{"id":36603,"date":"2016-08-25T19:18:54","date_gmt":"2016-08-25T15:18:54","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=36603","title":{"rendered":"T\u00fcrk folkloru: Yax\u0131n v\u0259 uzaq tariximiz"},"content":{"rendered":"<p><strong>R\u0259vay\u0259tin bir x&uuml;susiyy\u0259ti onlar\u0131n tarixi fakta \u0259saslanmas\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>R\u0259vay\u0259tin bir x&uuml;susiyy\u0259ti onlar\u0131n tarixi fakta \u0259saslanmas\u0131d\u0131r. Tarixi hadis\u0259l\u0259r xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda m&ouml;vk\u0259m k&ouml;k sald\u0131\u011f\u0131ndan onu uzun zaman unutmur, t\u0259hkiy\u0259 zaman\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n faktlar\u0131 art\u0131r\u0131b v\u0259 ya azald\u0131b auditoriyaya &ccedil;atd\u0131r\u0131r. Bu proses zaman h&uuml;dudundan as\u0131l\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r zaman m&uuml;dd\u0259ti epos d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259sind\u0259 &ouml;z funksiyas\u0131n\u0131 itirmi\u015fs\u0259, real \u0259sas\u0131n\u0131 qoruyub saxlaya bilm\u0259mi\u015fs\u0259, s&ouml;yl\u0259nil\u0259n hadis\u0259 tarixi r\u0259vay\u0259t tipin\u0259 &ccedil;evrilir. R. Qafarl\u0131n\u0131n fikrinc\u0259, &nbsp;r\u0259vay\u0259tl\u0259ri &nbsp;janr spesifikas\u0131n\u0131a g&ouml;r\u0259 4 yer\u0259 b&ouml;lm\u0259k laz\u0131md\u0131r:&nbsp;<br \/>\n1. Birba\u015fa tarixi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n do\u011fan r\u0259vay\u0259tl\u0259r;<br \/>\n2. Hans\u0131sa \u0259lam\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259r\u0259 &ccedil;ox q\u0259dim v\u0259 tamamil\u0259 ba\u015fqa m&uuml;nasib\u0259tl\u0259 yaranan r\u0259vay\u0259tl\u0259rin (yaxud, \u0259fsan\u0259, na\u011f\u0131l, mif motivl\u0259rinin) \u015famil edilm\u0259si; bunlarda t\u0259svir olunan hadis\u0259l\u0259r aldad\u0131c\u0131d\u0131r.<br \/>\n3. Tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin adlar\u0131ndan qalxan kimi istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k xalqa laz\u0131m olan \u0259xlaqi-etik normalar\u0131n\u0131 yaymaq m\u0259qs\u0259di g&uuml;d&uuml;l&uuml;r. Bel\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259rin m\u0259n\u015f\u0259yi &ccedil;ox dumanl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g&ouml;st\u0259rilir. Onlarda \u0259fsan\u0259 elementl\u0259ri g&uuml;cl&uuml; olur.<br \/>\n4. M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin v\u0259 onun do\u011fmalar\u0131n\u0131n, yax\u0131nlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n dini r\u0259vay\u0259tl\u0259r&rdquo;.<br \/>\nS. Pa\u015fayevin fikrinc\u0259, &ldquo;R\u0259vay\u0259t real h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259rinin t\u0259hkiy\u0259 formas\u0131nda b\u0259dii ifad\u0259sidir. R\u0259vay\u0259td\u0259 olmu\u015f, ba\u015f vermi\u015f h\u0259yat hadis\u0259l\u0259ri y\u0131\u011fcam \u015f\u0259kild\u0259 inikas olur. Do\u011frudur, r\u0259vay\u0259t d\u0259 d\u0259yi\u015fir, vaxt ke&ccedil;dikc\u0259 t&ouml;r\u0259ndiyi yerd\u0259n ba\u015fqa bir yer\u0259, \u0259raziy\u0259 adlad\u0131qca o da n\u0259yis\u0259 itirir v\u0259 ya n\u0259 is\u0259 yeni bir \u015ftrix, \u0259hvalat, hadis\u0259 