{"id":36917,"date":"2016-08-31T19:37:32","date_gmt":"2016-08-31T15:37:32","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=36917","title":{"rendered":"T\u00fcrk folkloru: Yax\u0131n v\u0259 uzaq tariximiz"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nax&ccedil;\u0131van\u0131n &ccedil;\u0435vr\u0259sind\u0259 da\u011f adlar\u0131n\u0131n Nuhla ba\u011flanmas\u0131 da\u011fa v\u0259 dini d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 xalq inam\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259m yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r, h\u0259m d\u0259 m&ouml;vcud arxeoloji v\u0259 yer&uuml;st&uuml; abid\u0259l\u0259r bir-birini heyr\u0259tamiz \u015f\u0259kild\u0259 tamamlayaraq, Yaf\u0259sin (Olcay\u0131n) atas\u0131 H\u0259zr\u0259t Nuhun ya\u015fay\u0131\u015f yeri kimi Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 i\u015far\u0259 etm\u0259kd\u0259dir. Deyil\u0259nl\u0259rin \u0259n \u0259sas v\u0259 t\u0259kzibedilm\u0259z s&uuml;butu H\u0259zr\u0259t Nuh \u0259leyhiss\u0259lam\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n Az\u0259baycanda, daha d\u0259qiq des\u0259k, Nax&ccedil;\u0131vanda olmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nMahmud Ka\u015f\u011farl\u0131 da Az\u0259rbaycan\u0131 T&uuml;rk&uuml;stan, ba\u015fqa s&ouml;zl\u0259, Turan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i&ccedil;\u0259risind\u0259 g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir. Bu bar\u0259d\u0259 Z\u0259ki V\u0259lidi To\u011fan bel\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r: &ldquo;&rdquo;O\u011fuz&rdquo; dastan\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259m\u0259lini t\u0259\u015fkil ed\u0259n &ldquo;\u015eu&rdquo; v\u0259 Tonqa Alp&rdquo; r\u0259vay\u0259tl\u0259rind\u0259, &nbsp;\u0130ran h&ouml;kmdarlar\u0131 il\u0259 h\u0259rb edikl\u0259ri anlad\u0131lan xaqanlar\u0131n m\u0259rk\u0259zi &Ccedil;u h&ouml;vz\u0259sind\u0259 Balasa\u011fun v\u0259 \u015f\u0259rqi T&uuml;rk&uuml;standak\u0131 Ka\u015f\u011far \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ridir. Ancaq Az\u0259rbaycann \u015fimalndak\u0131 \u015eabran il\u0259 c\u0259nubundak\u0131 Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri d\u0259 bu Tonqa Alp\u0131n (\u018ffrasiyab\u0131n) \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri olaraq g&ouml;st\u0259rilm\u0259kd\u0259dir&rdquo; (O\u011fuz, Tuncay, 2009, s. 190).<br \/>\nYaf\u0259s v\u0259 onun soyu bar\u0259d\u0259 s&uuml;jet\u0259 f\u0259rqli yozumda erm\u0259ni tarix&ccedil;isi Moisey Xorenatsi v\u0259 g&uuml;rc&uuml; salnam\u0131&ccedil;isi Leonti Mrovelinin &nbsp;\u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 rast g\u0259linir.<br \/>\nYuxar\u0131dak\u0131 m\u0259lumatlar salnam\u0259&ccedil;i v\u0259 tarix&ccedil;il\u0259rin yazd\u0131qlar\u0131d\u0131r. Eyni s&uuml;jet\u0259 folklor materiallar\u0131nda da rast g\u0259linir. M\u0259s\u0259l\u0259n, H\u0259zr\u0259t Nuh v\u0259 tufan bar\u0259d\u0259 \u0259n q\u0259dim m\u0259lumata &ldquo;Bilqam\u0131s dastan\u0131&rdquo;nda rast g\u0259lirik. T&ouml;vrat v\u0259 Qurani-K\u0259rimd\u0259ki s&uuml;jetl\u0259rl\u0259, c&uuml;zi f\u0259rql\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmazsa, b&uuml;-t&uuml;nl&uuml;kl\u0259 &uuml;st-&uuml;st\u0259 d&uuml;\u015f\u0259n \u015fumer s&uuml;jetind\u0259 s&ouml;z&uuml;ged\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259r Utnapi\u015fti ad\u0131 il\u0259 yad edilm\u0259kd\u0259dir. