f\u0131nda bel\u0259 bir fikir m&ouml;vcuddur ki, guya bu tayfa &ouml;z ad\u0131n\u0131 Ki&ccedil;ik Qaramanlu b\u0259yliyinin ad\u0131ndan al\u0131b v\u0259 1471-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 T&uuml;rkiy\u0259sinin bu b\u0259yliyi i\u015f\u011fal etm\u0259sind\u0259n sonra Qaramanlular k&ouml;&ccedil;&uuml;b Az\u0259rbaycana g\u0259libl\u0259r.Bu f\u0131krin elmi \u0259sas\u0131 yoxdur. &Ccedil;&uuml;nki m\u0259s\u0259l\u0259 bu c&uuml;r qoyularsa, Qaramanlu tayfas\u0131n\u0131n Qaraqoyunlularla \u0259laq\u0259sin\u0259 ehtiyac qalm\u0131r. \u015e.T\u0259kinda\u011f bel\u0259 hesab edir ki, Qaramanlular XIII \u0259srin I yar\u0131s\u0131nda, Monqol y&uuml;r&uuml;\u015fl\u0259ri zaman\u0131 dig\u0259r t&uuml;rkman tayfalar\u0131 kimi Az\u0259rbaycana g\u0259lmi\u015f v\u0259 \u015eirvan b&ouml;lg\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131blar.T\u0259hsin &Uuml;nal is\u0259 Qaramanlu tayfas\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 XI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 S\u0259lcuq y&uuml;r&uuml;\u015fl\u0259rind\u0259n d\u0259 &ouml;nc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Aran v\u0259 \u015eirvan b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qaynaqlara \u0259saslanaraq qeyd edir. Qaynaqlar\u0131n verdiyi m\u0259lumata g&ouml;r\u0259, O\u011fuzlar\u0131n \u018ff\u015far boyundan olan Qaramanlu tayfas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si Monqol y&uuml;r&uuml;\u015fl\u0259ri zaman\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n Aran v\u0259 \u015eirvan b&ouml;lg\u0259sind\u0259n k&ouml;&ccedil;\u0259r\u0259k Ki&ccedil;ik Asiyan\u0131n c\u0259nubunda, Kilikiyada m\u0259skunla\u015fd\u0131. &nbsp;F.S&uuml;mer, F.K\u0131rz\u0131o\u011flu, T.&Uuml;nal v\u0259 \u015e.T\u0259kinda\u011f da Qaramanlulann Ki&ccedil;ik Asiyaya monqol istilas\u0131 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259n Az\u0259rbaycandan k&ouml;&ccedil; etdiyini g&ouml;st\u0259rirl\u0259r. Az\u0259rbaycanda qalm\u0131\u015f Qaramanlular d&ouml;vr&uuml;n siyasi hadis\u0259l\u0259rind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edibl\u0259r. F\u0259rhad xan Qaramanlu Olcaytunun, \u018fli \u018fhm\u0259d Qaramanlu is\u0259 C\u0259layiril\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259mirl\u0259rind\u0259n olubdu. B\u0259rd\u0259 v\u0259 G\u0259nc\u0259 hakimi \u0259mir Qaraman da Qara Yusifin tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259mirl\u0259rind\u0259n idi. Vaxtil\u0259 Cavan\u015fir, G&ouml;y&ccedil;ay, \u015eamax\u0131, Cavad q\u0259zalar\u0131ndak\u0131, haz\u0131rda is\u0259 G\u0259nc\u0259, G&ouml;ycay, Neft&ccedil;ala, Yevlax v\u0259 B\u0259rd\u0259 b&ouml;lg\u0259sind\u0259ki Qaraman v\u0259 Qaramanlu k\u0259ndl\u0259ri bu tayfan\u0131n ni\u015fan\u0259l\u0259ridir. Alpaut tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 &quot;d&uuml;\u015fm\u0259n\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na h&uuml;cum ed\u0259n&quot; m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. O, Qaraqoyunlular\u0131n \u0259n m&uuml;h&uuml;m tayfalar\u0131ndan biri olubdur. Bu tayfan\u0131n ad\u0131 VIII \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd olunubdur. F.S&uuml;merin fikrinc\u0259, Alpaut tayfas\u0131 H\u0259m\u0259dan b&ouml;lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fibdi. Qaraqoyunlu \u0130sg\u0259nd\u0259rin hakimiyy\u0259ti zaman\u0131nda Alpautlara Yaqub b\u0259y ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q edirdi.\u018fbu B\u0259kr Tehrani &quot;Kitabi-Diyarb\u0259kriyy\u0259&#39;d\u0259 Qara Yusifin hakimiyy\u0259tinin son d&ouml;vrl\u0259rind\u0259 Qorqan Alpautun H\u0259m\u0259dana hakim, Sorqan Alpautun is\u0259 onun m&uuml;avini oldu\u011funu qeyd edir. Qaraqoyunlu \u0130sg\u0259nd\u0259r Mirz\u0259nin Sultan \u015eahruxla \u0259sasl\u0131 d&ouml;y&uuml;\u015f&uuml;nd\u0259 Qorqan Alpautla Sorqan Alpaut onun solcinah\u0131nda olubdu. Alpaut tayfas\u0131 sonralar &Ccedil;uxur-S\u0259d, Qaraba\u011f v\u0259 \u015eirvan b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131bd\u0131. Bu tayfa il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan oykoniml\u0259r B\u0259rd\u0259, Qazax, G&ouml;y&ccedil;ay, La&ccedil;\u0131n v\u0259 Ucar b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 qal\u0131bd\u0131r. C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda v\u0259 \u0130ran K&uuml;rd&uuml;stan\u0131nda da Alpaut etnonimi saxlan\u0131l\u0131bd\u0131r Cakirlu tayfas\u0131 da Qaraqoyunlular\u0131n \u0259sas tayfalar\u0131ndan biri