ona \u0259lav\u0259 olunur. B&uuml;t&uuml;n bunlarla yana\u015f\u0131, r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259ki reall\u0131q &ouml;z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha &ccedil;ox tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yat\u0131 v\u0259 h&uuml;n\u0259rl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n bu v\u0259 ya dig\u0259r t\u0259rzd\u0259 qoruyub saxlay\u0131r&rdquo;. B&uuml;t&uuml;n bu deyil\u0259nl\u0259r &ouml;z \u0259ksini a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259rind\u0259 daha g&ouml;z\u0259l v\u0259 daha obrazl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 tap\u0131b v\u0259 onlar konkret tarixi hadis\u0259l\u0259ri daha canl\u0131 dill\u0259 \u0259ks etdirir. &ldquo;A\u011fbaba a\u015f\u0131q m&uuml;hitinin el s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin \u0259sas yer tutmas\u0131 bir n&ouml;v \u0259n\u0259n\u0259vi bir hadis\u0259y\u0259 &ccedil;evrilmi\u015fdir. &Ccedil;ox g&uuml;man ki, bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi bu b&ouml;lg\u0259 \u0259razisinin uzun ill\u0259r boyu m&uuml;&not;harib\u0259 meydanlar\u0131na &ccedil;evrilm\u0259si, \u0259halinin ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 tez-tez &uuml;z tutmas\u0131 il\u0259 d\u0259 ilgilidir. Nisb\u0259t\u0259n \u0259lveri\u015fli olub yadda yax\u015f\u0131 qald\u0131\u011f\u0131ndan g&ouml;r&uuml;n&uuml;r el s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin yara&not;d\u0131l&not;mas\u0131na x&uuml;susi fikir vermi\u015fdil\u0259r. A\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259ri yarad\u0131lan&not;dan sonra \u0259sas folklor da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olan a\u015f\u0131qlar onlardan dastan da formala\u015fd\u0131ra bilirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, &ldquo;Qa&ccedil;ax Usuf&rdquo; dastan\u0131 bir ne&ccedil;\u0259 a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tind\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. R\u0259vay\u0259tl\u0259r \u0259sas\u0131nda formala\u015fman\u0131n &uuml;st&uuml;nl&uuml;y&uuml; bundad\u0131r ki, zaman ke&ccedil;dikc\u0259 dastan itib-batsa da, yaxud m&uuml;\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 a\u015f\u0131q repertua&not;r\u0131nda m&uuml;\u0259yy\u0259n f\u0259sil almay\u0131b t\u0259dric\u0259n passivl\u0259\u015f\u0259r\u0259k bir n&ouml;v &ouml;z&uuml;n&uuml;n \u0259vv\u0259lki g&ouml;rk\u0259mini forma, h\u0259cm v\u0259 s. bax\u0131m\u0131ndan d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, onu &ccedil;evr\u0259l\u0259y\u0259n ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259ki tutumunu m&uuml;ha&not;fiz\u0259 ed\u0259r\u0259k s&ouml;z&uuml;ged\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259ki g&ouml;r&uuml;nt&uuml;s&uuml;nd\u0259 a\u015f\u0131q r\u0259va&not;y\u0259tl\u0259ri \u015f\u0259klind\u0259 &ouml;z m&ouml;vcudlu\u011funu saxlaya bilir&rdquo;.