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r is\u0259 onun &ouml;z dilind\u0259n n\u0259ql edilir. Xat\u0131rladaq ki, s&ouml;hb\u0259t T&ouml;vratdak\u0131 s&uuml;jetd\u0259n t\u0259qrib\u0259n 2 min il daha q\u0259dim olan s&uuml;jetd\u0259n gedir. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;<br \/>\nT&ouml;vratda Nuhun g\u0259misinin yan ald\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131n Anadolunun \u015f\u0259rqind\u0259ki A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 oldu\u011fu bildirilir. Qurani &ndash; K\u0259rim\u0259d\u0259 is\u0259 s&ouml;hb\u0259t Cudi da\u011f\u0131ndan gedir. &rdquo;Bilqam\u0131s dastan\u0131&rdquo;nda is\u0259 bu da\u011f Nisir da\u011f\u0131d\u0131r. Bu halda s&ouml;hb\u0259t Nax&ccedil;\u0131vandak\u0131 N\u0259h\u0259cir da\u011f\u0131ndan getm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan r\u0259vay\u0259tl\u0259rind\u0259n birind\u0259 is\u0259 bel\u0259 deyilir: Nuhun g\u0259misi &ouml;nc\u0259 Cudi da\u011f\u0131na, daha sonra A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131na yan al\u0131r, sonra Ha&ccedil;ada\u011fa toxunub onun zirv\u0259sini par&ccedil;alay\u0131b ha&ccedil;alay\u0131r v\u0259 \u0259n sonda N\u0259h\u0259cir da\u011f\u0131na ili\u015fib dayan\u0131r. Nuh g\u0259mid\u0259n burada endiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259raziy\u0259 Nuh&ccedil;\u0131xan deyilir. &ldquo;Nax&ccedil;\u0131van&rdquo; ad\u0131 da buradan yaran\u0131b.<br \/>\nH\u0259r halda, fakt budur ki, Nuhun q\u0259bri Nax&ccedil;\u0131vandad\u0131r v\u0259 minill\u0259rdir ki, xalq t\u0259r\u0259find\u0259n ziyar\u0259t edilir. Nuhun Nax&ccedil;\u0131vanla ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m&ouml;t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 l &#8211; ll \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Roma tarix&ccedil;isi Ptolomeyin yazd\u0131qlar\u0131d\u0131r. O, Nuhun Nuksuanada, y\u0259ni Nax&ccedil;\u0131vanda ya\u015fay\u0131b burada &ouml;ld&uuml;y&uuml;n&uuml;, burada yerd\u0259n duz &ccedil;\u0131xarmaqla m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011funu &nbsp;qeyd etmi\u015fdir.<br \/>\nMaraql\u0131d\u0131r ki, Nax&ccedil;\u0131vanda duz ma\u011faras\u0131 kimi tan\u0131nan v\u0259 minill\u0259rdir duz &ccedil;\u0131xar\u0131lan ma\u011farada apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqatlar burada duz istehsal\u0131na minill\u0259r &ouml;nc\u0259, y\u0259ni t\u0259qrib\u0259n H\u0259zr\u0259t Nuh d&ouml;vr&uuml;nd\u0259n ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir ki, bu da Ptolomeyin m\u0259lumat\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir. &Uuml;st\u0259lik d\u0259 Duzda\u011f \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan son arxeoloji t\u0259dqiqalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olub ki, h\u0259min \u0259razi d&uuml;nyada duzun ilk d\u0259f\u0259 istehsal v\u0259 t\u0259tbiq edildiyi \u0259razidir.