olubdu. Bu tayfan\u0131n &ouml;z ad\u0131n\u0131 C\u0259layiril\u0259r d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 \u018fmir Cagird\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 g&uuml;man edilir. \u018fmir Cagir Teymurun Az\u0259rbaycana y&uuml;r&uuml;\u015fl\u0259ri zaman\u0131 onun hakimiyy\u0259tini tan\u0131mal\u0131 olubdu. \u018fmir Cagirin &ouml;l&uuml;m&uuml;nd\u0259n sonra tayfaya onun o\u011flu B\u0259stam Cagir r\u0259hb\u0259rlik edibdi. \u018frd\u0259bil b&ouml;lg\u0259sinin Cagirlu tayfas\u0131n\u0131n q\u0259dim yurdu oldu\u011fu qeyd olunur. F.S&uuml;mer \u0130bn \u018fr\u0259b\u015faha istinad ed\u0259r\u0259k cagirlular\u0131n k&uuml;rd m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. Lakin Z.V.To\u011fan onlar\u0131n Q\u0131p&ccedil;aq t&uuml;rkl\u0259rind\u0259n oldu\u011funu bildirir. Q.Qeybullayev Cagirlu tayfas\u0131n\u0131n bolqar tayfas\u0131 olmu\u015f &Ccedil;axar tayfas\u0131ndan oldu\u011funu qeyd edir. Onun f\u0131krinc\u0259, bu tayfa il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan oykoniml\u0259r \u0130mi\u015fli, G&ouml;y&ccedil;ay, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Masall\u0131 b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 &quot;&Ccedil;ax\u0131rl\u0131&quot; \u015f\u0259klind\u0259 saxlan\u0131l\u0131bd\u0131r. Lakin Cagirlu tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oykoniml\u0259r\u0259 vaxt\u0131 il\u0259 G&ouml;y&ccedil;ay, Cavan\u015fir, &nbsp;Nuxa, \u015eamax\u0131 v\u0259 Yelizavetpol q\u0259zalar\u0131nda Cagirli, haz\u0131rda is\u0259 B\u0259rd\u0259, \u015e\u0259ki, G&ouml;y&ccedil;ay, \u015e\u0259mkir v\u0259 \u015eamax\u0131 b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 C\u0259yirli formas\u0131nda rast g\u0259linir. Qaraqoyunlular\u0131n \u0259sas tayfalar\u0131ndan olan Haculu tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 &quot;Kitabi Diyarb\u0259kriyy\u0259&quot; \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd olunur. Qara Yusif\u0131n \u018frzincan valisi Pir &Ouml;m\u0259r\u0259 yard\u0131ma g&ouml;nd\u0259rilmi\u015f \u0259mirl\u0259ri aras\u0131nda \u018fmir \u0130lyas Hac\u0131lunun ad\u0131 &ccedil;\u0259kilir. Hac\u0131lu tayfas\u0131n\u0131n O\u011f\u0131\u0131zlar\u0131n D&ouml;\u011f\u0259r boyundan oldu\u011fu g&ouml;st\u0259rilir. F.S&uuml;mer Haculu tayfas\u0131n\u0131n &ouml;nc\u0259 K\u0259rk&uuml;k-\u018frbil b&ouml;lg\u0259sind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rs\u0259 d\u0259, F.K\u0131rz\u0131o\u011flu bu tayfan\u0131n Qaraba\u011fda m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Hac\u0131lu tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oykoniml\u0259r XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zur, Qaryagin, \u018fr\u0259\u015f, Cavan\u015fir, Yelizavetpol, Qazax v\u0259 S&uuml;rm\u0259li q\u0259zalar\u0131nda saxlan\u0131l\u0131bd\u0131r. Qaraqoyunlu tayfa birliyin\u0259 daxil olmu\u015f A\u011fac\u0259ri tayfas\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi elmi \u0259d\u0259biyyatda m&uuml;xt\u0259lif c&uuml;r yozulubdur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk&uuml;l&uuml;nd\u0259 v\u0259 etnik t\u0259kam&uuml;l&uuml;nd\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n rolu olmu\u015f a\u011fx\u0259z\u0259rl\u0259rd\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 m&uuml;xt\u0259lif adlar alt\u0131nda (a\u011fac\u0259ril\u0259r v\u0259 s.) b\u0259hs edilibdir. &quot;\u018fski t&uuml;rkl\u0259r x\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 a\u011fac\u0259ri, \u0259ski yunanlar is\u0259 a\u011fatirs ad\u0131 veribl\u0259r&quot;.A\u011fac\u0259ri t&uuml;rk tayfas\u0131 a\u011fatir ad\u0131 il\u0259 Herodotda v\u0259 antik m&uuml;\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 qeyd edilibdir.<\/p>\n<p><strong>Tarix &uuml;zr\u0259 elml\u0259r doktoru<br \/>\nTofiq N\u0259c\u0259fli<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraqoyunlular\u0131n \u0259sas daya\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n ikinci tayfa Baharlu idi XIV \u0259srin sonu, XV \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Nax&ccedil;\u0131van v\u0259 S&uuml;rm\u0259li b&ouml;lg\u0259si \u018fmir S\u0259d ba\u015fda olmaqla s\u0259dlular\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olubdur. \u018fmir S\u0259d 1411-ci&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-40556","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40556"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40556\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}