<br \/>\nT. Qurbanov yaz\u0131r ki, &ldquo;Tarixi hadis\u0259l\u0259r, daha do\u011frusu, siyasi hadis\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259-sind\u0259 &Ccedil;\u0131ld\u0131r vilay\u0259ti bir ne&ccedil;\u0259 yer\u0259 par&ccedil;alansa da, Mexseti-&Ccedil;a&not;vaxetiyan\u0131n \u0259halisi, 116 min\u0259 q\u0259d\u0259r Ax\u0131sqa t&uuml;rk&uuml; 1944-c&uuml; ild\u0259 uzaq Qazacx\u0131stana s&uuml;rg&uuml;n edils\u0259, 1988-ci ild\u0259 b&ouml;l&not;g\u0259nin \u0259halisi b&ouml;lg\u0259d\u0259n zorla &ccedil;\u0131xar\u0131lsa da, A\u011fbaba \u0259razisin&not;d\u0259n toplan\u0131b yaz\u0131ya al\u0131nan a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259ri &Ccedil;\u0131ld\u0131r vilay\u0259tinin folk&not;lorda b&uuml;t&ouml;vl&uuml;y&uuml;n&uuml; v\u0259 taml\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. El\u0259 bu x&uuml;su&not;siy&not;y\u0259&not;tin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259 a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin b&ouml;y&uuml;k tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti vard\u0131r&rdquo;. A\u011fbaba a\u015f\u0131q m&uuml;hitin\u0259 xas a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259r i&ccedil;\u0259risind\u0259 erm\u0259ni v\u0259h\u015f\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan r\u0259vay\u0259tl\u0259rin &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus yeri var. Bu r\u0259va-y\u0259tl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni van&not;da&not;lizmi tam &ccedil;\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259ks olunmu\u015f, m\u0259nfur d&uuml;\u015fm\u0259nin &ccedil;irkin niyy\u0259tl\u0259ri obrazl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ortaya qoyulmu\u015fdur: &ldquo;A\u011fbulaq talan edilmi\u015f, \u0259vl\u0259r\u0259 od vurulmu\u015fdu. K\u0259n&not;din \u0259halisinin ham\u0131s\u0131n\u0131 bir toyluya dolduruf diri-diri yan&not;d\u0131r&not;m\u0131\u015f, qalan adamlar\u0131, arvad-u\u015fa\u011f\u0131 do\u011fram-do\u011fram el\u0259mi\u015fdi&not;l\u0259r. K&uuml;&ccedil;\u0259&not;l\u0259r ba\u015fs\u0131z b\u0259d\u0259nn\u0259rn\u0259n, k\u0259silmi\u015f \u0259l-\u0259yaxnan doluy&not;du&rdquo; .Ba\u015fqa bir r\u0259vay\u0259td\u0259 is\u0259 deyilir: &ldquo;Erm\u0259nil\u0259r burda da k\u0259nd camahat\u0131n\u0131 q\u0131rm\u0131\u015f, \u0259vl\u0259ri yand\u0131rm\u0131\u015f, &uuml;st\u0259lih add\u0131 seyidl\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sif itd\u0259rin boy&not;nuna ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131lar&rdquo; &#8211; bu qeydl\u0259r d\u0259 &ldquo;A\u011fbulaq Aral\u0131q q\u0131r\u011f\u0131n\u0131&rdquo; a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tind\u0259ndir. M&uuml;\u0259llif yana-yana bu faci\u0259ni t\u0259svir edir: &ldquo;Erm\u0259nil\u0259r camahat\u0131 \u0259vl\u0259r\u0259 dolduruf od vurmu\u015fdular. Od vurulmu\u015f k\u0259td\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 t&uuml;st&uuml;l\u0259nirdi: yanan insan c\u0259s\u0259tl\u0259rinin iyi adam\u0131 laf uzaxdan vururdu&rdquo; (\u018fbd&uuml;l\u0259li baba, Ox&ccedil;o\u011flu k\u0259ndi).