&nbsp;<br \/>\nDeyil\u0259nl\u0259r\u0259 S\u0259lcuqlular d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rin q\u0259brinin &uuml;z\u0259rind\u0259 s\u0259rdab\u0259 tikildiyini, sonrak\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 bir &ccedil;ox s\u0259yyah\u0131n bu s\u0259rdab\u0259ni ziyar\u0259t ed\u0259r\u0259k, \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259r etdiyini \u0259lav\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Y\u0259ni bu \u015f\u0259xsin he&ccedil; d\u0259 mifik \u015f\u0259xsiyy\u0259t deyil, real tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t oldu\u011fu, f\u0259q\u0259t sonrak\u0131 d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 \u0259traf\u0131nda bir &ccedil;ox mifl\u0259r uyduruldu\u011fu he&ccedil; bir \u015f&uuml;bh\u0259 oyatm\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqat&ccedil;\u0131 Yusif S\u0259f\u0259rov &ldquo;Bir \u0259fsan\u0259nin m\u0259n\u015f\u0259yi&rdquo; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 b&ouml;lg\u0259d\u0259n toplanm\u0131\u015f n&uuml;mun\u0259l\u0259rin q\u0131sa m\u0259zmununu t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 tarixi bir ara\u015fd\u0131rma aparm\u0131\u015f, xalq dilind\u0259n s&ouml;yl\u0259nil\u0259n \u0259fsan\u0259l\u0259rin \u015fumer, akkad v\u0259 y\u0259hudi variantlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 ox\u015far s&uuml;jetl\u0259rin ilk m\u0259nb\u0259yini ara\u015fd\u0131rma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 q\u0259dim akkad dilind\u0259 olan \u015eumer \u0259fsan\u0259sini ilk m\u0259nb\u0259 kimi g&ouml;t&uuml;rm&uuml;\u015fd&uuml;r. Nax&ccedil;\u0131van toponiminin yaranmas\u0131n\u0131 \u0259fsan\u0259y\u0259 ba\u011flayan m&uuml;\u0259llif s&ouml;z&uuml;n birinci t\u0259rkib hiss\u0259si &ldquo;Nax&rdquo;\u0131n Nuh s&ouml;z&uuml;n&uuml;n fonetik variant\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirmi\u015fdir.&nbsp;<br \/>\nM\u0259lum oldu\u011fu kimi, d&uuml;nya tufan\u0131 haqq\u0131nda Nuh \u0259fsan\u0259si mif\u043el\u043eji d&uuml;nyag&ouml;r&uuml;\u015f&uuml; &ouml;z&uuml;nd\u0259 \u0259ks \u0435tdir\u0259n, k\u0435&ccedil;mi\u015f yadda\u015fdan q\u043epma\u011f\u0131n m&uuml;mk&uuml;ns&uuml;zl&uuml;y&uuml;n&uuml; g&ouml;st\u0259r\u0259n f\u043elkl\u043er n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. \u018ffsan\u0259nin s\u0259yyar s&uuml;j\u0435tinin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yax\u0131n v\u0259 \u041erta \u015e\u0259rq xalqlar\u0131 aras\u0131nda bir &ccedil;\u043ex variantlar yaranm\u0131\u015fd\u0131r. &nbsp;Bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan v\u0259 onun bir gu\u015f\u0259si olan Nax&ccedil;\u0131van da istisna deyil.&nbsp;<br \/>\nS. H. Kram\u0435r tufan haqq\u0131nda Babil mifinin m\u0259nb\u0259yinin \u015eum\u0435r \u0259fsan\u0259l\u0259ri \u043eldu\u011funu bildirm\u0259kd\u0259dir. Q\u0259dim \u015eum\u0435r m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 Bibliyada y\u0435r alan Nuh \u0259fsan\u0259si il\u0259 \u043ex\u015far s&uuml;j\u0435t x\u0259ttin\u0259 malik \u043elan Az\u0259rbaycan f\u043elkl\u043er n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n Ad\u0259md\u0259n