<br \/>\nQ\u0259hr\u0259manl\u0131q m&ouml;vzusunda olan a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 erm\u0259ni v\u0259h\u015f\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 s&uuml;jet v\u0259 motivl\u0259r x&uuml;susi yer tutmaqdad\u0131r. &ldquo;&ldquo;M\u0259\u015f\u0259di Pa\u015fa&rdquo; adl\u0131 a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259ti 1918-ci il erm\u0259ni v\u0259h&not;\u015f\u0259tind\u0259n dolay\u0131 a\u011fbabal\u0131lar\u0131n \u0130rana ged\u0259n k&ouml;&ccedil;&uuml;n\u0259 ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q ed\u0259n, d\u0259rhal q\u0131rx n\u0259f\u0259rlik silahl\u0131 d\u0259st\u0259 yarad\u0131b arvad-u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259hl&uuml;&not;k\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259n Ox&ccedil;o\u011flulu M\u0259\u015f\u0259di Pa\u015fadan b\u0259hs edir. M\u0259\u015f\u0259di Pa\u015fan\u0131n c\u0259sar\u0259ti, qabiliyy\u0259ti, c\u0259surlu\u011fu v\u0259 igid&not;liyi sa&not;y\u0259sind\u0259 a\u011fbabal\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259si sa\u011f-salamat \u0130rana ke&ccedil;\u0259 bilmi\u015fdi (198). Bu \u0259hvalat\u0131 inc\u0259liyin\u0259 q\u0259d\u0259r &ouml;z&uuml;nd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259ti d\u0259 (&ldquo;Elin \u0130rana getm\u0259si, S&ouml;r\u0259yel k&ouml;&ccedil;&uuml;&rdquo;) vard\u0131r&rdquo; .<br \/>\n1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m zaman\u0131 Bavra k\u0259ndinin sakinl\u0259rinin d&uuml;\u015fm\u0259n\u0259 g&ouml;st\u0259rdikl\u0259ri m&uuml;qavim\u0259td\u0259n b\u0259hs ed\u0259n &ldquo;Qa&ccedil;ax Usuf o\u011flu M\u0259mm\u0259dv\u0259li&rdquo; adl\u0131 a\u015f\u0131q r\u0259vay\u0259td\u0259n bel\u0259 ayd\u0131n olur ki, r\u0259vay\u0259tin \u0259sas personaj\u0131 olan M\u0259mm\u0259dv\u0259liy\u0259 da\u011f ba\u015f\u0131nda \u0259lveri\u015fli m&ouml;vqe tutaraq \u0259traf k\u0259ndl\u0259ri top at\u0259\u015fin\u0259 tutan erm\u0259nil\u0259rin toplar\u0131 susdurmaq tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259mm\u0259dv\u0259li bu tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259rk\u0259n a\u011f\u0131r yaralan\u0131r: &ldquo;Onu qa&not;marlad\u0131lar ki, z&uuml;l&uuml;mnan, i\u015fg\u0259nc\u0259yn\u0259n &ouml;ld&uuml;rs&uuml;nn\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki M\u0259m&not;m\u0259dv\u0259li yeddi-s\u0259kkiz yerd\u0259n yaralanm\u0131\u015fd\u0131. Ayax &uuml;sd\u0259 g&uuml;jn\u0259n dururdu. O, &ouml;z&uuml;n&uuml; \u0259l\u0259 ald\u0131, xancal\u0131n\u0131 &ccedil;\u0131xard\u0131f erm\u0259ni&not;l\u0259rin &uuml;sd&uuml;n\u0259 yaral\u0131 aslan kimi yeridi. Birini ba\u015f\u0131nnan, birini d&ouml;\u015f&uuml;nn\u0259n, birini &ccedil;iyninn\u0259n xan&ccedil;allad\u0131. &Ccedil;iyninn\u0259n vurdu\u011fu &ccedil;ox yek\u0259p\u0259r adam idi, ona bir d\u0259 h&uuml;cum el\u0259di, &ccedil;&uuml;nki M\u0259m&not;m\u0259dv\u0259liyi qan apar\u0131rd\u0131, y\u0131x\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. D&uuml;\u015fm\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 \u0259yilif onun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259h isdiy\u0259nd\u0259 M\u0259mm\u0259dv\u0259li xan&ccedil;alnan onun d&uuml;z aln\u0131na el\u0259 vurdu ki, erm\u0259ni o sahat yer\u0259 y\u0131x\u0131l\u0131f qald\u0131. M\u0259m-m\u0259dv\u0259li &ouml;z&uuml;n&uuml; tofluyuf aya\u011fa qalxd\u0131&rdquo;.