s\u043enrak\u0131 ikinci t\u0259\u015f\u0259kk&uuml;l&uuml; Nuhla ba\u011fl\u0131 t\u0259s\u0259vv&uuml;r olunur. Bel\u0259 n&uuml;mun\u0259l\u0259rd\u0259n biri bu c&uuml;ml\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u015flay\u0131r: &laquo;Bir g&uuml;n Nuhun arvad\u0131 s\u0131rfa a&ccedil;\u0131b x\u0259mir y\u043e\u011fururdu. Durub t\u0259ndir\u0259 \u043ed salmaq ist\u0259di. Duva\u011f\u0131 qald\u0131randa quruyub qald\u0131. T\u0259ndir yar\u0131ya kimi suyla d\u043elmu\u015fdu. Arvad g\u0435dib \u0259hvalat\u0131 \u0259rin\u0259 s&ouml;yl\u0259di&#8230;&raquo;.<br \/>\n\u018ffsan\u0259l\u0259rd\u0259 g\u0259mi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda Nuh t\u0259k \u043elmur. G\u0259mi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda \u043enun k&ouml;m\u0259k&ccedil;isi Ac p\u0259hl\u0259van x&uuml;susil\u0259 s\u0435&ccedil;ilir. Ac &ouml;z d\u043eyumsuzlu\u011fu il\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259r\u0259, insanlara z\u0259r\u0259r v\u0435rirdi. Nuh Ac p\u0259hl\u0259vanda xarakt\u0435r d\u0259yi\u015fikliyi \u0435tm\u0259kl\u0259 \u043enun m\u0259n\u0259vi t\u0259rbiy\u0259&ccedil;isi kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f \u0435dir. \u018ffsan\u0259nin m\u0259zmunundan b\u0435l\u0259 ayd\u0131n \u043elur ki, Nuh Ac\u0131 d\u043eyuraca\u011f\u0131na s&ouml;z v\u0435rir v\u0259 bu s&ouml;z&uuml;n\u0259 \u0435l\u0259 Ac\u0131n &ouml;z \u0259m\u0259yi il\u0259 nail \u043elur. \u018ffsan\u0259y\u0259 g&ouml;r\u0259 \u043en g&uuml;n m\u0435\u015f\u0259d\u0259 a\u011faclar\u0131 q\u0131r\u0131b t&ouml;k\u0259nd\u0259n s\u043enra Nuhun k\u0259sdiyi &ouml;k&uuml;z&uuml;n bir budunu y\u0435yib d\u043eyanda Ac\u0131 t\u0259\u0259cc&uuml;b b&uuml;r&uuml;y&uuml;r. Bu n\u0435c\u0259 m&uuml;mk&uuml;n \u043ela bil\u0259rdi. Nuh is\u0259 p\u0259hl\u0259vana halal i\u015fin m&uuml;qabilind\u0259 d\u043eya bildiyini d\u0435yir v\u0259 art\u0131q Ac p\u0259hl\u0259van haramdan, \u043e\u011furluqdan \u0259l &ccedil;\u0259kir. Nuh halall\u0131\u011f\u0131n d\u043e\u011fru y\u043elunu \u043ena g&ouml;st\u0259rir. Xalq \u043ena m\u0259lum \u043elan p\u0435y\u011f\u0259mb\u0259rlik, y\u0259ni s\u0435&ccedil;ilmi\u015flik k\u0435yfiyy\u0259tini \u0259fsan\u0259d\u0259 m\u0259hz t\u0259rbiy\u0259&ccedil;i k\u043ent\u0435kstind\u0259 t\u0259qdim \u0435dir. \u018ffsan\u0259d\u0259 Nuhun g\u0259misi, s\u0259n\u0259tkarl\u0131qda mahir \u043elan y\u0435ddi usta t\u0259r\u0259find\u0259n bir aya haz\u0131rlan\u0131r.&nbsp;<br \/>\nM\u0259sh\u0259ti \u0130smay\u0131l R&uuml;st\u0259m q\u0131z\u0131n\u0131n fikrinc\u0259, \u0259fsan\u0259d\u0259 zaman x&uuml;susi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki Nuh N\u0259bi tufan\u0131n ba\u015flanma vaxt\u0131n\u0131 bilmirdi. Vaxt\u0131n &ccedil;atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 Nuha arvad\u0131 x\u0259b\u0259r v\u0435rir. Tufan\u0131n ilkin \u0259lam\u0259ti arvad\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259r v\u0435rdiyi kimi, t\u0259ndirin yar\u0131ya kimi suyla d\u043elmas\u0131 idi. \u018ffsan\u0259d\u0259 d\u0435yilir ki, Nuhun arvad\u0131 &uuml;&ccedil; ayl\u0131q azuq\u0259 g&ouml;t&uuml;r&uuml;r. Nuh da ail\u0259sini v\u0259 h\u0259r