<br \/>\nGer&ccedil;\u0259k tarixi hadis\u0259l\u0259ri \u0259ks etdir\u0259n bu r\u0259vay\u0259td\u0259 t\u0259svir edil\u0259n Bavra d&ouml;y&uuml;\u015f&uuml; haqq\u0131nda &nbsp;m\u0259lumata &nbsp;A\u015f\u0131q N\u0259sibinin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qo\u015fmas\u0131nda da rast g\u0259linm\u0259kd\u0259dir:<\/p>\n<p>Musurman qan\u0131n\u0131 i\u015fdi su kimi,&nbsp;<br \/>\nBavrada toplar\u0131 qurdu erm\u0259ni.&nbsp;<br \/>\nK\u0259ndl\u0259ri da\u011f\u0131td\u0131, talan el\u0259di,&nbsp;<br \/>\nDa\u011f\u0131 sin\u0259l\u0259r\u0259 vurdu erm\u0259ni.<\/p>\n<p>T&uuml;lk&uuml; t\u0259k mar\u0131\u011fa yatd\u0131, n\u0259 yatd\u0131,&nbsp;<br \/>\nBir v\u0259lv\u0259l\u0259 sald\u0131, ar\u0131y\u0131 qatd\u0131.&nbsp;<br \/>\nM\u0259sum k&ouml;rp\u0259l\u0259ri tonqala atd\u0131,&nbsp;<br \/>\nTutub b\u0259r\u0259l\u0259ri durdu erm\u0259ni.<\/p>\n<p>Yand\u0131rd\u0131 da\u011flar\u0131, h\u0259m asd\u0131-k\u0259sdi,&nbsp;<br \/>\nQannan d\u0259rya oldu, dem\u0259di b\u0259sdi.&nbsp;<br \/>\nK&ouml;yl\u0259rin &uuml;st&uuml;n\u0259 afat t\u0259k \u0259sdi,&nbsp;<br \/>\nMusurmana toru qurdu erm\u0259ni.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259n toplanm\u0131\u015f r\u0259vay\u0259tl\u0259r i&ccedil;\u0259risind\u0259 d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik tariximizd\u0259 &ouml;n\u0259mli rola sahib olmu\u015f h&ouml;kmdarlardan b\u0259hs ed\u0259n s&uuml;jetl\u0259r\u0259 d\u0259 tez-tez rasy g\u0259linm\u0259kd\u0259dir. Bu bax\u0131mdan &nbsp;Nadir \u015fahdan b\u0259hs edil\u0259n &ldquo;M&uuml;x\u0259nn\u0259t t\u0259p\u0259si&rdquo; adl\u0131 r\u0259vay\u0259ti misal &ccedil;\u0259km\u0259k olar: &ldquo;Uluxann\u0131 il\u0259 \u0130r\u0259van aras\u0131nda M&uuml;x\u0259nn\u0259t t\u0259p\u0259si add\u0131 bir t\u0259p\u0259 var. Deyil\u0259n\u0259 g&ouml;r\u0259, Nadir \u015fah \u0130r\u0259vanda olark\u0259n h\u0259min t\u0259p\u0259nin torpa\u011f\u0131n\u0131 atdar\u0131n belind\u0259 torbalarnan da\u015f\u0131td\u0131rarax ucaltm\u0131\u015f v\u0259 &ouml;z ail\u0259sinin &ccedil;ad\u0131rrar\u0131n\u0131 h\u0259min t\u0259p\u0259nin &uuml;st&uuml;nd\u0259 qurdurmu\u015fdur.<br \/>\nO\u011flunun g&ouml;zd\u0259rini kor etdihd\u0259n sora d\u0259rin pe\u015fman&ccedil;\u0131l\u0131x ke&ccedil;ir\u0259n Nadir \u015fah \u0259s\u0259bi v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 \u0130r\u0259van xann\u0131\u011f\u0131 \u0259razisind\u0259n ona bir torba g&ouml;z g\u0259tirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 g&ouml;st\u0259ri\u015f verib, &ccedil;ad\u0131r\u0131na &ccedil;\u0259kilir. \u0130r\u0259van\u0131n ba\u015fbil\u0259nn\u0259ri y\u0131\u011f\u0131l\u0131b m\u0259sl\u0259h\u0259td\u0259\u015fill\u0259r ki, n\u0259 etsinn\u0259r. Ulu xan add\u0131 xan &ccedil;\u0131x\u0131\u015f yolunu Nadir \u015fah\u0131 &ouml;ld&uuml;rm\u0259hd\u0259 g&ouml;r&uuml;r v\u0259 bu v\u0259zif\u0259ni &ouml;z boynuna g&ouml;t&uuml;r&uuml;r. H\u0259min gec\u0259 Nadir \u015fah\u0131n anas\u0131 yuxuda g&ouml;r&uuml;r k&uuml;, \u015fah qan g&ouml;&not;l&uuml;nd\u0259 &uuml;z&uuml;r. &ouml;z &ccedil;ad\u0131r\u0131nnan &ccedil;\u0131xarax o\u011flunun &ccedil;ad\u0131r\u0131na g\u0259lir v\u0259 yuxusunu ona dan\u0131\u015f\u0131r. Nadir \u015fah deyir ki, m\u0259nim \u0259traf\u0131mda bu q\u0259d\u0259r qo\u015fun var ik\u0259n m\u0259n\u0259 kim yax\u0131n d&uuml;\u015f\u0259 bil\u0259r. Anas\u0131 &ouml;z &ccedil;ad\u0131r\u0131na qay\u0131d\u0131r v\u0259 bir az ke\u015fmi\u015f qo\u015fun &ccedil;axna\u015fm\u0131ya d&uuml;\u015f&uuml;r k&uuml;, \u015fah\u0131 &ouml;ld&uuml;rd&uuml;l\u0259r. Bel\u0259liyn\u0259n, camahat o vaxdan h\u0259m\u0259n t\u0259p\u0259ni M&uuml;x\u0259nn\u0259t t\u0259p\u0259si addland\u0131rma\u011fa ba\u015fd\u0131y\u0131r&rdquo;.<br \/>\nS. P. Pirsultanl\u0131 bildirir ki, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti tarixd\u0259 ba\u015fqa c&uuml;r, xalq\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259fsan\u0259 v\u0259 tarixi r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 ba\u015fqa c&uuml;r g&ouml;rm\u0259k olur. \u0130sk\u0259nd\u0259r Z&uuml;lq\u0259rneyn, \u018fnu\u015fir\u0259van, \u015fah Abbas v\u0259 Nadir \u015fah haqq\u0131nda tarixd\u0259 oldu\u011fundan &ccedil;ox f\u0259rqli na\u011f\u0131l v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r yaranm\u0131\u015fd\u0131r&raquo; Alim burada yerin\u0259 d&uuml;\u015fd&uuml;y&uuml;nd\u0259n Nadir \u015fah haqq\u0131nda yerli bir r\u0259vay\u0259ti xat\u0131rladaraq yaz\u0131r: &laquo;Nadir \u015fah \u015e\u0259mkirin Kolt\u0259hn\u0259li k\u0259ndin\u0259 g\u0259lir. Camaat, x&uuml;sus\u0259n a\u011fsaqqallar Nadir \u015faha sayq\u0131 g&ouml;st\u0259rmirl\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki o, \u015e\u0259mkir qalas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131td\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 B\u0259bir kimi igidi m\u0259hv etmi\u015fdi. V\u0259zir k\u0259nd a\u011fsaqqallar\u0131na bildirir ki, qar\u015f\u0131n\u0131zdak\u0131 Nadir \u015fahd\u0131r. A\u011fsaqqallar bird\u0259n dill\u0259nirl\u0259r:<br \/>\n-\u015eahd\u0131r &ouml;z&uuml;n\u0259, biz\u0259 n\u0259?<br \/>\nNadir \u015fah geri d&ouml;n&uuml;r&hellip; T\u0259l\u0259b edir ki, Kolt\u0259hn\u0259lid\u0259n bir a\u011fsaqqal g\u0259lib m\u0259nim suallar\u0131ma cavab verm\u0259lidir. \u018fks t\u0259qdird\u0259 k\u0259ndi q\u0131l\u0131ncdan ke&ccedil;ir\u0259c\u0259kdir.<br \/>\nK\u0259nd a\u011fsaqqallar\u0131ndan biri deyir ki, onun suallar\u0131na cavab verm\u0259y\u0259 m\u0259n ged\u0259c\u0259m. O, in\u0259k d\u0259risinin qol yerl\u0259rini de\u015fib \u0259ynin\u0259 geyini v\u0259 \u015fah\u0131n h&uuml;zuruna g\u0259lir. Aqil qoca Nadir \u015faha bildirir ki, Kolt\u0259hn\u0259lid\u0259n m\u0259n g\u0259lmi\u015f\u0259m, suallar\u0131n\u0131za cavab verm\u0259y\u0259 haz\u0131ram.<br \/>\nNadir \u015fah sual verir:<br \/>\n-\u0130sk\u0259nd\u0259r Z&uuml;lq\u0259rneyn qo&ccedil;aq olard\u0131, yoxsa m\u0259n?<br \/>\n-\u018flb\u0259tt\u0259, Siz. \u0130sk\u0259nd\u0259r Z&uuml;lq\u0259rneyn h&ouml;kmdar Filippin o\u011flu idi. O, \u0259n\u0259n\u0259ny\u0259 g&ouml;r\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259li idi, g\u0259ldi. Sizin atan\u0131z, baban\u0131z h&ouml;kmdarl\u0131\u011f\u0131n n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259yib. Siz qa&ccedil;aq-quldurun biri ola-ola zor g&uuml;c&uuml;n\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmisiniz.<br \/>\nNadir \u015fah\u0131n ikinci sual\u0131 bel\u0259 olur:<br \/>\n-\u015eah Abbas n&uuml;fuzlu h&ouml;kmdar idi, yoxsa m\u0259n?