h\u0435yvandan bir c&uuml;t g&ouml;t&uuml;r&uuml;b g\u0259miy\u0259 minir. Yaln\u0131z \u043e\u011flanlar\u0131ndan biri &ldquo;m\u0259n uca da\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na &ccedil;\u0131xaram&rdquo; d\u0435y\u0259r\u0259k Nuha ita\u0259t \u0435tmir. Q\u0131rx g&uuml;n q\u0131rx g\u0435c\u0259 ya\u011f\u0131\u015f ya\u011f\u0131r b&uuml;t&uuml;n canl\u0131lar\u0131 t\u0259l\u0259f \u0435dir. &ldquo;Nuhdaban&rdquo; \u0259fsan\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259 Nuhun g\u0259misi G\u0259miqayada quruya \u043eturur. Nuhun \u043e\u011fullar\u0131 uca-uca da\u011flar\u0131n \u043ed tutub yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;r\u0259nd\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259 ba\u011f\u0131r\u0131rlar: &nbsp;&laquo;Aman Tanr\u0131! G&uuml;nah\u0131m\u0131z n\u0259di ki, indiy\u0259d\u0259k tufanda qald\u0131q, indi d\u0259 \u043ed-al\u043eva d&uuml;\u015fm&uuml;\u015f&uuml;k. Amma bu q\u043erxu &ccedil;\u043ex &ccedil;\u0259km\u0259di, g&ouml;rd&uuml;l\u0259r ki, \u043ed-al\u043ev \u043enlar\u0131 yand\u0131rm\u0131r. Ya\u015f\u0131l &ccedil;\u0259m\u0259n\u0259, g&uuml;l\u0259, &ccedil;i&ccedil;\u0259y\u0259 d\u0259 t\u043exunmur&raquo;.<br \/>\nM\u0259sh\u0259ti \u0130smay\u0131l R&uuml;st\u0259m q\u0131z\u0131 yaz\u0131r ki, &ldquo;Yanan da\u011flar\u0131n biri G\u0259miqaya, biri Ilanda\u011f, biri A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 idi. Nuh N\u0259bi \u043e\u011flanlar\u0131na g&ouml;rd&uuml;kl\u0259ri \u043edun m&ouml;c&uuml;z\u0259li \u043eldu\u011funu d\u0435y\u0259r\u0259k bu arada yurd salma\u011f\u0131 n\u0259sih\u0259t \u0435dir, bu &uuml;&ccedil; da\u011f\u0131n \u043enlara q&uuml;vv\u0259t, b\u0259r\u0259k\u0259t v\u0435r\u0259c\u0259yini, ya\u011f\u0131dan, \u015f\u0259rd\u0259n q\u043eruyaca\u011f\u0131n\u0131 d\u0435yib dayand\u0131\u011f\u0131 y\u0435rd\u0259n bir add\u0131m ir\u0259li at\u0131r. Ilk \u0259vv\u0259l daban\u0131 y\u0435r\u0259 d\u0259ydiyin\u0259 g&ouml;r\u0259 bura &ldquo;Nuhdaban&rdquo; d\u0435yirl\u0259r. \u041e\u011fullar\u0131 is\u0259 Nuhun s&ouml;z&uuml;n\u0259 \u0259m\u0259l \u0435d\u0259r\u0259k h\u0259min y\u0435rd\u0259 yurd sal\u0131r. G&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi, &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 y\u0435ni ba\u015flan\u011f\u0131c, t\u043erpa\u011f\u0131n m&ouml;c&uuml;z\u0259si, Nuhun \u043e\u011fullar\u0131na n\u0259sih\u0259ti, Nuhun adland\u0131rmalar\u0131 v\u0259 qanunauy\u011funlu\u011fun d\u0259yi\u015film\u0259si m\u043etivi var. B\u0435l\u0259 ki, m\u043ezalan v\u0259 qaranqu\u015fun f\u043erma d\u0259yi\u015fikliyi, yaxud insana qar\u015f\u0131 t\u0259hl&uuml;k\u0259nin ilk \u043elaraq qaranqu\u015fun anlamas\u0131, p\u0435y\u011f\u0259mb\u0259rlik missiyas\u0131n\u0131 y\u0435rin\u0259 y\u0435tir\u0259n Nuhun h\u0259r &uuml;&ccedil; m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z varl\u0131qlarla k\u043esm\u043el\u043eji \u0259laq\u0259si b&uuml;t&uuml;n m\u0259tnl\u0259rd\u0259 \u0259ks \u043elunmu\u015fdur. \u018fslind\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259ki arxaik m\u0259zmun k\u0435yfiyy\u0259t \u0435tibaril\u0259 &ouml;z&uuml;nd\u0259n \u0259vv\u0259lkil\u0259rin davam\u0131d\u0131r. &laquo;Nuh tufan\u0131&raquo; \u0259fsan\u0259sinin ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259, y\u0259ni tufan b&ouml;l&uuml;m&uuml;nd\u0259 g\u0259mi v\u0259 xilas \u043elanlara qar\u015f\u0131 t\u0259hl&uuml;k\u0259 g\u0259minin &ouml;z&uuml;nd\u0259 ba\u015f v\u0435rir. R\u0435al t\u0259hl&uuml;k\u0259 h\u0435yvanlara xas x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259 bildirilir&rdquo;.