<br \/>\n-\u018flb\u0259tt\u0259, Siz. \u015eah Abbas S\u0259f\u0259vi n\u0259slind\u0259n idi. Ondan \u0259vv\u0259l da\u011f kimi \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai dayan\u0131rd\u0131. Buna baxmayaraq \u015eah Abbas n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131ll\u0131 olsa da, &ouml;z m\u0259nliyini, n&uuml;fuzunu qorumurdu. D\u0259rvi\u015f libas\u0131 geyinib qap\u0131-qap\u0131 g\u0259zirdi. Ail\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015f &ccedil;\u0259kirdi v\u0259 &ouml;lk\u0259nin durumunu bu yolla &ouml;yr\u0259nirdi. Siz is\u0259 atan\u0131z-baban\u0131z g&ouml;rm\u0259diyi halda, tac\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131za el\u0259 q&uuml;rurla qoymusunuz ki, o libas\u0131 soyunub he&ccedil; vaxt d\u0259rvi\u015f paltar\u0131 geym\u0259zsiniz.<br \/>\nR\u0259vay\u0259t\u0259 g&ouml;r\u0259, Nadir \u015fah\u0131n &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; sual\u0131 bel\u0259 olur:<br \/>\n-H\u0259zr\u0259t \u018fli qo&ccedil;aq, g&uuml;cl&uuml; olard\u0131, yoxsa m\u0259n?<br \/>\n-\u015eah, daha bir o q\u0259d\u0259r q\u0259l\u0259t el\u0259m\u0259yin.<br \/>\nAdi k\u0259ndlinin &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus q\u0259na\u0259ti, k\u0259skin cavab\u0131 \u015fah\u0131n xo\u015funa g\u0259lir, ona d\u0259y\u0259rli h\u0259diyy\u0259l\u0259r verir&raquo;.&nbsp;<br \/>\nS. P. Pirsultanl\u0131 v\u0259 s&uuml;jeti n\u0259ql etdikd\u0259n sonra yaz\u0131r ki, &nbsp;folklor n&uuml;mun\u0259l\u0259ri yaranark\u0259n yaz\u0131ya s&ouml;yk\u0259nmir, \u015fifahi \u015f\u0259kild\u0259 yadda\u015flara &ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;r. Yadda\u015flarda o s&ouml;z qal\u0131r ki, a\u011flabatand\u0131r, onda b&ouml;y&uuml;k hikm\u0259t var. Xalq\u0131n bel\u0259 tarixi r\u0259vay\u0259tl\u0259ri b\u0259dii c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259sviri romanlardan, hekay\u0259l\u0259rd\u0259n daha g&uuml;cl&uuml; olur. Xalq &ouml;z&uuml;n&uuml;n yaratd\u0131\u011f\u0131 &ouml;rn\u0259kl\u0259rd\u0259 tarixi hadis\u0259l\u0259rin pozulub-pozulmamas\u0131na o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t vermir. Lakin h\u0259r b\u0259dii s&ouml;z&uuml;n q&uuml;dr\u0259tin\u0259 sadiq qal\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u0259vay\u0259tin bir x&uuml;susiyy\u0259ti onlar\u0131n tarixi fakta \u0259saslanmas\u0131d\u0131r R\u0259vay\u0259tin bir x&uuml;susiyy\u0259ti onlar\u0131n tarixi fakta \u0259saslanmas\u0131d\u0131r. Tarixi hadis\u0259l\u0259r xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda m&ouml;vk\u0259m k&ouml;k sald\u0131\u011f\u0131ndan onu uzun zaman unutmur, t\u0259hkiy\u0259 zaman\u0131 m&uuml;\u0259yy\u0259n faktlar\u0131 art\u0131r\u0131b&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-36603","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36603","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36603"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36603\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36603"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36603"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36603"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}