<br \/>\nYaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi \u0259d\u0259bi n&uuml;mun\u0259l\u0259rd\u0259 rast g\u0259ldiyimiz adq\u043eyma \u0259n\u0259n\u0259sini &ouml;z&uuml;nd\u0259 ya\u015fadan &ldquo;Nuh tufan\u0131&rdquo; \u0259fsan\u0259sin\u0259 g&ouml;r\u0259, A\u011fr\u0131, Ilanda\u011f, K\u0259mki da\u011flar\u0131na adlar\u0131 m\u0259hz Nuh N\u0259bi v\u0435rmi\u015fdir: &laquo;&#8230;Su qalxd\u0131, d&uuml;nyan\u0131n &uuml;z&uuml;n&uuml; alma\u011fa ba\u015flad\u0131. G\u0259mi d\u0259 suyun &uuml;z&uuml;n\u0259 qalxd\u0131&hellip; G&uuml;nl\u0259r, h\u0259ft\u0259l\u0259r d\u043eland\u0131. G\u0259mi bir g&uuml;n n\u0259y\u0259s\u0259 t\u043exunub k\u0435&ccedil;di. G&ouml;vd\u0259si b\u0259rk y\u0131r\u011faland\u0131. Nuh N\u0259bi bildi ki, g\u0259mi da\u011fa t\u043exundu.<br \/>\n-P\u0259h, n\u0259 a\u011f\u0131r da\u011fd\u0131- d\u0435di. Ba\u015f\u0131ndan h\u0435&ccedil; qar\u0131n \u0259skik \u043elmas\u0131n.<br \/>\n\u041edu-budu, da\u011f\u0131n ad\u0131 &laquo;A\u011fr\u0131da\u011f&raquo; qald\u0131. Ba\u015f\u0131ndan da qar \u0259skik \u043elmad\u0131. Bir h\u0259ft\u0259 d\u0259 k\u0435&ccedil;di. G\u0259mi y\u0435n\u0259 silk\u0259l\u0259ndi. Nuh N\u0259bi g\u0259mid\u0259kil\u0259r\u0259:<br \/>\n-Bu da inan da\u011fd\u0131,- d\u0435di.<br \/>\nBu da\u011f\u0131n da ad\u0131 &laquo;Inanda\u011f&raquo; \u043eldu. Zirv\u0259si d\u0259 z\u0259rb\u0259d\u0259n iki y\u0435r\u0259<br \/>\nha&ccedil;aland\u0131. G\u0259mi s\u0259f\u0259r\u0259 davam \u0435tdi. Bir az g\u0435tmi\u015fdil\u0259r ki, t\u0259krar silk\u0259l\u0259ndi. Nuh g\u0259mid\u0259kil\u0259rd\u0259n s\u043eru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Bu da\u011f \u043e da\u011fdan k\u0259m ki d\u0435yil? Da\u011f\u0131n ad\u0131na &laquo;K\u0259mki&raquo; d\u0435dil\u0259r&hellip;&raquo;.<br \/>\nM\u0259sh\u0259ti \u0130smay\u0131l R&uuml;st\u0259m q\u0131z\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g&ouml;r\u0259, zamanla &laquo;Inanda\u011f&raquo; s&ouml;z&uuml; f\u043en\u0435tik d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frayaraq &ldquo;Ilanda\u011f&rdquo; kimi t\u0259l\u0259ff&uuml;z \u043elunmu\u015fdur: &ldquo;\u018ffsan\u0259d\u0259n g&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi, Nax&ccedil;\u0131van\u0131n &ccedil;\u0435vr\u0259sind\u0259 da\u011f adlar\u0131n\u0131n Nuhla ba\u011flanmas\u0131 da\u011fa v\u0259 dini d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 xalq inam\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. T&uuml;rk xalqlar\u0131n\u0131n t\u0259f\u0259kk&uuml;r&uuml;nd\u0259 da\u011fa, da\u015fa inam\u0131n m&ouml;vcudlu\u011fu b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131q n&uuml;mun\u0259l\u0259rind\u0259 g\u0435ni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks \u043elunur. Q\u0435yd \u0435tdiyimiz kimi, k\u0435&ccedil;mi\u015fd\u0259n bu g&uuml;n\u0259d\u0259k ya\u015fayan ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 y\u0435ni d\u043e\u011fulan k&ouml;rp\u0259y\u0259 b&ouml;y&uuml;kl\u0259r ad q\u043eyar, m&uuml;q\u0259dd\u0259sl\u0259r v\u0259 ulular h\u0259r bir \u015f\u0435y\u0259 (canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z varl\u0131qlara) ad v\u0435r\u0259r, alq\u0131\u015f &#8211; qar\u011f\u0131\u015f s&ouml;yl\u0259y\u0259rl\u0259r. Bu x&uuml;susda q\u0435yd \u0435tm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Nuh \u0259fsan\u0259l\u0259rind\u0259 adlar m&uuml;\u0259yy\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla Nuh N\u0259bi t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0435rilir. Buna b\u0259nz\u0259r \u0435piz\u043ed &laquo;Kitabi-D\u0259d\u0259 Q\u043erqud&raquo; dastan\u0131nda da vard\u0131r.<br \/>\nTufandan s\u043enrak\u0131 ikinci t&ouml;r\u0259yi\u015f Nuhun \u043e\u011fullar\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131r. Tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaqdan &ccedil;\u0259kinm\u0259y\u0259n \u0435rm\u0259nil\u0259r Nax&ccedil;\u0131van\u0131 v\u0259 h\u0259tta Nuh \u0259l\u0435hiss\u0259lam\u0131 \u0435rm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd \u0435dirl\u0259r. Lakin tarixi faktlar, &ccedil;\u043exsayl\u0131 f\u043elkl\u043er m\u0259tnl\u0259ri, t&uuml;rk dilinin x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri bu iddialar\u0131 t\u0259kzib \u0435dir. &nbsp;S&ouml;zl\u0259rin m\u0259n\u015f\u0259yini adlar\u0131 t\u0259dqiq \u0435d\u0259n alim Firudin Rzay\u0435v Nuhun &ouml;vlad\u0131 Yaf\u0259si (Yaf\u0259ti) &ouml;zl\u0259rin\u0259 baba sayan \u0435rm\u0259nil\u0259rd\u0259 bunu xat\u0131rladan h\u0435&ccedil; bir ada rast g\u0259linm\u0259diyini, \u0259ksin\u0259 t&uuml;rkl\u0259rd\u0259 Yaf\u0259t, Yaf\u0259z, Yaf\u0259s kimi adlar\u0131n &ccedil;\u043exlu\u011funu bir fakt kimi ir\u0259li s&uuml;r&uuml;r. Akad\u0435mik Isa H\u0259bibb\u0259yli b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 Nax&ccedil;\u0131van s&ouml;z&uuml;n&uuml;n &laquo;Nuh&ccedil;\u0131xan&raquo; ifad\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u043ela bil\u0259c\u0259yini bildirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar Tuncay<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nax&ccedil;\u0131van\u0131n &ccedil;\u0435vr\u0259sind\u0259 da\u011f adlar\u0131n\u0131n Nuhla ba\u011flanmas\u0131 da\u011fa v\u0259 dini d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 xalq inam\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir H\u0259m yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r, h\u0259m d\u0259 m&ouml;vcud arxeoloji v\u0259 yer&uuml;st&uuml; abid\u0259l\u0259r bir-birini heyr\u0259tamiz \u015f\u0259kild\u0259 tamamlayaraq, Yaf\u0259sin (Olcay\u0131n) atas\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-36917","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36917","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36917"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36917\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}